“Ijtimoiy-gumanitar fanlarni o‘qitishda“Ijtimoiy-gumanitar fanlarni o‘qitishda talabalar mustaqil
ish darslarini tashkil etish: muammo va yechimlar”
muammo va yechimlar”
20
Xalqaro ilmiy-amaliy anjuman
materiallari
ORIENTAL UNIVERSITETI
MARMARA UNIVERSITETI
MALAYZIYA XALQARO ISLOM UNIVERSITETI
AUEZOV NOMIDAGI JANUBIY QOZOG‘ISTON DAVLAT UNIVERSITETI
IJTIMOIY-GUMANITAR FANLARNI O‘QITISHDA
TALABALAR MUSTAQIL ISH DARSLARINI TASHKIL ETISH:
MUAMMO VA YECHIMLAR
XALQARO ILMIY-AMALIY ANJUMAN
MATERIALLARI
Toshkent – 2024
Ushbu to‘plam O‘zbekiston Respublikasi Oliy taʼlim, fan va innovatsiyalar
vazirining 2024-yil 18-yanvardagi “O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2023-yil
4-iyuldagi PQ-200 qarori ijrosini ta’minlash to‘g‘risida”gi 16-sonli buyrugʻida
belgilangan vazifadan kelib chiqib, Oriental Universiteti “Ilmiy tadqiqotlar,
innovatsiyalar va ilmiy-pedagog kadrlarni tayyorlash” bo‘limi tomonidan 2024-yil 22-
oktyabr kuni tashkil etilgan “Ijtimoiy-gumanitar fanlarni o‘qitishda talabalar mustaqil
ish darslarini tashkil etish: muammo va yechimlar” nomli xalqaro ilmiy-amaliy
anjuman materiallari asosida chop etildi.
Mas’ul muharrir:
Malika Nasirova – Ilmiy ishlar va innovatsiyalar bo‘yicha prorektor, filologiya fanlari
nomzodi, dotsent.
Tahrir hay’ati:
Murodjon Ahmedov – Xalqaro aloqalar bo‘yicha rektor maslahatchisi,
Xalq taʼlimi aʼlochisi, Pedagogika fanlari boʻyicha falsafa doktori, professor.
Xayotjon Aminov – Akademik faoliyat bo‘yicha prorektor, “Aniq fanlar” kafedrasi
mudiri, Texnika fanlari bo‘yicha falsafa doktori, dotsent.
Farida Egamberdiyeva – “Uzluksiz ta’lim pedagogikasi” kafedrasi professori,
pedagogika fanlari nomzodi.
Govhar Rahmatova – “Sharq tillari” kafedrasi mudiri, PhD, dotsent.
Islombek Bobojonov – “Tarix” kafedrasi mudiri, PhD, dotsent.
Jamila Rustamova – “G‘arb tillari" kafedrasi mudiri, katta o‘qituvchi.
Akbar Idiyev – Oriental universiteti, Ilmiy tadqiqotlar, innovatsiyalar va ilmiypedagogik kadrlar tayyorlash bo‘limi boshlig‘i.
Tuzuvchi:
Komiljon Yunusov – Oriental universiteti musahhihi, mustaqil izlanuvchi.
Oriental universiteti Kengashining
2024-yil 30-sentyabrdagi 2-sonli yig‘ilish bayonnomasiga asosan
nashrga ruxsat etildi.
Kirish so‘zi
Hurmatli konferensiya ishtirokchilari!
Universitetimiz tomonidan 2024-yil davomida o‘nga yaqin ilmiy anjumanlar
o‘tkazildi, bugun joriy yildagi xalqaro anjumanlarning eng so‘nggisini
o‘tkazmoqdamiz. Ularning har biri fanning turli sohalariga oid muammolar yechimiga
qaratilgan bo‘lib, bu orqali sohaga oid mahalliy va xorijiy tajribalarni almashish va
samarali ilmiy yechimlarni amaliyotga joriy etish ko‘zda tutilgan. Bugun
o‘tkazilayotgan “Ijtimoiy-gumanitar fanlarni o‘qitishda talabalar mustaqil ish
darslarini tashkil etish: muammo va yechimlar” nomli xalqaro ilmiy-amaliy
konferensiya ham bu borada mutaxassislar, talaba va o‘quvchilar uchun samarali
qo‘llanma bo‘lib xizmat qiladi, deb umid bildiramiz.
Zero, bugungi kunda yurtimizda ilm-fan va ta’lim-tarbiya sohasini
rivojlantirishga alohida e’tibor qaratilib, oilada farzand tug‘ilganidan boshlab, voyaga
yetguniga qadar uni har tomonlama qo‘llab-quvvatlaydigan, hayotda munosib o‘rin
topishiga xizmat qiladigan yaxlit va uzluksiz tizim yaratilmoqda. Davlatimiz
tomonidan biz ham aniq tizim asosida uzluksiz faoliyatni davom ettirib kelmoqdamiz.
Bugungi kunda ta’limning barcha bosqichlarida xizmat ko‘rsatayotganimiz bois
o‘quvchi va talabalardagi o‘z-o‘zini shaxsiy rivojlantirishga oid ko‘nikmalarni
shakllantirishga alohida e’tibor qaratganmiz.
Davlatimizning ustuvor vazifalaridan biri ham ta’lim jarayonini rivojlantirish
sanaladi, xususan, 2023-yil 30-aprel kuni referendum asosida qabul qilingan yangi
tahrirdagi Konstitutsiyada ta’lim olish huquqining yanada yorqinroq aks ettirilishi
yuksak ahamiyat va ulkan ma’no-mazmun kasb etmoqda. Shuningdek, maktabgacha
ta’lim tizimi, xalq ta’limi tizimi hamda oliy ta’lim tizimini 2030-yilga qadar
rivojlantirish konsepsiyalarida ham bu masala aks etgan.
Yuqoridagilardan kelib chiqib aytish mumkin-ki, bugun universitetimiz
tomonidan o‘tkazilayotgan “Ijtimoiy-gumanitar fanlarni o‘qitishda talabalar mustaqil
ish darslarini tashkil etish: muammo va yechimlar” nomli xalqaro ilmiy-amaliy
anjuman 60 dan ortiq ilmiy tezislarni o‘zida jamlagan to‘plam holatida nashr etildi va
bu nashr soha mutaxassislari, talaba va o‘quvchilarga kelgusida naf beruvchi manbalar
qatoridan joy oladi, deya umid bildirib qolamiz!
Mamataxunov Nozimjon
Oriental universiteti rektori
MUAMMO VA YECHIMLAR
tashkil qilgan bo‘lsa, muammolarni kreativ hal qilish bo‘yicha ko‘rsatkichlar 78 foizga
yetgan.
Xulosa
Bu natijalar shuni ko‘rsatmoqdaki, talabalar ijodiy va kreativ fikrlash
qobiliyatlarini muvaffaqiyatli rivojlantirishdi. Mustaqil ta’lim orqali ularda bilim
olishga qaratilgan ijodiy yondashuvlar shakllandi va talabalarning mustaqil ishlar
bo‘yicha natijalari sezilarli darajada oshdi. Kelgusida talabalarning ijodiy
qobiliyatlarini rivojlantirishda zamonaviy innovatsion usullardan foydalanish lozim.
Masalan, onlayn platformalar va virtual laboratoriyalar orqali ta’lim jarayonini
boyitish, guruhda ishlash imkoniyatlarini kengaytirish va talabalarning ijodiy
faoliyatini rag‘batlantirish muhimdir. Shu orqali talabalarning ijodiy salohiyatini
yanada rivojlantirish va ularning bilim darajasini oshirishga erishish mumkin bo‘ladi.
Shuningdek, talabalarning mustaqil ta’limni o‘zlashtirish natijalariga ko‘ra,
ularning mantiqiy tahlil qilish, ijodiy yondashuv va masalalarni yechish
qobiliyatlarining rivojlangani aniqlandi. Yakuniy baholash natijalarida talabalarning
ko‘pchiligi yuqori ballga ega bo‘lgan, bu esa mustaqil ta’lim orqali ularda iqtisodiy
bilimlar asoslarini samarali o‘zlashtirish va kelgusida ularni amaliyotga tatbiq etishga
tayyorligini ko‘rsatadi
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1. O‘zbekiston Respublikasining 2019-yil 9-dekabrdagi O‘RQ-598
“Investitsiyalar va investitsiya faoliyati to‘g‘risida”gi qonuni.
2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 9-yanvardagi
4563-sonli “O‘zbekiston Respublikasining 2020-2022-yillarda investitsion dasturini
amalga oshirish to‘g‘risida”gi qarori.
3. Andrew Pressman. Design thinking a guide to creative problem solving for
everyone. – New York, 2019.
4. Adair John. Decision making and problem solving strategies. 2nd. ed. Printed
and bound in India, 2010.
5. Carol S. Dweck. Mindset. Changing the way you think to fulfill your potential.
An imprint of Little, Brown Book Group Carmelite House 50 Victoria Embankm ent
London EC4Y ODZ, 2017. (Ushbu kitob universitet ARMda PDF variantda mavjud).
6. Peter Hollins. Mental Models. 30 Thinking Tools that Separate the Average
From the Exceptional. Improved Decision-Making, Logical Analysis, and Problem-
Solving. Peter Hollins 2019. (Ushbu kitob universitet ARMda PDF variantda mavjud).
MUAMMO VA YECHIMLAR
MUNDARIJA:
Kirish so‘zi ..................................................................................................................................... 3
PEDAGOGIKA, PSIXOLOGIYA VA BOSHLANG‘ICH TA’LIM YO‘NALISHIDA
MUSTAQIL ISH DARSLARINI TASHKIL ETISH MUAMMOLARI
Лекерова Г., Муротмусаев К. Психологическое сопровождение студентов
в контексте развития мотивации педагогической деятельности .............................................. 4
Халилова Шахноза. Психолого-педагогические особенности самостоятельной работы
студентов высшего учебного заведения ................................................................................... 10
Dr. Ahmet Alkan. Artificial intelligence integration in Arabic language teaching for independent
learning: innovative strategies for primary education ................................................................... 14
Маманазарова Н. Самостоятельная работа студентов как педагогическая проблема ...... 20
Насирова Малика. Араб тилшунослигини ўрганаётган талабаларнинг мустақил иш
жараёнида герменевтик таҳлил методининг аҳамияти ........................................................... 24
Буньятова Айнур Социально-эмоциональные навыки как ключевой фактор успеха в
экстремальных ситуациях .......................................................................................................... 27
Nazarova Shakhnoza. AI-Enhanced personalized learning: redefining independent study and
pedagogical practices .................................................................................................................... 31
Egamberdiyeva Farida. Yosh avlod tarbiyasida axloqiy ko‘nikmalarni tarkib toptirish ........... 37
Alimbayeva Shaxlo. Psixologiya fanlarini o‘qitishda talabalarning mustaqil ishlarini tashkil
etishning uslubiy masalalari ......................................................................................................... 41
Муротмусаев Комилжон. Взаимосвязь эмоционального интеллекта и самоактуализации у
студентов – психологов ............................................................................................................. 44
Mirakbarova Dildora. “Dinshunoslik” fani asosida yoshlar ongida dunyoviylik va diniylik
muvozanatini ta’minlashning ahamiyati ....................................................................................... 47
Yunusova Xusnora. Pedagogik desantura – talabalarda mustaqil ta’limni rivojlantirishning omili
sifatida .......................................................................................................................................... 51
Elmurodov Jamshid, Ergashev Muhammadsodiq. Ta’limda innovatsion texnologiyalardan
foydalanish: global va milliy istiqbollar ....................................................................................... 55
Sadirova Kamola. O‘zbekistonda inklyuziv ta’lim rivojlanishi jarayonlari ............................... 59
Toshov Muhiddin. Yoshlarning ma’naviy dunyoqarashi shakllanishida ajdodlarimiz qoldirgan
ilmiy merosning o‘rni ................................................................................................................... 61
Karimova Shaxloxon. Bo‘lajak boshlang‘ich sinf o‘qituvchilarining imloviy savodxonlikka
erishuvda mustaqil ishlarning ahamiyati ....................................................................................... 64
Мatnazarova K. Mutafakkir ajdodlarimiz mеrosida barkamol inson tarbiyasi ........................... 69
Mamadiyorov Jamol. Boshlang‘ich sinflarda Pirls tizimini qo‘llashning ahamiyati ................. 73
MUAMMO VA YECHIMLAR
Sayfullayeva Ismigul. Bo‘lajak logopedlarning kasbiy mahoratini oshirishda mustaqil ta’limning
o‘rni .............................................................................................................................................. 76
Matnazarova K., Shihnazarova F. Bo‘lajak o‘qituvchining kasbiy kompetentligini
shakllantirishda mustaqil ta’limning o‘rni ................................................................................... 79
Karimova Shaxloxon, To‘laganova Shahnoza. Boshlang‘ich sinflarda sintaksisga doir birliklar
ustida ishlash metodikasi .............................................................................................................. 83
Avalboyeva Maftuna. Ekvivalentsiz leksikani mustaqil ish darslari orqali o‘qitish va uning
amaliy ahamiyati ........................................................................................................................... 87
Umarov Ibrohim. Kredit-modul tizimida talabalar mustaqil ta’limi tashkil etishda CMS
texnologiyalaridan foydalanish .................................................................................................... 90
Kurbanova Shaxnoza, Axatova Shaxnoza. Strategik boshqaruv fanidan mustaqil ish darslarini
tashkil etishning dolzarb masalalari ............................................................................................. 92
Rustamova J., Gulamjanova K. Blended learning approaches for independent work lessons in
language teaching: a focus on digital tools ................................................................................... 97
Mirsagatova Nargiza. Kaykovusning “Qobusnoma” asarida barkamol shaxs tarbiyasi ........... 100
Мусаджанова Гулчехра. Формирование инновационной профессиональной
лингвистической личности студентов – нефилологов .......................................................... 104
Тургунбоев Жалолиддин. Организация самостоятельной работы при изучении
иностранного языка .................................................................................................................. 112
Mirsagatova N., Erkinxo‘jayeva M. Uzluksiz ma’naviy tarbiyani tashkil etishning innovatsion
tizimi ........................................................................................................................................... 116
Axatova Shahnoza. Kreativ fikrlash fanidan mustaqil ta’limni tashkil etish va baholash
usullari ........................................................................................................................................ 119
Temirova Rayhona. Organizing independent work lessons in language teaching for technical
students using VR technology ..................................................................................................... 123
Абирова Умида. Ўзбекистонда оила, маҳалла ва таълим муассасалари ижтимоий
ҳамкорлигининг педагогик функциялари .............................................................................. 127
Abdurazzaqov O‘ktam. Maktabgacha va boshlang‘ich ta’limda innovatsion o‘qitish
texnologiyalarini joriy etishdagi muammolar va yechimlar ....................................................... 130
G‘ofurov Jamoliddin. Boshlang‘ich sinflarda matematikadan sinfdan tashqari ishlarni tashkil
etishning samaradorligini oshirish .............................................................................................. 133
Джалaлова С. Использование проектной методики при проведении внеаудиторных
занятий по русскому языку со студентами неязыкового вуза ............................................... 136
Sayfullayeva Mashxura. Talabalarda autizm sindromli bolalar bilan korreksion-metodik ish olib
borishda mustaqil ta’limning o‘rni ............................................................................................. 140
Mamadiyorov Jamol. Bo‘lajak boshlangʻich sinf o‘qituvchilarining o‘quv-bilish faoliyatini
rivojlantirishga ta’siri omillari .................................................................................................... 143
Mamanazarov Uchqun. Buyuk ajdodlar merosi-kelajak avlod tarbiyasida muhim didaktik
MUAMMO VA YECHIMLAR
manba ......................................................................................................................................... 147
Quyliyeva Orzigul Rajabboyevna. Talabalar mustaqil ish darslarini tashkil etish tizimini
shakllantirish .............................................................................................................................. 151
TILLARNI O‘QITISHDA MUSTAQIL ISH DARSLARINI TASHKIL ETISH
Lutfullayeva Durdona. Tilshunoslikda assotsiativ portret atamasining mohiyati .................... 153
Sayidrahimova Nasiba. “O‘zbek tilining sohada qo‘llanilishi” fanini o‘qitishda mustaqil ish
darslarini tashkil etish ................................................................................................................. 157
Джумаева Н. Организация самостоятельных работ на практических занятиях русского
языка в вузе ............................................................................................................................... 162
Boboyeva Madina. The lexical meaning of place prepositions ................................................ 166
Muratxodjayeva Feruzakhon, Dian Rahma Santoso. Empowering language learners through
independent work lessons ........................................................................................................... 171
Sotvoldiyev Sirojiddin. Arab tili darslarida talabalarning gapirish mahoratini rivojlantirish:
muammo va yechimlar ............................................................................................................... 174
Raimjanova Nilufar. Ingliz va oʻzbek tilida media matnni idrok etish .................................... 177
Nizamova Salomat. Qur’oni Karimning ingliz tiliga tarjimalari va ularning o‘ziga xos
xususiyatlari ............................................................................................................................... 181
Xolmurotova Gulnora. “Interyer-dizayn” soha terminlarida ijtimoiy qadriyatlarning
ifodalanishi ................................................................................................................................. 185
Boborajabov Muhammadiqbol. O‘zbek tilshunosligida frazeologizmlarning lingvomadaniy
xususiyatlariga oid tadqiqotlar .................................................................................................... 189
Чимпўлатова Севара. Чет тилларини ўргатиш, дарсларда интерфаол инновацион
усуллардан фойдаланиш .......................................................................................................... 194
TARIX FANIDAN MUSTAQIL ISH DARSLARINI TASHKIL ETISHNING DOLZARB
MASALALARI
Хўжахонов И. Мустақил иш дарсларини ташкил этишда Амир Темур даври тарихи ва
этнологиясига оид манбалар таҳлили ..................................................................................... 199
Axmedov Sanjar. Tarix fanlari tarmogʻida manbashunoslikning oʻrni va uni oʻqitishning
zamonaviy tendensiyalari ........................................................................................................... 201
Axmedov Sanjar, Nishanova Dildora. Dinshunoslik va manbashunoslik fan sifatida: muammo
va yechimlar ............................................................................................................................... 205
Idiyev Akbar. Tarixiy geografiya fanini o‘qitishda hajnomalarning o‘rni (Qori Rahmatulloh
Vozehning “G‘aroyib al-xabar fi ajoyibul safar” asari misolida) ............................................... 209
Alijonov Muslimbek. Mustafo Cho‘qay merosida “milliy ziyoli” tushunchasi va tavsifi (“Yosh
Turkiston” jurnali materiallari asosida) ...................................................................................... 213
Yarkulov A. O‘zbekistonda muzey-qo‘riqxonalar tashkil etilishi tarixidan .............................. 217
MUAMMO VA YECHIMLAR
Alijonova Gulnozaxon. Ma’rifatparvarlik harakatining ta’lim tizimida tutgan o‘rni ................ 221
Alijonova Gulnozaxon, Lutfullayeva Mohira. Abu Rayhon Beruniyning “Qadimgi xalqlardan
qolgan yodgorliklar” asari tarixiy ahamiyati .............................................................................. 225
Sultonov E. Qadimgi So‘g‘dda chorvador aholi madaniyati kelib chiqishi tarixidan ............... 228
Rajapov Pirnazar. Buyuk Saljuqiylar (1038-1157) davrida fiqh fani rivoji ............................ 231
Boybotirov Shoxbek. Zamonaviy salafiylik rivojiga ijtimoiy-siyosiy vaziyat ta’siri ............... 235
Abdusodiqov Marufjon. Jizzax viloyati yengil va kimyo sanoat sohalarining respublika iqtisodiy
taraqqiyotidagi o‘rni (XX asrning 70-80-yillari misolida) ......................................................... 238
Saydullayev Farrux. XI–XII asrlarda Termiz aholisining moddiy va madaniy ahvoli ............ 242
Vaxabov Azizjon. Oʻrta Osiyo xonliklarining iqtisodiy munosabatlarida savdo yoʻllari ahamiyati
(rus olimlari asarlari asosida) ..................................................................................................... 246
IQTISODIYOT SOHASIDA MUSTAQIL ISH DARSLARINI TASHKIL ETISHNING
DOLZARB MASALALARI
Shernayev A. “Buxgalteriya hisobi” mavzusida mustaqil ish bajarishni tashkil etishning dolzarb
masalalari ................................................................................................................................... 250
Axatova Shaxnoza, Kurbanova Shaxnoza. Iqtisodiyotda mustaqil ta’limni tashkil etishning
asosiy masalalari ......................................................................................................................... 253