ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

Toʻliq matnПолный текстFull text

Muhammad ibn Najib Bakron va uning Alouddin Muhammadga bag‘ishlangan “Jahonnoma” asari to‘g‘risida

Toirov Akobir

Matn PDF dan avtomatik ajratilgan: ekran oʻqiydigan dasturlar, telefon va qidiruv uchun. Rasmiy nusxa — PDF.Текст извлечён из PDF автоматически — для программ чтения с экрана, телефонов и поиска. Официальная версия — PDF.Text was extracted from the PDF automatically for screen readers, phones and search. The PDF remains the version of record.

PDF ni oʻqishЧитать PDFRead the PDF → Nashr kartasiКарточка изданияRecord

sababli Ma’mun Horun ar-Rashid bilan birga Xurosonga kelgan va Horunning dili
shu ish bilan g‘oyat darajada mashg‘ul edi. Ma’mun Asadning o‘g‘illariga xat
yozib, ularga Rofe’ bilan urushda Harsamaga yordam berishni buyurdi. Asad
o‘g‘illarining da’vatiga ko‘ra Rofe’ Harsama bilan sulh tuzdi va ular o‘rtasida
quda-andalik vujudga kelib, Horun bu ishdan xotirjam bo‘ldi. Rofe’ning butkul
Xurosonni olib qo‘yish xavfi bor edi, (shuning uchun) bu sulhning tuzilishi
Ma’mun uchun juda yoqib tushdi. Alalxusus, Somonxudotning nabiralariga
Movarounnahrning ba’zi shaharlari inom etildi. Ushbu hududlar ichida Nuh ibn
Asadga berilgan Samarqand hududida keyinchalik uning avlodidan bo‘lgan Nasr
ibn Ahmad ibn Asad Somoniylar davlatiga asos solib ushbu shaharni davlat
poytaxtiga aylantirdi.

Somoniy hukmdorlardan Ismoil dastlab akasi davrida Buxoroni butunlay
muhofazaga olish topshirig‘i bilan dastlab Buxoroga hokim qilib yuborildi. Biroz
muddat o‘tib, Ismoil ibn Axmad o‘z o‘rniga birodarining o‘g‘li Abu Zakariyoning
tayinlab, Buxorodan Samarqand sari yo‘lga tushdi. Ushbu voqealarning hech bir
ruxsatsiz amalga oshirilishi hukmdor Nasrni biroz ranjitgani va uzoq muddat
Ismoil bilan hech qanday muloqot qilmagani ta’kidlanadi.

Narshaxiy asarida Somoniylar davrini “Buxoroning oltin davri” sifatida
tasvirlaydi va ularning Buxoro shahri taraqqiyotiga qo‘shgan hissasini alohida
ta’kidlar ekan, Samarqand shahrini ham ushbu davrni boshdan kechirganini
ta’kidlab o‘tilgan.

Narshaxiy “Buxoro tarixi” asarida Samarqandga to‘g‘ridan-to‘g‘ri keng joy
ajratilmagan bo‘lsa-da, u Xuroson tarkibidagi muhim shahar sifatida, ayniqsa diniy
rivoyatlar va tarixiy hukmdorlik davrlari kontekstida tilga olinadi. Asarning asosiy
diqqati Buxoroga qaratilgan bo‘lib, Samarqand haqidagi ma’lumotlar ko‘pincha
uning bilan solishtirma yoki birgalikda keltiriladi.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1. Абу Бакр Муҳаммад ибн Жаъфар ан-Наршахий. БУХОРО ТАРИХИ.
Форс тилидан А. РАСУЛЕВ таржимаси. Масъул муҳаррир А. ЎРИНБОЕВ.
2. Samarqand tarixi: 2 jildda / O‘zbekiston SSR Fanlar akademiyasi; ed. I. M.
Mo'minov. - Toshkent: Fan, 1969. - V. 1: Qadim zamonlardan Buyuk Oktyabr
Sotsialistik inqilobigacha. - 484 b.
3. Samarqand tarixi: 2 jildda / O‘zbekiston SSR Fanlar akademiyasi; ed. I. M.
Mo‘minov. - Toshkent: Fan, 1970. - J. 2: Buyuk Oktyabr Sotsialistik inqilobi
g'alabasidan to hozirgi kungacha. - 496 b.

МУҲАММАД ИБН НАЖИБ БАКРОН ВА УНИНГ АЛОУДДИН
МУҲАММАДГА БАҒИШЛАНГАН “ЖАҲОННОМА” АСАРИ

ТЎҒРИСИДА

Акобир Тоиров
Фанлар Академияси Тарих институти кичик илмий ходими

Akoshgreat@gmail.com

Аннотация: Мазкур мақолада XIII асргача ёзилган араб тилидаги йирик
тарихий-география асарларининг ихчамлашган кўриниши сифатида
яратилган “Жаҳоннома” ҳақида сўз юритилади. Ушбу асар эса “Ҳудуд улолам” каби форс тилида ёзилган тарихий-географияга оид дастлабки форс
тилли асарлардан бўлиб, унда географик маълумотлар билан бирга турли
тарихий воқеалар, халқлар кўчиши, шаҳарлар ва уларнинг номланиши ҳақида
қизиқарли ривоятларни ўз ичига олади. Асар XIII аср бошидаги Турон,
Хуросон ва Эроннинг тарихий географияси ҳақида маълумот берувчи ноёб
манбадир.
Калит сўзлар: Жаҳоннома, Муҳаммад ибн Нажиб Бакрон, Алоуддин
Муҳаммад Хоразмшоҳ, тарихий география, оғзаки ривоятлар, Турон,
Хуросон, Эрон.
Annotation: This article discusses the work *“Jahannama” (also known as
“Jahonnoma”) as a concise representation of major Arabic-language historical and
geographical writings produced before the 13th century. The mentioned work is
one of the earliest Persian-language historical-geographical sources similar to
“Hudūd al-ʿĀlam”, incorporating not only geographical descriptions, but also
notable historical events, migration of peoples, cities, and intriguing legends
regarding the origins of their names. The manuscript is a unique and valuable
source providing insight into the historical geography of Turan, Khorasan, and Iran
at the beginning of the 13th century.
Key words: Jahannama, Muhammad ibn Najib Bakran, Ala ad-Din Muhammad
Khwarazmshah, historical geography, oral legends, Turan, Khorasan, Iran.
Аннотация: В данной статье рассматривается произведение «Джаханнама»
(также известное как «Джахоннома») как сжатая и обобщённая форма
крупных арабоязычных историко-географических трудов, написанных до
XIII века. Это одно из первых персоязычных историко-географических
сочинений, подобное «Худуд аль-Алам», включающее наряду с
географическими сведениями значимые исторические события, миграцию
народов, описание городов и интересные устные предания об их названиях.
Труд является редким и ценным источником по исторической географии
Турона, Хорасана и Ирана в начале XIII века.
Ключевые слова: Джаханнама, Мухаммад ибн Наджиб Бакран, Ала ад-Дин
Мухаммад Хорезмшах, историческая география, устные предания, Турон,
Хорасан, Иран.

XIII асргача бўлган тарихий географияга оид араб манбалари кейинги
даврларда ёзилган шу йўналишдаги асарларга манба ўлароқ хизмат қилган.
Мисол учун Муҳаммад ибн Нажиб Бакроннинг “Жаҳоннома” асарининг
аксарият қисми ўзидан аввал ёзилган Истахрий ва Хурдодбеҳларнинг “Китоб
ал-Масолик ва ал-Мамолик” асаридаги маълумотлари асосида ёзилган.

Муҳаммад ибн Нажиб Бакрон ҳақида мавжуд маълумотлар фақат унинг
асари – “Жаҳоннома” дан олинади. Унинг ҳаёти билан боғлиқ ягона аниқ
сана – 605-ҳижрий йил (1208–1209) бўлиб, бу унинг дунё харитасини яратган
йили ҳисобланади. Муҳаммад ибн Нажиб Бакрон Хуросонда, эҳтимол Тус
вилояти ёки шаҳрида яшаган. Ушбу тахминни тасдиқловчи маълумотлар

“Жаҳоннома” матнида учрайди. Масалан, у Марв, Сарахс, Нишобур, Балх ва
Ҳирот аҳолиси ҳақида батафсил ёзган бўлса-да, Тус аҳолиси ҳақида фақат
“Тус аҳолиси машҳурдир” деб қисқача изоҳ берган[Мухаммад Ибн Нажиб
Бакран 1960: 6]. Шундай қилиб, Бакрон ушбу қўлёзмаларга айнан Тус
шаҳрида эга бўлган бўлиши эҳтимолдан йироқ эмас.

“Жаҳоннома” асари XIII асрнинг бошларида ўша пайтлардаги Турон,
Хуросон, Эрон ва то Онадўлигача бўлган ҳудудларда ҳукмронлик қилган
ануштегинийлар сулоласи ҳукмдори Алоуддин Муҳаммад Хоразмшоҳ (1200
– 1221) бағишланган эди. Муаллиф асарнинг бағишлови ҳақида йигирманчи
боб (охирги боб) да баён қилади [Мухаммад Ибн Нажиб Бакран 1960: 114]

“Жаҳоннома” шарқшунос олимлардан бир неча аср давомида бехабар
қолган эди. Кейинчалик унинг қўлёзма нусхаси аниқлангач ҳам, у ҳақда
Ғарбда айрим маълумотлар тарқалди, бироқ қўлёзма билан бевосита ишлаган
айрим махсус тадқиқотчилардан бошқа ҳеч ким бу асарнинг номи ва мазмуни
билан яхши таниш эмасди.

Рус шарқшуноси Ю.Е. Боршевский 1960 - йилда Россияда сақланаётган
қўлёзманинг фотонусхасини чоп эттириб тадқиқотчилар ихтиёрига берди.
Унга рус тилида кенг муқаддима, тузатишлар ҳамда қўшимча кўрсаткичлар
илова қилиб, асарнинг кўплаб мушкул жиҳатларини очди, уни ўқувчиларга
осонлаштирди ва зарурий шарҳлар билан бойитди [Мухаммад Ибн Нажиб
Бакран 1960].

Бу асар географиянинг тарихий жиҳатлари ва саккиз юз йил аввалги
Турон, Эрон ҳамда дунё жамиятига оид ноёб маълумотларни ўз ичига олиши
жиҳатидан ҳам қимматли ҳисобланади.

Асосий мавзу географик бўлишига қарамай, унда тарихий жараёнлар ва
одамларнинг улар ҳақидаги қарашларига ҳам ишоралар бор. Жумладан:
— Хоразмда тўқилган мато ва гиламлар [Муҳаммад ибн Нажиб Бакрон 1342:
49];
— Шуштар сув иншоотлари [Муҳаммад ибн Нажиб Бакрон 1342: 81];
— Шабдиз оти [Муҳаммад ибн Нажиб Бакрон 1342: 57];
— Беҳустун тош ёзувлари [Муҳаммад ибн Нажиб Бакрон 1342: 58 – 82];
— Шопур Сосоний суратлари [Муҳаммад ибн Нажиб Бакрон 1342: 83];

Шунингдек, ўша давр Турон, Эрон ва қўшни халқлар жамиятидан
хабарлар:
— Қарлуқ, ўғуз ва бошқа қабилаларнинг кўчишлари [Муҳаммад ибн Нажиб
Бакрон 1342: 71–73];
— китобий ва сўзлашув тилларида шаҳар номларининг фарқланиши,
— Басрада қурилган сув тегирмонлари бўлиб, улар сувнинг кўтарилиши ва
пасайишидан ҳаракатланарди [Муҳаммад ибн Нажиб Бакрон 1342: 2];
— шимолий совуқ ўлкаларда иссиқлик учун остида ўчоқ ёқиладиган уйлар
[Муҳаммад ибн Нажиб Бакрон 1342:39];
— ер ости бойликларидан, хусусан кўмир [Муҳаммад ибн Нажиб Бакрон
1342: 89] ва нефт [Муҳаммад ибн Нажиб Бакрон 1342: 100] дан фойдаланиш;
— вулқонлар [Муҳаммад ибн Нажиб Бакрон 1342: 71–73] ни “ажойибот” деб
ҳисоблаш,

— турклар томонидан қилинадиган сунъий қор ва ёмғир ҳақидаги хабар
[Муҳаммад ибн Нажиб Бакрон 1342: 48];
— турли ҳайвонлар ҳақида тасаввурлар, масалан, одам ейдиган “туямургҳ”
[Муҳаммад ибн Нажиб Бакрон 1342: 87], тўрт бармоқли одамлар [Муҳаммад
ибн Нажиб Бакрон 1342: 41];

Муаллифнинг шаҳар халқларининг хулқ-атвори ҳақидаги фикрлари
баъзан шахсий кузатувларга таянган бўлса ҳам, бу жиҳат диққатга сазовор.

“Жаҳоннома” нинг энг қимматли жиҳати шундаки, муаллиф зарур
маълумотларни ривоятлардан олиб, ҳар бирини “дейдилар” сўзи билан
келтирган. Бу услуб гоҳида асарнинг илмий қадрини пасайтиргандек туюлсада, аслида уни оғзаки ривоятлар хазинаси қилиб қўяди. Шу боис ёзилмаган ва
айтилмаган маълумотларни ҳам аввалги халқ эътиқодлари ва фикрларини
ўрганишда жуда фойдали қилади.

Ю.Е. Борщевский ҳам муаллифни оддий географ эмас, балки ўз
даврининг кўп фанлардан хабардор билимдони деб ҳисоблайди. У
муаллифни табиатшунослик, астрономия, ҳатто тиббиёт соҳаларида ҳам
билимга эга, илмий иш олиб борган олим сифатида тасвирлайди
[Борщевский 1960: 10].

Эронда мазкур асарни нашр қилган, шарқшунос Муҳаммад Раёҳий ҳам
китобнинг ўртача даражадаги насри, айрим халқона қарашлари — масалан,
“барбар қабиласи доим денгиз бўйида бўлгани учун улар “барбар” деб
аталган” [Муҳаммад ибн Нажиб Бакрон 1342: 71], ёки Фарғонанинг аслида
“‫“ ”ازهر خانه‬аз ҳар хона” дан келиб чиққани [Муҳаммад ибн Нажиб Бакрон
1342: 114], ҳатто Дамованд тоғининг Париждан кўриниши ҳақидаги фикр
[Муҳаммад ибн Нажиб Бакрон 1342: 57] ларни лмий тафаккурдан узоқ бўлсада, тарихий географияга оид ҳикояларни боғлаш масаласида асарнинг
қийматини алоҳида эътироф этади [Муҳаммад ибн Нажиб Бакрон 1342: 4].

Европа илмий адабиётида “Жаҳоннома” ҳақидаги илк маълумотлар
1862-йилда пайдо бўлди. Шу йили машҳур француз олими Ф. Рено Парижда
сақланаётган қўлёзмадан кичик бир парчанинг матни ва таржимасини чоп
этган, аммо асарнинг номини қайд этмаган [Renaud 1862].

1876-йилда Б. Дорн XV асрга оид Саъид Али Журжонийнинг “Масолик
ал-Мамолик” асарининг айрим қисмларини таржима қилиб нашр этди. Бу
асарда “Жаҳоннома” матнининг деярли тўлиқ кўчирилган нусхаси мавжуд
бўлиб, у аслида Муҳаммад ибн Нажиб Бакрон қаламига мансуб эди. Ал-
Журжоний эса ушбу матнни фақат кўчирган бўлиб, айрим ҳолатларда бу
жараён матннинг бузилишига сабаб бўлган [Дорн 1876].

“Жаҳоннома” номи илк бор Европа адабиётида Чарлз Рё томонидан
тилга олинган. У асарни Ҳамдаллоҳ Муставфий Қазвинийнинг “Нузҳат ал-
Қулуб” ва Ҳофизи Абрунинг “Жуғрофия” асарларига асос бўлган
манбалардан бири сифатида қайд этган [Rieu 1879].

Бизгача етиб келган “Жаҳоннома”нинг энг қадимий нусхаси 1892-йилда
Абул Фазл Гулпойғоний томонидан Бухорода топилган ва 1893-йилда рус
шарқшуноси А. Г. Туманскийга совға қилинган [Туманский 1893].
Туманский қўлёзмани Париж нусхаси билан солиштириб, матн ва таржимаси

билан бирга қисман нашр этган. Бу “Жаҳоннома”нинг иккинчи марта қисман
нашри ҳисобланади [Туманский 1897].

В. В. Бартолд ҳам “Мўғуллар истилоси даврида Туркистон” асарини
тайёрлашда Париж қўлёзмасидан фойдаланиб, ундан бешта парчани нашр
этган [Бартолд 1928].

Париж қўлёзмасининг тўлиқ тавсифи эса фақат 1934-йилда Э. Блоше
томонидан эълон қилинган [Blochet 1934].

“Жаҳоннома” асарининг Ленинград нусхаси ҳақида дастлабки маълумот
Н.Д. Миклухо-Маклай томонидан берилган [Миклухо-Маклай 1912].
Кейинчалик И.Ю. Крачковский ўзининг “Араб географик адабиёти” асарида
унга қисқача тўхталган [Крачковский 1939].

1960-йилда Ю. Е. Борщевский Ленинграддаги СССР ФА Осиё халқлари
институтида сақланаётган C 612 рақамли нусханинг фотонашрини чоп этган.
Унда муаллифнинг кириш сўзи, асарнинг аҳамияти ва ўрганилиши ҳақида
маълумотлар берилган [Борщевский 1960].

Шундан сўнг, 1963-йилда эронлик олим Муҳаммад Амин Раёҳий
“Жаҳоннома”нинг замонавий нашрини амалга оширди. Унда изоҳлар ва
кўрсаткичлар билан мукаммал кўриниш берилган [Раёҳий 1963].

Ўзбекистонда “Жаҳоннома”нинг бизга тегишли бўлган қисмлари
Омонулла Бўрийев таржимаси билан 11 жилдлик “Ўзбекистон тарихи
манбалари” да чоп этилган [Ўзбекистон тарихи манбалари 2001]. Унда
Туронга оид жой номлари, шаҳарлар, тоғлар, чўллар, дарёлар ва Орол
денгизи ҳақида маълумотлар келтирилган.

Бугунги кунда “Жаҳоннома” асарининг икки асосий нусхаси маълум:
бири Париждаги Миллий кутубхонада [Blochet 1934], иккинчиси эса Санкт-
Петербургдаги Россия ФА қўлёзмалар институтида C 612 рақам билан
сақланади [Борщевский 1960].

Муҳаммад ибн Нажиб Бакрон дунё харитаси ва унга ёзилган
“Жаҳоннома” рисоласини яратишда қуйидаги уч турдаги манбалардан
фойдаланган:

1. Шахсий кузатувлар. Ушбу гуруҳдаги маълумотлар камчиликни
ташкил қилади. Бакрон фақат иккита ҳолатда ўз кўрганлари ҳақида ёзган:

• У довулнинг дарахтни илдизи билан суғуриб ташлаганини кузатган.
• Форсдан келтирилган махсус турдаги рубинни кўрган. Шунингдек,
Нишобур яқинидаги Бу-Ис'ҳоқ номли конлар ҳақидаги маълумот унинг ўша
ҳудудни билганлиги билан боғлиқ бўлиши мумкин, лекин бу фақат тахмин.
2. Замондошларнинг ҳикоялари. Бакрон “Жаҳоннома”да 14 марта
бошқа одамлардан эшитган маълумотларни келтирган. Бунга мисол сифатида
Далайм ва Мозандарон ҳудудида топилган метеоритлар ҳақидаги хабарни
ёки Хуросонга шимолий мамлакатлардан юборилган фатвани келтириш
мумкин. Бу маълумотлар асосан қизиқарли, лекин иккинчи даражали
аҳамиятга эга.
3. Ёзма манбалар. Бакрон асосан ёзма манбалардан фойдаланган. У
ўз асарида кўп ҳолларда китоблардан олинган маълумотларни келтиради,

аммо муаллифлар ва китобларнинг номларини кўрсатмайди. Қуйида у
фойдаланган асосий манбалар келтирилган:

• “Китоб ал-Масолик ва ал-Мамолик” (IX аср). Муаллифи: Абул Қосим
Убайдуллоҳ ибн Хурдодбеҳ. Ушбу асар “Жаҳоннома” учун асосий
манбалардан бири бўлган. Бакрон ундан турли ҳудудлар ва масофалар
ҳақидаги маълумотларни олган.

• Абу Ишоқ ал-Истаҳрининг “Китоб ал-Масолик ва ал-Мамолик” (X
аср). Бакрон ушбу асардан Тунис, Кухи Килол тоғи ва Испания қирғоқлари
яқинидаги денгиз ҳайвонлари ҳақидаги маълумотларни олган.

•“Ашкол ал-Ақлим”. Муаллифи: Муҳаммад ибн Баҳр Руҳний (IX–X
асрлар). Бу асар илмий адабиётда аввал маълум бўлмаган. Бакрон ушбу
асарни географик маълумотлар учун ишлатган.

• “Сафарнома” (XI аср). Муаллифи: Носир Хисрав. Бакрон ушбу асардан
Миср ва Арабистон ҳақида баъзи маълумотларни олган.

• “Камил ас-Синоа ат-Тиббийя” (X аср). Муаллифи: Али ибн Аббос
Мажусий. Бу тиббиёт энциклопедиясидан Бакрон заҳарларнинг хусусиятлари
ҳақида маълумотларни олган.

• “Осор ал-Боқийа” (X аср). Муаллифи: Абу Райҳон Беруний. Ушбу
асардан Бакрон дунё структураси ҳақидаги маълумотларни олган.

• “Китоб ат-тафҳим ли авоил саноат ат-танжим” (1029). Муаллифи: Абу
Райҳон Беруний. Бакрон бу китобдаги денгизлар, Каспий денгизи, Иссиқкўл
кўли, географик кенглик ва узунлик ҳақидаги тушунчаларни ўз асарига
киритган.

• Шарафиддин Тусий манбалари. Бакрон Шарафиддиннинг
Константинопол кутубхоналаридан олишга муваффақ бўлган
қўлёзмаларидан фойдаланган. Ушбу қўлёзмалар Константин томонидан
тузилган дунё ҳақидаги билимларни ўз ичига олган. Лекин Бакрон айнан
қайси асарлар эканлигини, яъни номларини тилга олмайди [Борщевский
1960: 11 – 14].

Хулоса ўрнида Муҳаммад ибн Нажиб Бакроннинг “Жаҳоннома” асари
XIII аср бошларида ёзилган бўлиб, у ўз давридаги Турон, Хуросон ва кенг
ҳудудларнинг географик ҳамда ижтимоий-тарихий ҳолати ҳақида бебаҳо
маълумотлар берган манбалардан дейиш мумкин. Асарнинг қиммати
шундаки, у шахсий кузатувлар, замондошлар ривоятлари ва турли ёзма
манбаларни уйғунлаштириб, илмий жиҳатдан ихчам, лекин бой тарихийгеографик тасаввур ҳосил қилиш имконини беришидадир. “Жаҳоннома”
кейинги асрлардаги кўплаб географик ҳамда тарихий асарларга асосий манба
сифатида хизмат қилган.

Манба ва адабиётлар
1. ۱۳۴۲ .‫ محمد بن نجيب بکران. جهان نامه. تهران. چاپ تابان‬(Muhammad ibn Najib
Bakron. Jahonnoma. Tehron: Tobon nashri, 1342).
2. Борщевский, Ю. Е. Джахан-наме. Факсимильное издание списка
Института востоковедения АН СССР (№ C 612). Ленинград: 1960.

3. Раёҳий, М. А. Джахон-наме. Теҳрон: 1963.
4. Renaud, F. Fragment d’un manuscrit géographique persan de la Bibliothèque
impériale. Journal Asiatique. Paris: 1862.
5. Дорн, Б. Извлечения из Масалик ал-Мамалик Сеид Али Джурджани XV
века. Санкт-Петербург: 1876.
6. Rieu, Ch. Catalogue of the Persian Manuscripts in the British Museum.
London: 1879.
7. Туманский, А. Г. Описание бухарского списка Джахан-наме. Бухара:
1893.
8. Туманский, А. Г. Известия о Джахан-наме с текстом и переводом
отдельных частей. Санкт-Петербург: 1897.
9. Бартольд, В. В. Туркестан в эпоху монгольского нашествия. Ленинград:
1928.
10. Blochet, E. Catalogue des manuscrits persans de la Bibliothèque Nationale.
Paris: 1934.
11. Миклухо-Маклай, Н. Д. Материалы по Джахан-наме. Санкт-Петербург:
1912.
12. Крачковский, И. Ю. Арабская географическая литература. Москва–
Ленинград: 1939.
13. Борщевский, Ю. Е. Джахан-наме. Факсимильное издание списка
Института востоковедения АН СССР (№ C 612). Ленинград: 1960.
14. Раёҳий, М. А. Джахон-наме. Теҳрон: 1963.
15. Ўзбекистон тарихи манбалари. Т. XI. Тошкент: 2001.

O‘RTA ASR ALLOMALARI ILMIY FAOLIYATINI YEVROPADA
O‘RGANILISHIGA OID AYRIM MULOHAZALAR

Nizomiy nomidagi O‘zMPU
Tarix kafedrasi dotsenti,
tarix fanlari doktori(DSc)

Ismatullayev Farxodjon Odiljonovich

Annotatsiya. Ushbu maqolada Markaziy Osiyo xalqlarining tarixi, madaniyati va
tiliga oid Yevropaliklarni tadqiqotlari haqida fikr yuritilgan. Muallif asosiy
e’tiborini allomalar, renessans davri tadqiqiga oid ilmiy izlanishlarni yoritishga
uringan. Shu bilan birga jahon ma’naviy me’rosiga Markaziy Osiyolik o‘rta asr
allomalarining qo‘shgan munosib hissasini ko‘rsatib berishga harakat qilgan.
Kalit so‘zlar. Markaziy Osiyo, Yevropa, Xorazmiy, Imom Buxoriy, Hakim
Termiziy, Abu Nasr Forobiy, Ahmad Farg‘oniy, Abu Rayhon Beruniy, Ibn Sino,
Imom Motrudiy, Alisher Navoiy, Mirzo Ulug‘beklar, Arastu, Rui Gonzales de
Klavixo, Avitsenna, Shayx ur-rais.
Abstract. This article discusses European studies devoted to the history, culture,
and language of the peoples of Central Asia. The author focuses mainly on the
research related to prominent scholars and the Renaissance period. At the same