ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

Toʻliq matnПолный текстFull text

STEAM yondashuvi asosida basketbol mashg‘ulotlarini tashkil etishda integrallashgan ta’lim modelini qo‘llash usullari

Abdukadirov Rustam Shopulotovich

Matn PDF dan avtomatik ajratilgan: ekran oʻqiydigan dasturlar, telefon va qidiruv uchun. Rasmiy nusxa — PDF.Текст извлечён из PDF автоматически — для программ чтения с экрана, телефонов и поиска. Официальная версия — PDF.Text was extracted from the PDF automatically for screen readers, phones and search. The PDF remains the version of record.

PDF ni oʻqishЧитать PDFRead the PDF → Nashr kartasiКарточка изданияRecord

STEAM YONDASHUVI ASOSIDA BASKETBOL MASHGʻULOTLARINI
TASHKIL ETISHDA INTEGRALLASHGAN TAʼLIM MODELINI
QOʻLLASH USULLARI

https://zenodo.org/records/17733019

Abdukadirov Rustam Shopulotovich,
Oriental universiteti Jismoniy madaniyat kafedrasi katta oʻqituvchisi

abdukadirovrustam@icloud

Annotatsiya: Ushbu maqolada jismoniy tarbiya va sport sohasida innovatsion
taʼlim yondashuvlarini joriy etish masalalari yoritilgan. Xususan, STEAM yondashuvi
asosida basketbol mashgʻulotlarini tashkil etishda integrallashgan taʼlim modelini
qoʻllash usullari tadqiq etilgan. Tadqiqotda fanlararo integratsiyaning ahamiyati, yaʼni
matematika, fizika, texnologiya va sanʼat elementlarini basketbol mashgʻulotlariga
uygʻunlashtirish imkoniyatlari koʻrsatilgan. Shu orqali oʻquvchilarda nafaqat jismoniy,
balki kreativ va analitik tafakkurni rivojlantirish mumkinligi asoslab berilgan. Taklif
etilgan integrallashgan taʼlim modeli mashgʻulot jarayonida oʻquvchilarning
qiziqishini oshirish, jamoaviy ishlash koʻnikmalarini shakllantirish hamda samarali
oʻquv muhitini yaratishga xizmat qiladi.

Kalit soʻzlar: basketbol, STEAM yondashuvi, integrallashgan taʼlim, jismoniy
tarbiya, metodika.

Annotation: This article analyzes the effectiveness of implementing an integrated
educational model in organizing basketball training based on the STEAM approach.
The study highlights how the integration of Science, Technology, Engineering, Arts,
and Mathematics into sports practice not only improves studentsʼ physical skills but
also develops their intellectual, creative, and teamwork abilities. The results show that
STEAM-based basketball training fosters interdisciplinary knowledge, critical
thinking, and problem-solving skills, making the educational process more engaging
and productive.

Keywords: STEAM approach, basketball training, integrated education model,
interdisciplinary learning, physical education, effectiveness.

Mavzuning dolzarbligi: Bugungi kunda taʼlim tizimida innovatsion
yondashuvlarni joriy etish talab etilmoqda. Jismoniy tarbiya va sport mashgʻulotlarini
samarali tashkil etishda nafaqat jismoniy koʻnikmalar, balki oʻquvchilarning kreativ va
tahliliy tafakkurini ham rivojlantirish muhim ahamiyatga ega. Shu nuqtai nazardan
STEAM yondashuvi (Science, Technology, Engineering, Art, Mathematics) taʼlim
jarayonida fanlararo integratsiya va innovatsion metodlar orqali oʻquvchilarning har
tomonlama rivojlanishini taʼminlaydi.

Adabiyotlar tahlili: Jismoniy tarbiya va sport mashgʻulotlarini samarali tashkil
etish boʻyicha koʻplab tadqiqotlar olib borilgan. P.F. Lesgaft, L.P. Matveyev, V.K.
Balsevich kabi olimlar jismoniy mashqlarning inson salomatligi va oʻsmirlarning
garmonik rivojlanishiga taʼsirini oʻrgangan. Ular sport mashgʻulotlarida fanlararo

yondashuvning ahamiyatli ekanini taʼkidlaydilar.Xorijiy tadqiqotchilardan J. Yakman
va R. Bybee taʼlimda fanlarni integratsiya qilish orqali oʻquvchilarda ijodiy fikrlash va
muammoli vaziyatlarni hal qilish koʻnikmalari rivojlanishini asoslab berishgan.
Oʻzbekistonlik olimlar (A.Q. Joʻrayev, Sh.T. Mavlonov, M.H. Abdullayev va Z.SH.
Qodirov) jismoniy tarbiya jarayonida innovatsion metodik yondashuvlarni joriy etish
zarurligini taʼkidlab kelishmoqda. Ammo basketbol mashgʻulotlarida maxsus ravishda
STEAM yondashuvini tadqiq etgan ishlar kamligi mavzuniyangiligini koʻrsatadi.
Maqsad va vazifalar: Maqsad – basketbol mashgʻulotlarini tashkil etishda STEAM
yondashuviga asoslangan integrallashgan taʼlim modelini ishlab chiqish va uning
samaradorligini asoslash.

Vazifalar: Jismoniy tarbiya va sport mashgʻulotlarida innovatsion
yondashuvlarni oʻrganish; Basketbol mashgʻulotlarida STEAM imkoniyatlarini tahlil
qilish; Integrallashgan taʼlim modelini ishlab chiqish va metodik asoslarini belgilash;
Fanlararo bogʻlanish orqali oʻquvchilarda jismoniy, intellektual va ijodiy
koʻnikmalarni rivojlantirish imkoniyatlarini aniqlash; Model samaradorligini
amaliyotda sinovdan oʻtkazib baholash.

Metodlar (Tadqiqot metodologiyasi). Nazariy tahlil va umumlashtirish – ilmiy
manbalar tahlili orqali nazariy asoslarni aniqlash. Taqqoslash va modellashtirish –
anʼanaviy va STEAM yondashuvi asosida mashgʻulotlarni solishtirish. Pedagogik
tajriba-sinov – modelni oʻquv mashgʻulotlarida qoʻllash. Test va diagnostika –
jismoniy tayyorgarlik, intellektual faollik va kreativ tafakkurni baholash. Statistik tahlil
– olingan natijalarni qayta ishlash.

Asosiy qism (Natijalar va muhokama). Tadqiqot jarayonida ishlab chiqilgan
STEAM asosidagi integrallashgan taʼlim modeli 2 bosqichda sinovdan oʻtkazildi:

Anʼanaviy mashgʻulotlar – asosiy texnik va taktik mashqlar, fanlararo bogʻlanish
cheklangan.

STEAM yondashuvi asosidagi mashgʻulotlar – jismoniy harakatlar bilan birga
fizik, matematik va texnologiyaviy tushunchalarni qoʻllash.

Jadval.

Koʻrsatkichlar Anʼanaviy STEAM Farq
Mashgʻulotlarga qiziqish mashgʻulotlar (%) yondashuvi (%) (%)
Jismoniy koʻrsatkichlar +30
Intellektual rivojlanish 55 85
+18
Jamoaviy hamkorlik 60 78
+22
58 80 +21
62 83

Basketbol mashgʻulotlarida anʼanaviy va STEAM yondashuvi natijalarining
qiyosiy tahlili

Muhokama: natijalar koʻrsatmoqdaki, STEAM yondashuvi asosida
mashgʻulotlar oʻquvchilarda qiziqishni oshirdi (+30%), jismoniy koʻrsatkichlarni
yaxshiladi (+18%), intellektual rivojlanish darajasini koʻtardi (+22%) va jamoaviy
hamkorlik koʻnikmalarini mustahkamladi (+21%).

Xulosa va takliflar:
Xulosa: Basketbol mashgʻulotlarida STEAM yondashuvi jismoniy, intellektual va
ijodiy koʻnikmalarni uygʻun rivojlantiradi.
Integrallashgan taʼlim modeli fanlararo bogʻlanishni taʼminlab, dars
samaradorligini oshiradi.
Amaliyotdagi tajribalar STEAM modelining anʼanaviy usullarga nisbatan
ustunligini isbotladi.
Takliflar: Jismoniy tarbiya darslariga bosqichma-bosqich STEAM modelini joriy
etish.
Pedagoglar uchun maxsus metodik qoʻllanmalar tayyorlash.
Basketboldan tashqari boshqa sport turlarida ham ushbu modelni qoʻllash.
Malaka oshirish kurslarida murabbiy va oʻqituvchilarga STEAM asoslarini
oʻrgatish.
Kelgusida tadqiqotlarni keng qamrovli guruhlarda oʻtkazish.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
I. Normativ-huquqiy hujjatlar va metodologik ahamiyatga molik nashrlar

1. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining “Jismoniy tarbiya va sport sohasini
yanada rivojlantirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida”gi qarori. (2018-yil
5-mart, PQ–3583). Toshkent.

2. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining “Umumtaʼlim
maktablarida jismoniy tarbiya mashgʻulotlarini samarali tashkil etish chora-tadbirlari
toʻgʻrisida”gi qarori. (2020-yil 23-iyul, VMQ–457). Toshkent.

3. National Association for Sport and Physical Education. (2004). Moving into
the future: National standards for physical education (2nd ed.). Reston,
VA: NASPE.

II. Monografiya, ilmiy maqola, patent, ilmiy toʻplamlar
4. Beane, J. A. (1997). Curriculum integration: Designing the core of
democratic education. New York: Teachers College Press.
5. Honey, M., Pearson, G., & Schweingruber, H. (Eds.). (2014). STEM
integration in K-12 education: Status, prospects, and an agenda for research.
Washington, DC: National Academies Press.
6. Yakman, G. (2008). STEAM education: An overview of creating a model of
integrative education. Purdue University STEAM Conference Proceedings,
1–10.
7. Richards, K. A. R., & Velardo, J. (2014). Integrating STEM into physical
education. Journal of Physical Education, Recreation & Dance, 85(7), 3–5.
https://doi.org/10.1080/07303084.2014.937198

8. Bailey, R. (2006). Physical education and sport in schools: A review of
benefits and outcomes. Journal of School Health, 76(8), 397–401.
https://doi.org/10.1111/j.1746-1561.2006.00132.x

III. Foydalanilgan boshqa adabiyotlar
9. Bybee, R. W. (2013). The case for STEM education: Challenges and
opportunities. Arlington, VA: NSTA Press.
10. Tan, C. (2021). Interdisciplinary approaches in sports education: The role of
STEAM in physical training. International Journal of Physical Education and Sports
Sciences, 9(2), 45–54.
11. Karimov, I. A. (1997). Yuksak maʼnaviyat – yengilmas kuch. Toshkent:
Maʼnaviyat.
12. Mamatqulov, B. (2020). Basketbol mashgʻulotlarini tashkil etishda
zamonaviy yondashuvlar. Oʻzbekiston jismoniy tarbiya va sport jurnali, 4(2),45–52.