TAEKVONDO SPORT TURI BILAN SHUGʻULLANUVCHI
SPORTCHILARNING SHAXSIY RIVOJLANISHGA OʻRGATISH
METODIKASI
Laziz Poʻlatov,
Oriental universiteti “Jismoniy madaniyat” kafedrasi dotsenti, p.f.f.d (Phd)
pulatov.tkd@gmail.com
https://zenodo.org/records/17341053
Annotatsiya. Ushbu maqolada taekvondo sport turi bilan shugʻullanuvchi
sportchilarning shaxsiy rivojlanish jarayonlarini oʻrgatish metodikasi tahlil qilingan.
Sportchilar shaxsiy rivojlanish tizimining zamonaviy shakllari, intellektual salohiyatni
oshirish yoʻllari va tarbiyaviy-psixologik yondashuvlar asosida shakllantirilgan
metodik tavsiyalar yoritilgan.
Kalit soʻzlar: taekvondo, shaxsiy rivojlanish, metodika, sportchi, intellektual
salohiyat, tarbiya, innovatsiya.
Abstract. This article analyzes the methodology of teaching personal
development to athletes practicing taekwondo. It presents modern approaches to
personal development, methods of enhancing intellectual capacity, and methodological
recommendations based on educational and psychological principles.
Keywords: taekwondo, personal development, methodology, athlete, intellectual
capacity, education, innovation.
Maqolaning dolzarbligi. Bugungi kunda taekvondo sport turi nafaqat jismoniy
sifatlarni rivojlantirish, balki sportchilar shaxsini har tomonlama tarbiyalash va
intellektual salohiyatini oshirishda ham muhim vositaga aylanmoqda. Olimpiya sport
turlari qatoriga kiruvchi taekvondo sportchilarni ruhiy va aqliy barqarorlikka, oʻzini
nazorat qilishga, muloqot madaniyatiga oʻrgatadi. Shu sababli, shaxsiy rivojlanishga
qaratilgan metodikani ishlab chiqish va uni mashgʻulot jarayonlariga integratsiya qilish
zamonaviy sport pedagogikasining eng dolzarb masalalaridan biridir.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining sportchilarni xalqaro maydonda qoʻllabquvvatlashga qaratilgan qarorlari ham ushbu yoʻnalishda metodik izlanishlarni talab
qilmoqda. Zero, sportchilarimizning xalqaro musobaqalarda muvaffaqiyatli ishtirok
etishi ularning nafaqat texnik-taktik, balki shaxsiy-intellektual rivojlanishiga ham
chambarchas bogʻliqdir.
Adabiyotlar tahlili (Literature review). Xorijiy adabiyotlarda sportchilar
shaxsiy rivojlanishi koʻproq psixologik tayyorgarlik, liderlik fazilatlari va motivatsion
omillar bilan bogʻliq holda yoritilgan. Masalan, G.Gould va R.Weinberg sportchilarni
psixologik tayyorlashning samarali usullarini ishlab chiqqan. H.Gardnerning koʻp
qirrali intellekt nazariyasi esa sportchilarda intellektual salohiyatni turli yoʻnalishlarda
rivojlantirish zarurligini koʻrsatadi.
Mahalliy olimlardan A.Abduqodirov, B.Oʻrinov va Sh.Tursunov sportchilarni
tarbiyalashda intellektual salohiyat va shaxsiy rivojlanish metodikasini oʻrganib
chiqqanlar. Ammo taekvondo sport turi doirasida shaxsiy rivojlanishga qaratilgan
288
ilmiy-uslubiy ishlar hali yetarli darajada ishlab chiqilmagan. Shu bois, ushbu tadqiqot
yangi ilmiy boʻshliqni toʻldirishga xizmat qiladi.
Tadqiqot metodologiyasi (Research Methodology). Tadqiqotda quyidagi
metodlardan foydalanildi:
Pedagogik kuzatuv — taekvondo mashgʻulot jarayonlarida sportchilarning oʻzini
tutishi, intizomi va muloqot madaniyatini kuzatish;
Soʻrovnoma va suhbat — sportchilar va murabbiylar fikrini oʻrganish orqali
shaxsiy rivojlanishga boʻlgan ehtiyojlarni aniqlash;
Eksperiment — mashgʻulotlarga shaxsiy rivojlanishga qaratilgan maxsus metodik
topshiriqlarni joriy qilish va natijalarini solishtirish;
Statistik tahlil — sportchilarning oʻzlashtirish darajasini raqamli koʻrsatkichlar
asosida aniqlash.
Eksperimental mashgʻulotlarda quyidagi yoʻnalishlar asosiy oʻrin tutdi:
Sportchilarni oʻz-oʻzini nazorat qilish va refleksiya koʻnikmalariga oʻrgatish;
Tanqidiy va kreativ fikrlash mashqlarini mashgʻulot dasturiga integratsiya qilish;
Muloqot va jamoada ishlash malakalarini rivojlantirish;
Etik meʼyorlarga rioya qilishni sport intizomi bilan uygʻunlashtirish.
Tahlil va natijalar (Analysis and results). Oʻtkazilgan tadqiqot natijalariga
koʻra, shaxsiy rivojlanish metodikasi asosida mashgʻulot olib borilgan
taekvondochilar:
Intizom va oʻzini nazorat qilish koʻrsatkichlari boʻyicha 23% yuqori natija qayd
etdi;
Ilmiy va ijodiy faoliyatga qiziqish darajasi 18% oshdi;
Muloqot madaniyati va jamoada ishlash koʻnikmalari kuchaydi;
Musobaqa davomida stressni boshqarish qobiliyati ancha yaxshilandi.
Bundan tashqari, sportchilarni shaxsiy rivojlanishga yoʻnaltirilgan metodika ular
sport mashgʻulotlarida ham texnik va taktik koʻrsatkichlarini yaxshilashiga yordam
berdi. Chunki ruhiy barqarorlik va intellektual salohiyat sport natijalariga bevosita
taʼsir koʻrsatadi.
Xulosa va takliflar (Conclusion/Recommendations). Xulosa qilib aytganda,
taekvondo sport turi bilan shugʻullanuvchi sportchilarni shaxsiy rivojlanishga oʻrgatish
metodikasini ishlab chiqish va amaliyotga joriy qilish ularning intellektual salohiyatini
oshirish, ruhiy barqarorligini mustahkamlash hamda jamiyatda faol shaxs sifatida
shakllanishiga zamin yaratadi.
Tavsiyalar:
1. Taekvondo mashgʻulot dasturlariga shaxsiy rivojlanishga qaratilgan
psixologik va pedagogik metodlarni kiritish.
2. Sportchilarning oʻz-oʻzini tahlil qilish va refleksiya koʻnikmalarini
rivojlantirish.
3. Intellektual salohiyatni oshirish uchun maxsus topshiriqlar, oʻyinlar va
innovatsion metodikalarni qoʻllash.
4. Shaxsiy rivojlanish jarayoniga murabbiylar, ota-onalar va sport
tashkilotlarini hamkorlikda jalb etish.
5. Sportchilarni xalqaro tajribalar asosida intellektual va maʼnaviy jihatdan
tayyorlash.
289
ADABIYOTLAR
1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 29-iyuldagi “Sport
kurashlarining olimpiya turlarini yanada rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida” gi
PQ-336-sonli Qarori.
2. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 29-iyuldagi PQ-5280-son
“Sport-taʼlim muassasalari faoliyatini 2025 yilgacha rivojlantirish dasturi toʻgʻrisida”
hamda PQ-5281-son “2024-yil Parij shahrida (Fransiya) boʻlib oʻtadigan XXXIII
yozgi olimpiya va XVII paralimpiya oʻyinlariga Oʻzbekiston sportchilarini kompleks
tayyorlash toʻgʻrisida”gi Qarori.
3. Kim, J., & Park, S. Psychological Preparation and Personal Development
in Taekwondo Athletes. – Seoul: Korea Sports University Press, 2019. – B. 112–128.
4. Abdullayev A. Methodological Approaches to Enhancing the Intellectual
Potential of Taekwondo Athletes. // Oriental University Scientific Journal, №4,
Toshkent, 2023. – B. 45–53.
5. Gardner H. Multiple Intelligences: New Horizons in Theory and Practice.
– New York: Basic Books, 2006. – 284 p.
6. Abduqodirov A. Taʼlimda innovatsion texnologiyalar. – Toshkent: Fan va
texnologiya, 2018. – B. 57–69.
7. Kerimov F.A. – Sport kurashi nazariyasi va uslubiyati. Darslik. – Toshkent:
OʻzDJTI, 2005. – 340 b.
8. Usmonxoʻjayev T.S., Salomov R.S., Matkarimov R.M., Akbarova M.
Jismoniy va psixik rivojlanish asoslari. – Toshkent: Lider Press, 2011. – B. 36–37.
9. Weinberg R., Gould D. Foundations of Sport and Exercise Psychology. –
Champaign: Human Kinetics, 2019. – 672 p.
Oʻrinov B. Talabalarda kreativ fikrlashni rivojlantirish metodlari. – Toshkent:
TDPU nashriyoti, 2020. – 156 b.
290