IJTIMOIY-GUMANITAR FANLARNI O‘QITISHDA
TALABALAR MUSTAQIL ISH DARSLARINI TASHKIL ETISH:
MUAMMO VA YECHIMLAR
Talabalar mustaqil ish darslarini tashkil etish tizimini shakllantirish
Quyliyeva Orzigul
Oriental Universiteti o‘qituvchisi
Annotatsiya: Universitet ta’limini rivojlantirishning global tendensiyalarida
talabalarning mustaqil ishlari ulushining ortishi va asosiy e’tiborning o‘qitishdan
o‘rganishga o‘tish tendensiyasi aniq kuzatilmoqda. Shu munosabat bilan, ta’limda
kompetensiyaga asoslangan yondashuvga o‘tish bilan mustaqil ishlash ko‘nikma va
malakalari tizimini shakllantirish, o‘quvchilarda mustaqil faoliyat madaniyatini
tarbiyalash zarurligi ayon bo‘ladi.
Kalit so‘zlar: ma’ruzaga tayyorgarlik, amaliy mashg‘ulotlarga tayyorgarlik,
seminar mashg‘ulotlarga tayyorgarlik.
Аннотация: В мировых тенденциях развития университетского
образования отчетливо наблюдаются увеличение доли самостоятельной работы
студентов и тенденция смещения основного акцента с преподавания на
обучение. В связи с этим с переходом на компетентностный подход в
образовании становится понятным, что необходимо формировать систему
навыков и квалификаций для самостоятельной работы, воспитывать у студентов
культуру самостоятельной деятельности.
Annotation: In the global trends of the development of university education, the
increase in the share of independent work of students and the tendency to shift the main
focus from teaching to learning are clearly observed. In this regard, with the transition
to a competency-based approach in education, it becomes clear that it is necessary to
form a system of skills and qualifications for independent work, to educate students in
the culture of independent activity.
Zamonaviy o‘quv jarayonida mustaqil ish zarur ma’lumotlarni mustaqil izlashni,
sinf darslarida o‘quv materialini ijodiy idrok etish va tushunishni ta’minlashga qodir
bo‘lgan ta’limni tashkil etishning bir shakli sifatida qaraladi. Darsdan tashqari
vaqtlarda analitik qobiliyatlarni, o‘quv vaqtini nazorat qilish va rejalashtirish
ko‘nikmalarini rivojlantirish, o‘quv ishlarini oqilona tashkil etish ko‘nikma va
malakalarini shakllantirish lozim.
Talabalarning mustaqil ishi bu davlat ta’lim standarti talablariga muvofiq oliy
kasbiy ta’limning o‘quv dasturini muvaffaqiyatli ishlab chiqishni ta’minlaydigan sinf
va darsdan tashqari mashg‘ulotlar va ishlarning kombinatsiyasidir. Har qanday
bilimlarni o‘zlashtirish uchun mustaqil ishlash ko‘nikmalarini inson bolaligidanoq
egallaydi va butun umri davomida rivojlanadi. Universitetda o‘qish boshlanishiga
qadar har bir talaba maktabda, qo‘shimcha ta’lim muassasalarida, darsdan tashqari
mashg‘ulotlarda va uyda o‘qish jarayonida o‘z harakatlarini tashkil etish bo‘yicha
shaxsiy tajriba va ko‘nikmalarga ega bo‘ladi. Biroq, universitetda o‘qiyotganda,
mustaqil ishlarni tashkil etishga qo‘yiladigan talablar sezilarli darajada oshadi, chunki
ular murakkab umumiy madaniy va kasbiy vakolatlarni rivojlantirish bilan bog‘liq.
151
IJTIMOIY-GUMANITAR FANLARNI O‘QITISHDA
TALABALAR MUSTAQIL ISH DARSLARINI TASHKIL ETISH:
MUAMMO VA YECHIMLAR
Mustaqil ish vazifalari va uni amalga oshirish uchun qo‘yiladigan talablarni
muvaffaqiyatli bajarishga imkon beradigan universal ta’lim vakolatlariga ega bo‘lish
(olingan ma’lumotlarni tushunish va eslab qolish, mantiqiy fikrlash, tahlil qobiliyati).
Har qanday bilimlarni o‘zlashtirish uchun mustaqil ishlash ko‘nikmalarini inson
bolaligidanoq egallaydi va butun umri davomida rivojlanadi. Universitetda o‘qish
boshlanishiga qadar har bir talaba maktabda, qo‘shimcha ta’lim muassasalarida,
darsdan tashqari mashg‘ulotlarda va uyda o‘qish jarayonida o‘z harakatlarini tashkil
etish bo‘yicha shaxsiy tajriba va ko‘nikmalarga ega bo‘ladi. Biroq, universitetda
o‘qiyotganda, mustaqil ishlarni tashkil etishga qo‘yiladigan talablar sezilarli darajada
oshadi, chunki ular murakkab umumiy madaniy va kasbiy sifatlarni rivojlantirish bilan
bog‘liq. Masalan:
- ilmiy tadqiqot faoliyati bilan bog‘liq bilim va ko‘nikmalarni shakllantirish va
rivojlantirish;
- o‘quvchilarning sinfdan va darsdan tashqari mashg‘ulotlarda olgan bilim va
ko‘nikmalarini mustahkamlash va kengaytirish, ularni aqliy va jismoniy faoliyatning
stereotiplariga aylantirish;
- o‘quv rejasidagi fanlar bo‘yicha qo‘shimcha bilim va ko‘nikmalarni egallash;
Talabalarning mustaqil ishi va uni amalga oshirish vazifalarini amalga oshirish
uchun universitet tomonidan bir qator shartlar talab qilinadi:
- moddiy-texnika bazaning mavjudligi;
- mustaqil fikrlash, qobiliyatni shakllantirish, o‘z-o‘zini takomillashtirish va
o‘zini o‘zi anglash;
- amalga oshirishning barcha bosqichlarida o‘qituvchilar tomonidan qo‘llabquvvatlash talabalarning mustaqil ishi, joriy va yakuniy nazorat, samarali mustaqil
kasbiy nazariy, amaliy, o‘quv va ilmiy-tadqiqot faoliyati ko‘nikmalarini rivojlantirish.
Talabalarning mustaqil ishi har bir o‘qituvchi tomonidan fan bo‘yicha ish
dasturida rejalashtirilgan va uning kredit turlari texnologik xaritada qayd etilgan bo‘lib,
unda talabalar har doim mustaqil ishlarning hajmi, ularni bajarish vaqti va maksimal
miqdori haqida ma’lumot olishlari mumkin.
Shunday qilib, mustaqil ish o‘quvchilarning faolligi, mustaqilligi va bilimga
qiziqishini uyg‘otadigan o‘quv jarayonini tashkil etish shaklidir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Altaytsev A.M. O‘quv-uslubiy majmua o‘quv materiallari va masofaviy
o‘qitish vositalarini tashkil etish modeli sifatida. – Minsk: Propylaea, 2002. 229–241-
betlar.
2. Andreev G.I. Dissertatsiyalar va tezislarni yozishga yordam berish: ilmiy
ishning asoslari va ilmiy faoliyat natijalarini loyihalash. – Moskva. Moliya va
statistika, 2004. – 272 b. (rus tilida)
3. Neklyaev S. E. Infografika: vizual jurnalistika tamoyillari. Zamonaviy
jurnalistika ta’limi: texnologiyalar va o‘qitish xususiyatlari. – Moskva. 2010. No 4. –
B. 53–66. (rus tilida)
4. Novikova T. G. Shaxsiy yutuqlar papkasi – portfel. 2004. 45–48-betlar.
5. Ta’lim natijalari / ed. O. E. Lebedeva. – SPb. 1999. 135 b.
152