IJTIMOIY-GUMANITAR FANLARNI O‘QITISHDA
TALABALAR MUSTAQIL ISH DARSLARINI TASHKIL ETISH:
MUAMMO VA YECHIMLAR
O‘zbekistonda inklyuziv ta’lim rivojlanishi jarayonlari
Sadirova Kamola
Nizomiy nomidagi TDPU
Surdopedagogika va inklyuziv ta’lim
kafedrasi o‘qituvchisi PhD
Bugungi kunda ta’lim sohasida, shu jumladan O‘zbekistonda, inklyuziv
ta’limning dolzarbligi ortib bormoqda. Inklyuziv ta’lim bu barcha bolalarning, shu
jumladan, turli imkoniyatlarga ega bo‘lmagan, o‘ziga xos ehtiyojlari bo‘lgan
bolalarning ta’lim olish jarayonida teng huquqlilik tamoyillariga asoslangan.
O‘zbekistonda inklyuziv ta’limni rivojlantirish, mamlakatning ijtimoiy-siyosiy va
iqtisodiy yo‘nalishdagi yutuqlari bilan bog‘liq holda muhim ahamiyatga ega.
O‘zbekistonda inklyuziv ta’limni rivojlantirishning asosiy maqsadi - barcha
bolalarga, shu jumladan, nogironligi bo‘lgan bolalarga ta’lim olish imkoniyatlarini
taqdim etishdir. Bu jarayon, bir tomondan, jamiyatda nogiron kishilarga nisbatan
murosali munosabatni shakllantirish, ikkinchi tomondan esa har bir bolaning o‘z
potensialini to‘liq amalga oshirishga imkon berishdir. Bunday ta’lim modeli, odatda,
bolalarning akademik yutuqlarini, ijtimoiy ko‘nikmalarini va shaxsiy rivojlanishini
oshirishga yordam beradi.
O‘zbekiston Respublikasi ta’lim tizimida inklyuziv ta’limning o‘rni va ahamiyati
shubhasizdir. Inklyuziv ta’lim bu barcha bolalarga, jumladan, maxsus ehtiyojlari
bo‘lgan bolalarga ta’lim berish jarayonini anglatadi. Bu yondashuv ta’lim tizimining
barqarorligini va ijtimoiy adolatni ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. Ushbu maqolada
O‘zbekistonda inklyuziv ta’limning rivojlanish bosqichlari haqida so‘z yuritamiz.
Boshlang‘ich bosqich. O‘zbekistonda inklyuziv ta’limning dastlabki bosqichlari
2000-yillarning boshidan boshlangan. Shu davrda davlat ta’lim tizimida yurtimizda
mavjud bo‘lgan maxsus ehtiyojli bolalar haqida bilim va tushunchalar shakllandi.
Ushbu davrda maxsus maktablar va internatlarda ta’lim olayotgan bolalar soni
ko‘paydi. Bulardan tashqari, ta’lim tizimidagi muammolarni hal qilish uchun ilmiy
tadqiqotlar va loyiha ishlariga alohida e’tibor qaratila boshlandi.
Ta’lim muassasalarida amaliyot. O‘zbekistonda inklyuziv ta’limni joriy etish
uchun ta’lim muassasalarida mutaxassislar tayyorlashga alohida e’tibor qaratildi.
O‘qituvchilar va psixologlar uchun maxsus treninglar tashkil etilib, ularning bilim va
ko‘nikmalarini oshirishga qaratilgan dasturlar ishlab chiqildi. Shuningdek, umumiy
ta’lim maktablarida maxsus ta’limga muhtoj bolalar uchun qo‘shimcha darslar va
sharoitlar yaratish masalalari ham muhokama qilindi.
Ijtimoiy madaniyat. Inklyuziv ta’limning rivojlanishi jamiyatda o‘zgarishlarni
talab etadi. O‘zbekistonda inklyuziv ta’limni rivojlantirish uchun ijtimoiy madaniyatni
o‘zgartirish, maxsus ehtiyojlari bo‘lgan bolalarni qabul qilish va ularga nisbatan salbiy
stereotiplarni yo‘qotish maqsadida jamoatchilikda ma’rifat ishlarini olib borish zarur.
Jamiyatda o‘zaro hurmat va hamjihatlikni kuchaytirish muhim, shuningdek, barcha
fuqarolarni bir xilda qabul qiluvchi madaniyatini yaratish muhim ahamiyatga ega.
59
IJTIMOIY-GUMANITAR FANLARNI O‘QITISHDA
TALABALAR MUSTAQIL ISH DARSLARINI TASHKIL ETISH:
MUAMMO VA YECHIMLAR
Kelajak rejalari. O‘zbekistonda inklyuziv ta’limni rivojlantirish uchun kelajakda
bir qator vazifalar belgilanishi lozim. Bu, avvalo, inklyuziv ta’limni ta’minlash uchun
zarur bo‘lgan moddiy-texnik bazani yaxshilash, o‘qituvchilarni yanada sifatli
tayyorlash, ta’lim tizimida innovatsion yondashuvlar va texnologiyalarni joriy etish
kabi maqsadlarni o‘z ichiga oladi.
Xulosa qilib aytganda, O‘zbekistonda inklyuziv ta’lim rivojlanishi jamiyatimizni
yanada barqaror va adolatli qilishda muhim ahamiyatga ega. Ushbu jarayon barcha
bolalar, shu jumladan, maxsus ehtiyojlari bo‘lgan bolalarning imkoniyatlarini
oshirishga yordam beradi. Inklyuziv ta’lim yurtimiz kelajagi uchun poydevor bo‘lib,
uni rivojlantirish maqsadida davom etadigan sa’y-harakatlar har birimizning
vazifamizdir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. L.R.Mo‘minova, R.Sh.Shomahmudova, Z.M.Ahmedova. “Inklyuziv ta’lim”
O‘quv qo‘llanma. – Toshkent, 2019.
2. Р.Шомахмудова "Инклюзив талимнинг назарий ва амалий асослари" –
Тошкент, 2007.
3. Nazarova D.A. “Inklyuziv ta’lim asoslari”. O‘quv qo‘llanma. – Toshkent, 2022.
4. Nazarova D.A. “Inklyuziv ta’lim muassasalarida zaif eshituvchi bolalar ta’lim
tarbiyasini tashkil etish texnologiyalari”. – Toshkent, 2020.
5. Sadirova, K. (2022) Improving the methods of teaching visual activity to
students with hearing impairments based on an innovative approach. ACADEMICIA:
An International Multidisciplinary Research Journal, 12(9), 27-30.
6. Giyozovna, Sadirova Kamola & Imamova Charos Shonazarovna. Eshitishda
nuqsoni bo‘lgan bolalarda huquqiy madaniyat asosida axloqiy tarbiya jarayonini
shakllantirish // Образование наука и инновационные идеи в мире 47.4 (2024): 42-
44.
60