ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

Toʻliq matnПолный текстFull text

Mahalliy ayollar tadbirkorligini rag‘batlantirish masalalari

Axatova Shahnoza Akram qizi

Matn PDF dan avtomatik ajratilgan: ekran oʻqiydigan dasturlar, telefon va qidiruv uchun. Rasmiy nusxa — PDF.Текст извлечён из PDF автоматически — для программ чтения с экрана, телефонов и поиска. Официальная версия — PDF.Text was extracted from the PDF automatically for screen readers, phones and search. The PDF remains the version of record.

PDF ni oʻqishЧитать PDFRead the PDF → Nashr kartasiКарточка изданияRecord

MAHALLIY AYOLLAR TADBIRKORLIGINI RAGʻBATLANTIRISH
MASALALARI

https://zenodo.org/records/17733325

Axatova Shahnoza,
Oriental universiteti Biznes va boshqaruv kafedrasi katta oʻqituvchisi

Annotatsiya. Mazkur tadqiqot Oʻzbekiston onlayn biznesida ayollarning
tadbirkorlik faoliyatiga kirishish sabablari, ular uchraydigan toʻsiqlar, zarur qoʻllabquvvatlovchi omillar hamda muvaffaqiyatga erishish shartlarini tahlil qiladi. Olingan
natijalar shuni koʻrsatadiki, ayollar tadbirkorlikni asosan moliyaviy erkinlikka erishish,
mustaqil qaror qabul qilish hamda ijodkorlikni namoyon etish istagi bilan boshlaydilar.
Shu bilan birga, ular kapital manbalaridan foydalanishdagi cheklovlar, gender
tengsizliklari va tarmoq imkoniyatlarining yetarli emasligi kabi qiyinchiliklarga duch
keladilar. Tadqiqot shuningdek, moliyaviy koʻmak, taʼlimiy dasturlar va hamkorlik
tarmoqlarini shakllantirish kabi resurslarning muhimligini alohida qayd etadi.

Kalit soʻzlar: ayollar tadbirkorligi, onlayn biznes, motivatsiyalar, toʻsiqlar,
qoʻllab-quvvatlash, muvaffaqiyat omillari.

Abstract. This research investigates the driving factors behind womenʼs
engagement in online entrepreneurship in Uzbekistan, alongside the obstacles they
encounter, the types of support they require, and the elements that contribute to their
success. The results indicate that women are mainly motivated to establish businesses
by the pursuit of financial independence, personal autonomy, and opportunities for
creative self-expression. At the same time, they continue to face difficulties such as
limited access to funding, gender-related barriers, and insufficient networking
possibilities. The study further emphasizes the importance of providing resources such
as financial support, training initiatives, and platforms for professional networking to
foster womenʼs entrepreneurial development.

Keywords: Female entrepreneurship, E-business, Drivers, Challenges,
Assistance, Determinants of success.

Soʻnggi yillarda ayollar tadbirkorligini rivojlantirish va ularning iqtisodiy
salohiyatini kengaytirish masalasi koʻplab davlatlarda dolzarb ijtimoiy-iqtisodiy
mavzuga aylangan. Ayollarning biznesga jalb etilishi nafaqat iqtisodiy oʻsishga, balki
jamiyatda barqarorlik va tenglikni taʼminlashga ham xizmat qiladi. Xususan,
rivojlanayotgan mamlakatlarda, jumladan Oʻzbekiston Respublikasida, ayollarning
tadbirkorlik faoliyati keng koʻlamda qoʻllab-quvvatlanmoqda. Oʻzbekiston hukumati
tomonidan ayollarni tadbirkorlikka ragʻbatlantirish maqsadida qabul qilinayotgan
islohotlar va farmonlar bu sohada sezilarli yangilanishlarga zamin yaratmoqda.
Shuningdek, ayollarning iqtisodiy jarayonlardagi oʻrnini mustahkamlash zarurati
yuzasidan ilmiy tadqiqotlar soni ortib bormoqda va bu borada yangi nazariy hamda
amaliy yondashuvlar ishlab chiqilmoqda.

Ayollarning tadbirkorlikdagi faolligi va ularning ijtimoiy hamda iqtisodiy
rivojlanishiga qoʻshayotgan hissasi haqida ilmiy tadqiqotlar ancha vaqtdan beri olib
borilmoqda. Oʻtkazilgan izlanishlar shuni koʻrsatadiki, ayollarning biznes sohasiga
kirib kelishi nafaqat ularning iqtisodiy mustaqilligini mustahkamlaydi, balki yangi
ijtimoiy imkoniyatlar yaratilishiga ham xizmat qiladi. Gill va Ganesh oʻz izlanishlarida
“tadbirkorlikning yagona oʻzligi” konsepsiyasini tahlil qilib, tadbirkorlikning
mustaqillik va individual yondashuv kabi jihatlari ayollarni biznes boshlashga
ragʻbatlantiruvchi muhim omillar ekanini taʼkidlashadi.1 Shu bilan birga, ular ayollar
tadbirkorlik jarayonida koʻplab toʻsiqlar va cheklovlarga duch kelishini ham qayd
etishgan. Xulosa sifatida, ayollarning muvaffaqiyatga erishishi mavjud muammolarni
yengib oʻtish va yangi imkoniyatlardan samarali foydalanish bilan chambarchas
bogʻliq ekani koʻrsatib oʻtiladi.

Panta va Thapa (2017) tomonidan amalga oshirilgan tadqiqot ham bu borada
muhim oʻrin tutadi. Ular Nepalning Bardia milliy bogʻida faoliyat yuritayotgan ayol
tadbirkorlar misolida, ayollarning iqtisodiy mustaqilligini taʼminlash va oilaviy
qarorlarda ishtirokini kuchaytirish imkoniyatlari bilan birga, patriarxal tuzum va
ijtimoiy toʻsiqlarga qarshi kurashish zarurligini asoslab berishgan.2

Oʻzbekiston Respublikasida ham oxirgi yillarda ayollarni tadbirkorlikka jalb
qilishni qoʻllab-quvvatlash boʻyicha qator islohotlar amalga oshirildi. Jumladan, 2018-
yil 1-fevralda prezident tomonidan imzolangan “Ayollarni tadbirkorlikka jalb qilish va
iqtisodiy mustaqilligini taʼminlash” haqidagi qaror doirasida ayollar uchun
mikromoliyaviy yordamlar va maxsus taʼlim dasturlari joriy etildi. Shu bilan birga,
hukumat ayollarni biznes sohasiga keng jalb qilish orqali ijtimoiy barqarorlikni
mustahkamlashni maqsad qilib qoʻydi.

Abdurahmonov X. va Zokirov Sh.ning tadqiqoti — xotin-qizlarning tadbirkorlik
va biznes faoliyatini qoʻllab-quvvatlash borasidagi xorijiy tajribani tizimli tahlil
etuvchi ish — muhim metodologik va amaliy xulosalar beradi. Mualliflar turli
mamlakatlardagi siyosat va institutlarning (mikromoliya, grantlar, soliq imtiyozlari),
taʼlim-malaka oshirish dasturlari, mentorluk va biznes-inkubatorlar, hamda genderga
sezgir yondashuv orqali ayollarning iqtisodiy faolligini oshirish misollarini
solishtiradi. Ularning tahlili shuni koʻrsatadiki, muvaffaqiyatli amaliyotlar kompleks
yondashuvni — moliyaviy qoʻllab-quvvatlashni, huquqiy kafolatlarni va ijtimoiymadaniy toʻsiqlarni kamaytiruvchi tashabbuslarni birlashtirishni talab qiladi. Shu bilan
birga, maqola xorijiy tajribalarning Oʻzbekiston sharoitiga moslashtirilishi zarurligini
taʼkidlab, mahalliy ijtimoiy-iqtisodiy kontekst, infratuzilma va gender normalarni
hisobga olgan siyosat tavsiyalarini ilgari suradi, bu esa mamlakatda ayollar
tadbirkorligini samarali ragʻbatlantirish uchun amaliy yoʻl xaritasini taklif qiladi3.

1 Gill, R. va Ganesh, S. (2007). Kuchayish, cheklov va tadbirkorlik “o‘zligi”: oq tanli ayol tadbirkorlar misolida tadqiqot.
Amaliy Kommunikatsiya Tadqiqotlari Jurnali, 35(3), 268–293. https://doi.org/10.1080/00909880701434265
2 Panta, S. K. va Thapa, B. (2017). Nepalning Bardia milliy bog‘i atrofidagi hududlarda tadbirkorlik va ayollarni
kuchaytirish. Ekoturizm Jurnali, 16(4), 1–15. https://doi.org/10.1080/14724049.2017.1299743
3 Abdurahmonov X., Zokirov Sh. Xotin-qizlarning tadbirkorlik va biznes faoliyatini qo'llab-quvvatlash bo'yicha horij
tajribasi [Foreign experience in supporting women's entrepreneurship and business activities]. Research lnstitute
<Neighborhood and Family> under the Ministry of Neighborhood and Family Support of the Republic of Uzbekistan.
Scientific Progress, 2022, vol. 3, iss. 2.

Tadqiqotda ayollar tadbirkorligini rivojlantirishga taʼsir qiluvchi omillarni
(ijtimoiy, iqtisodiy, institutsional va madaniy) kompleks tarzda oʻrganish, ularning
oʻzaro bogʻliqligini aniqlash hamda amaliy tajriba asosida xulosalar chiqarish nazarda
tutiladi. Shu maqsadda statistik maʼlumotlarni tahlil qilish, soha boʻyicha normativhuquqiy hujjatlarni oʻrganish, mahalliy ayol tadbirkorlar oʻrtasida soʻrovnomalar va
intervyular oʻtkazish, shuningdek, xorijiy tajribalarni taqqoslash metodlari
qoʻllaniladi. Metodologik asos sifatida gender tengligi, ijtimoiy inklyuziya va barqaror
rivojlanish tamoyillari eʼtiborga olinib, ayollar tadbirkorligini qoʻllab-quvvatlashning
samarali mexanizmlarini aniqlash maqsad qilinadi.

Mahalliy ayollar tadbirkorligini ragʻbatlantirish jarayoniga oid mavjud statistik
maʼlumotlar ham tahlil qilindi. Xususan, Oʻzbekiston Respublikasi Davlat statistika
qoʻmitasi maʼlumotlariga koʻra, 2022-yilda faoliyat yuritayotgan kichik biznes va
tadbirkorlik subyektlarining qariyb 27 foizi ayollarga toʻgʻri kelgan1. Shunga qaramay,
ularning atigi 18–20 foizi ishlab chiqarish va innovatsion sohalarda faoliyat yuritadi²,
qolgan qismi asosan savdo, xizmat koʻrsatish va maishiy sohalarda jamlangan. Ayollar
tadbirkorlarining 40 foizdan ortigʻi moliyaviy resurslardan foydalanishda
qiyinchiliklarga duch kelgani aniqlangan2, bu ularning biznesni kengaytirish
imkoniyatlarini sezilarli darajada cheklaydi. Shu bilan birga, 2021–2022-yillarda
ayollar tadbirkorligini qoʻllab-quvvatlash uchun davlat tomonidan ajratilgan 200 mlrd
soʻmdan ortiq kredit va grantlar ularning iqtisodiy faolligini ragʻbatlantirishda muhim
omil boʻlib xizmat qilgan. Xorijiy tajriba bilan solishtirganda, rivojlangan davlatlarda
ayollarning tadbirkorlikdagi ulushi 30–35 foizni tashkil etishi kuzatiladi3, bu esa
Oʻzbekiston uchun ham yaqin istiqbolda erishilishi mumkin boʻlgan maqsadli
koʻrsatkich sifatida qaraladi.

Xulosa sifatida taʼkidlash joizki, mahalliy ayollar tadbirkorligini ragʻbatlantirish
iqtisodiy oʻsish, bandlikni oshirish va ijtimoiy barqarorlikni taʼminlashda muhim omil
hisoblanadi. Oʻtkazilgan tahlillar shuni koʻrsatadiki, ayollarning tadbirkorlikdagi
ulushi yildan-yilga ortib borayotgan boʻlsa-da, ularning ishlab chiqarish va innovatsion
sohalardagi faolligi yetarli darajada emas, moliyaviy resurslarga kirish imkoniyatlari
ham cheklanganligicha qolmoqda. Shu bois davlat tomonidan kredit va grantlar
ajratilishi, biznes-inkubatorlar faoliyatining kengaytirilishi hamda huquqiy-meʼyoriy
bazaning takomillashtirilishi ayollar biznesini yanada qoʻllab-quvvatlashda muhim
yoʻnalishdir. Xalqaro tajribani mahalliy sharoitga moslashtirish, gender tengligini
taʼminlash va ijtimoiy stereotiplarni bartaraf etishga qaratilgan kompleks choralar
natijadorlikni oshiradi hamda ayollar tadbirkorligining barqaror rivojlanishiga zamin
yaratadi.

Foydalanilgan adabiyotlar
1.Abdurahmonov X., Zokirov Sh. Xotin-qizlarning tadbirkorlik va biznes
faoliyatini qoʻllab-quvvatlash boʻyicha horij tajribasi [Foreign experience in
supporting womenʼs entrepreneurship and business activities]. Research lnstitute

1 O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi. Kichik biznes va tadbirkorlik ko‘rsatkichlari, 2022.
2 UNDP Uzbekistan. Women Entrepreneurship Challenges in Uzbekistan, 2021.
3 World Bank. Women, Business and the Law 2022 Report.

<Neighborhood and Family> under the Ministry of Neighborhood and Family Support
of the Republic of Uzbekistan. Scientific Progress, 2022, vol. 3, iss. 2.

2.Ahl, H. Tadbirkorlikning gender xususiyatlarini ilmiy tahlil qilish. Xalqaro
Gender va Tadbirkorlik Jurnali, (2004), 10–24.

3.Bailyn, L. Tadbirkorlikda gender toʻsiqlarini yengish: ayollarning biznesdagi
oʻzgarib borayotgan roli. Biznes Venturing Jurnali, (1993), 343–358.

4.Brush, C. Ayol tadbirkorlar boʻyicha tadqiqotlar: oʻtgan tendensiyalar, yangi
qarashlar va istiqboldagi yoʻnalishlar. Tadbirkorlik Nazariyasi va Amaliyoti Jurnali,
(1992). 5–30.

5.Gill, R. va Ganesh, S. Kuchayish, cheklov va tadbirkorlik “oʻzligi”: oq tanli
ayol tadbirkorlar misolida tadqiqot. Amaliy Kommunikatsiya Tadqiqotlari Jurnali,
(2007), 268–293.

6.Panta, S. K. va Thapa, B. Nepalning Bardia milliy bogʻi atrofidagi hududlarda
tadbirkorlik va ayollarni kuchaytirish. Ekoturizm Jurnali,(2017). 1–15.