ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

Toʻliq matnПолный текстFull text

Tarixiy manbalarda Movarounnahr oronimlari (XVI asr birinchi yarmi)

Xidirova Guzal Rustam qizi

Matn PDF dan avtomatik ajratilgan: ekran oʻqiydigan dasturlar, telefon va qidiruv uchun. Rasmiy nusxa — PDF.Текст извлечён из PDF автоматически — для программ чтения с экрана, телефонов и поиска. Официальная версия — PDF.Text was extracted from the PDF automatically for screen readers, phones and search. The PDF remains the version of record.

PDF ni oʻqishЧитать PDFRead the PDF → Nashr kartasiКарточка изданияRecord

9. Гербер, Иоганн. Описание стран и народов вдоль западного берега
Каспийского моря 1728 г. История, география и этнография XVI-XIX вв.
Архивные материалы. Москва: Издательство восточной литературы, 1958.

10. Гербер, Иоганн. Сочинение “Описание стран и народов между
Астраханью и рекой Курой находящихся” как исторический источник по
истории народов Кавказа. Москва: Наука, 1979.

11. Джон Ханвей, Исторический очерк британской торговии на
Каспийской море, с журналом автора о путешествии из Англии через Россию
в Персию и обратно через Россию, Германию и Голландию, II том (перевод с
англ. яз. Л.М. Кирякова) AMEA TİEA, fond 1, siyahı 1, iş 158.

12. Истории Ирана с древнейших времен до конца XVIII в. Под ред.
Строева Л.В. Ленинград: Изд. Ленинградского университета, 1958.

ТАРИХИЙ МАНБАЛАРДА МОВАРОУННАҲР ОРОНИМЛАРИ
(XVI аср биринчи ярми)
Guzal Xidirova Rustam qizi

Al-Biruni Institute of Oriental Studies, Uzbekistan Academy of Science,
Tashkent, Uzbekistan

gozalxidirova4@gmail.com

Abstract: This article attempts to study the oronyms of the territory of
Movarounnahr in the 16th century based on historical sources. Movarounnahr is an
arabic word, and after the Arabs conquered Central Asia (in the VII – VIIIth
centuries), they called the lands stretching north from the Amu Darya
“Mowarounnahr” – ‫ ما وراء النهر‬meaning “the other side of the river.” This region,
which has been of strategic importance since ancient times, and its natural objects
– oronyms, are mentioned in historical sources in the description of various events.
In this article, different forms of relief of the earth’s surface, oronyms, are studied
by dividing it into component parts such as the names of mountains, gorges,
steppes, passes, hills, pastures. Information about the form of the names given in
the sources, their current geographical location, and their etymology was analyzed.

Key words. Natural object, Mowarounnahr, historical source, oronym,
mountain, steppe, gorge.

Абстракт: В данной статье предпринята попытка изучить историю
оронимов территории Мавераннахра в XVI веке на основе исторических
источников. Мавераннахр — арабское слово, которое появилось после
завоевания арабами (в VII–VIII веках) Средней Азии. Земли, простиравшиеся
к северу от Амударьи, арабы называли «Мавераннахр» ‫ ,(ما وراء النهر)‬что в
переводе означает «земли за рекой» или «другая сторона реки». С древних
времён эта территория, имевшая важное стратегическое значение, а также её
природные объекты — оронимы, упоминаются в исторических источниках

при описании различных событий. В статье оронимы, то есть различные
формы рельефа земной поверхности — такие как названия гор, долин,
степей, перевалов, холмов и пастбищ — изучены по отдельным категориям.
Проанализированы формы оронимов, приведённые в источниках, их
современное географическое расположение и сведения об их этимологии.

Ключевые слова. природный объект, Мавераннахр, исторический
источник, ороним, гора, степь, долина.

Абстракт: Мазкур мақолада XVI асрда Мовароуннаҳр ҳудуди
оронимлари тарихий манбалар асосида ўрганишга ҳаракат қилинди.
Мовароуннаҳр арабча сўз бўлиб, араблар (VII – VIII асрларда) Ўрта Осиёни
босиб олгандан сўнг Амударёдан шимолга қараб чўзилган ерларни
“Мовароуннаҳр” – ‫ ما وراء النهر‬яъни “дарёнинг нариги томони” деб атаганлар.
Қадимдан муҳим стратегик аҳамиятга эга бўлган ушбу ҳудуд ва ундаги
табиий объектлар – оронимлар тарихий манбаларда турли воқеалар
тавсифида тилга олинган. Мақолада ер юзаси релъефининг турли шакллари
бўлмиш оронимлар – тоғ, дара, дашт, довон, тепалик, яйлов номлари каби
таркибий бўлакларга бўлиниб ўрганилган. Оронимларнинг манбаларда
келтирилган шакли, ҳозирги географик ўрни, этимологиясига оид
маълумотлар таҳлил қилинган.

Калит сўзлар. Табиий объект, Мовароуннаҳр, тарихий манба, ороним,
тоғ, дашт, дара.

Кириш. Табиий объектлар номларининг бир қисмини ер юзаси
рельефини ифодаловчи топонимлар – оронимлар ташкил этади.

Оронимия – юнонча орос – “тоғ”, онома – “ном” сўзларидан олинган
бўлиб, топонимиканинг турли ер юзаси рельеф шакллари – тоғлар, чўққилар,
қирлар, даралар, текисликлар, жарлар номларини ўрганувчи бўлими бўлиб,
ономастика фанининг соҳаларидан бири ҳисобланади. Оронимларга тоғ,
чўққи, қир, адир, дашт, рельефнинг салбий шакллари – водий, дара, жарлик,
сойлик номлари, шунингдек, текислик, паст текислик, қумликлар номлари
ҳам киради.

Оронимларни ўрганишда бирламчи манбалар муҳим аҳамият касб
этади. XVI аср биринчи ярмига оид ёзма манбаларни мазмуни жиҳатидан
қуйидаги гуруҳларга бўлиш мумкин:

а) тарихий-географик асарлар: Номаълум муаллифнинг “Таворихи
гузида, Нусратнома”, Абдуллоҳ Насруллоҳийнинг “Зубдат ул-асар”,
Заҳириддин Муҳаммад Бобурнинг “Бобурнома”, Фазлуллоҳ ибн Рузбеҳон
Исфаҳонийнинг “Меҳмонномайи Бухоро”, Ғиёсиддин Хондамирнинг “Ҳабиб
ус-сияр фи ахбор афрод ул-башар”, Мирзо Муҳаммад Ҳайдарнинг “Тарихи
Рашидий” каби асарлар;

б) адабий асарлар: Мулла Шодийнинг “Фатҳнома”, Муҳаммад
Солиҳнинг “Шайбонийнома”, Камолиддин Биноийнинг “Шайбонийнома”,
Зайниддин Восифийнинг “Бадоеъ ул-вақоеъ” асарлари;

в) расмий хужжатлар: “Вақфнома-йи Шайбонихон” №5905
Юқоридаги манбаларда оронимлар – жой номлари сингари турли
тарихий воқеъликлар, жанглар, юришлар баёнида тилга олинган. Ушбу

мақолада Мовароуннаҳр ҳудудига оид оронимларни XVI аср биринчи ярми
тарихий манбаларига асосланган ҳолда ўрганишга ҳаракат қилдик.

Метод ва методология. Ушбу мақолада бирламчи манбадаги жой
номларига оид маълумотларни йиғиш, таҳлил қилиш ва баҳолашда
тарихийлик, таққослаш, манбашунослик методларига таянилди.

Таҳлил ва натижалар. Мовароуннаҳр топоними мамлакат ва ўлка номи
сифатида IX асрдан буён манбаларда қайд қилиниб келинади. Ундаги
оронимларни қуйидаги таркибий қисмларга бўлиб ўрганишга ҳаракат
қилдик.
Тоғлар. Мовароуннаҳр ҳудудига оид тоғ номлари энг кўп Заҳириддин
Муҳаммад Бобурнинг “Бобурнома” асарида қайд қилинган. Барокўҳ тоғи –
Ўш шаҳрининг ғарби-жанубидаги Сулаймон тоғи. “Қўрғоннинг (Ўш) шарқи
жанубий жонибида бир мавзун тоғ тушубтур, Барокўҳға мавсум” [2, 2b];
Еттикент тоғлари – Олой тизмасидаги тоғ, Андижондан жанубда. “Бир гиёҳ
эшитилдиким, Еттикентнинг тоғларида бўлур. Бу тоғларда феруза кони ва
темур кони бўлур” [2, 5b]; Сара тоғи (Сири) – Ҳисор тизмасидаги баланд тоғ
номи [4, 53]. 1500-1501 йиллар воқеалари баёнида ушбу тоғ йўли орқали
Самарқандга бограни ҳикоя қилинади [2, 33b]; Шовдор тоғи – Самарқанд
вилоятидаги тоғ; Асарда Шовдор тоғ ва жой номи сифатида эслатилган:
“Шовдор тоғининг доманасида”, “Шовдор навоҳиси” [2, 77a]. “Ҳабиб ассияр” асарида ҳам Шовдор тоғи қайд қилинган. Шунқорхона тоғи – тоғ
тизмаси, Туркистон тизмасининг Самарқанд вилояти жанубидаги бир
тармоғи; “Шунқорхона тоғидин ошиб” [2, 82b].

“Меҳмонномаи Бухоро” асарида Қоф тоғ номи учрайди. Қоф тоғи –
эртак, достон ва бошқа оғзаки ижод намуналарида учрайдиган афсонавий тоғ
номи. Асарда Сайҳун дарёси тўлқинларини Қоф тоғларига ўхшатган [14,
144]. Ёки яна бир ўринда Жайҳун дарёсидаги кемаларни “Ҳар бири гўёки
денгизда сузаётган Қоф тоғлари”га ўхшатган [14, 162].

Ғиёсиддин Хондамирнинг “Ҳабиб ас-сияр” асарида Мовароуннаҳр
ҳудудига оид: Фалғар ва Масчо кўҳистони тилга олинади. Ҳозирги номи
Куҳистони Масчо. Туркистон баланд тоғлари ва Зарафшон тизмалари
оралиғида жойлашган;

Довонлар. Кандарлик довони – Фарғона водийси ва Тошкент вилояти
ўртасидаги довон, ҳозир ҳам шу номда; “Тарихи Рашидий” асарида унинг
“Фарғона ва Тошкент вилоятлари ўртасида жойлашган”лигига изоҳ бериб
ўтилган [12, 326]. Шунингдек, “Бобурнома”да ҳам Мирзо Бобурнинг
“Кандирлик добони била Ахси ва Андижон сари азимат” қилганлиги
айтилади [2, 32a]. Оқкўтал – Туркистон тизмасида, Сувсиз ва Саримас
тоғлари орасидаги очиқ жойда, 100-150 метр баландликда жойлашган.
“Кўтал” сўзи туркий ва мўғул тилларига хос сўз. Мўғул тилида хўтўл – тепа,
унча катта бўлмаган қия баландлик маъносини билдиради [6, 11-14]. Итмак
довони – ҳозирда Зарафшон тизмасининг Самарқанд вилояти билан
Қашқадарё вилояти ўртасида жойлашган довон. “Бобурнома”да: “Самарқанд
била Кеш орасида бир тоғ тушубтур, Итмак добони дерлар, сангтарошлиқ
қилур тошларни тамом бу тоғдин элтарлар” [2, 49a]. Манбашунос олим

О.Бўриевга кўра, бу довон ҳозирда Тахтақорача деб номланади ва Амир
Темур у ерда бир боғ ва кўшк қурдириб уни Шероз шаҳрида бўлганидан
эсдалик сифатида “Тахти Қароча” деб атайди. “Бобурнома”даги
маълумотларга таяниб Самарқанд иморатлари учун тошлар бу довондан
қазиб олинганлигини таъкидлайди [13, 165]. Сири тоқ добони / Сири тоқ
кўтали – Ҳисор тизмасидаги баланд тоғ довони.

Даштлар. Рузбуҳон Исфаҳонийнинг “Меҳмонномайи Бухоро” асарида
Мовароуннаҳр ҳудудига оид дашт номларидан Бухоро дашти, Самарқанд
дашти каби табиий объектлар номлари қайд қилинган. Самарқанд дашти,
баъзи ўринларда Оч дашт деб қайд қилинган [14, 146]. Текис ерлар халқ
орасида Оч дашт деб аталган.

Даралар. Дарбанд-и Оҳанин – узунлиги 1,5 кмлик дара номи. Сувсизтоғ
ва Саримас тоғлари ўртасида, Дарбанд ва Шўроб қишлоқлари орасидаги
Оқкўтал перевалида, ҳозирги Сурҳондарё вилояти ҳудудида Термиз-Тошкент
йўналишидаги катта йўлдан 123 км масофада жойлашган [1, 347-355].
Дарбанд сўзи форсчадан олинган бўлиб, “дар” – “эшик”, “дара”, “банд” –
“мустаҳкам”, “берк”, “тўсиқ” деган маъноларни англатади. Ҳозирда шу
номдаги қишлоқ мавжуд бўлиб, қадим даврларда транзит вазифасини
бажарган. Дарбанддан ғарбда машҳур тоғ довони – Темир дарвоза бор эди.
Темир дарвоза ҳақидаги илк маълумотлар 630-йилларда хитойлик сайёҳ
эсдаликларида учрайди. Ҳазрат Навоийнинг “Садди Искандарий” достонида
ушбу дарвозага ишорат қилинади [7, 63-68]. Темурийлар даври манбаларидан
Низомиддин Шомий, Абдураззоқ Самарқандий, Шарафиддин Али Яздий
асарларида бу ном тилга олинган. Шарафиддин Али Яздийнинг “Зафарнома”
асарида ушбу дарвозанинг Дарбанди Оҳанин ва Каҳлаға аталиши берилган
[5, 262]. Мирзо Бобур “Бобурнома”да “Қаҳлуғдинким, Дарбанди Оҳанин ҳам
дерлар” дея Темир дарвозанинг икки хил номланишини изоҳлаб ўтади [2,
124a]. Мирзо Муҳаммад Ҳайдар “Тарихи Рашидий” асарида Амир Темур
билан боғлиқ воқеалар баёнида бу дара мўғулча – Каҳлаға деб тилга олинади
[12, 52].

Муҳаммад Солиҳнинг “Шайбонийнома” асарида Шайбонийхоннинг
Ҳисор вилоятига Хусрав шоҳ устига юриши баёнида Дарбанд ‫ ,(دربند)‬Алванд
‫ (الوند)‬тоғ номлари қайд этилган ва улар ҳақида қимматли маълумотлар
берилган. Унга кўра, бу икки тоғ бир-бирига уланиб кетган бўлиб,
баландлиги осмонга, ҳар иккисининг қўли Амударёга етган. Шунингдек, бу
икки тоғ ораси бир ёғоч68 чиқиши, зилол чашмалари борлиги баён қилинади.
Бир бийик тоғ эди Дарбанд дегон,
Ким анго ёр эди Алванд дегон.

Тенгри фармони била икки тоғ,
Қилибон икиси бир-бирни ўтоғ.

Бош қўюб икаФласи бир ерда,
Юз туман кўҳу камар ҳар бирида.

Ҳар бирининг боши гардунға етиб,

68 Ёғоч – йўл узунлиги ўлчови. Тахминан 9 км га тўғри келади.

Ҳар бирининг қўли Жайхунга етиб [11, 160].
Ҳудди шу воқеаларни Мирзо Бобур “Самарқандтин чиқиб, Ҳисор
келганда ўзбакнинг жамиъ хон ва султонлари йиғилиб, иттифоқ қилиб,
бизнинг устумизга келур азимат била Дарбанддин ўттилар” дея қайд этган [2,
192]. Ҳар иккисида ҳам юқоридаги Дарбанд дараси тилга олинган. Демак,
Темурийлар даври манбаларида мазкур жой Дарбанди Оҳанин, мўғулча
Қаҳлаға шаклларида қайд этилган бўлса, XVI аср биринчи чорагига оид
воқеалар баёнида шунчаки Дарбанд шаклида эслатилган.
Камолиддин Биноий қаламига мансуб «Шайбонийнома» асарида
оронимлардан Илонўтти дараси қайд қилинган. Илонўтти – Жиззах
вилоятидаги қадимги дара номи. Асарнинг қўлёзма нусхасида ёзилиш шакли
‫ ييالن اوتی‬яъни Йиланўтти [10, 12a]. Шайбонийхон Султон Аҳмад Мирзо билан
иттифоқчиликда Туркистонга Маҳмуд Султон билан жанг қилиш учун
отланади. Асарда воқеалар баёнида “Муҳаммад Шайбонийхон Султон Аҳмад
Мирзо билан биргаликда Йиланўти орқали ўтганда Тизак (Дизак)да тўхтади”,
дейилади [9, 109]. Бунда Йиланўтти Жиззах ва Самарқанд орасидаги
Илонўтти (маҳаллий шевада Жилонўтти) дараси назарда тутилган.
С.Қораевнинг маълумотига кўра, дара номининг келиб чиқиши номаълум,
илон кўп бўлганидан ёки Сангзор дарёси илон изига ўхшаб оққани учун деб
тахмин қилинади [15, 68].
Тепаликлар. Пуштаи Кўҳак – “Пушта” – “тепа”, “тепалик” яъни Кўҳак
тепалиги [3, 137]. Самарқанднинг шимолий-жанубий чеккасидаги тепалик
бўлиб, ўрта асрларда Кўҳак номи билан маълум бўлган. Ҳозирги номи
Чўпонота тепалиги. Асарда шунингдек, Пуштаи Айш – яъни Айш тепалиги
номи қайд қилинган. Бироқ унинг топографияси маълум эмас.
Яйловлар. Бурка яйлови – ҳозирда Бахмал адирларига тўғри келади.
Чилдухтарон яйлови – Зайниддин Восифийнинг “Бадоеъ ул-вақоеъ”,
Бобурнинг “Бобурнома” асарида қайд қилинган. “Бобурнома”га кўра,
Андижондан бир куруҳ масофада жойлашган ўланг бўлган [4, 74]. “Бадоеъ
ул-вақоеъ” асарида Ҳиротга борадиган йўлда жойлашган табиий объект
сифатида қайд қилинган [8, 125]. Лаклакон яйлови – “Бадоеъ ул-вақоеъ”
асарида “Пискант яқинида”лиги айтилган [8, 131]. Бу жой номи
“Бобурнома”да ҳам қайд қилинган [2, 85]. Қулба яйлови. “Ҳабиб ас-сияр”
асарида Самарқанд ҳудудига оид Қулба ўланги, сайҳонлиги [8, 886] тилга
олинган. “Бобурнома”да Қўлба шаклида кент номи, навоҳис номи ва ўланг
номи сифатида қайд қилинган. Асарга кўра, Қўлба ўланги Боғи Майдоннинг
орқасида жойлашган [2, 58]. Яна бир жойда унинг жойлашуви, чегаралари
ҳақида маълумот келтирилган [2, 61].
Йўллар. Банди Солор – Ахсидан Андижонга борадиган энг яқин йўл
ҳисобланган ва “Бобурнома”да бу йўл ҳақида “Банди Солор йўли била ...
Андижонға келдим. Бу йўлким, Банди Солор йўли бўлғай, тўққуз йиғоч
йўлдир” каби маълумотлар қайд этилган [2, 32a].
Хулоса қилганда, Мовароуннаҳр ҳудудига оид оронимлар XVI аср
биринчи ярми манбаларидан “Бобурнома” асарида энг кўп тилга олинган.
Бошқа асарларда ҳам мавзуни тўлдирувчи маълумотларни учратиш мумкин.

Мазкур ҳудудга оид оронимлар бизгача ўзгаришсиз, қисман ўзгарган,

ўзгарган ҳолда етиб келган. Ўзгарган
Барокўҳ тоғи – Сулаймон
Ўзгаришсиз Қисман ўзгарган тоғи
Итмак довони – Тахти Қароча
Кандарлик довони Йиланўтти – Илонўтти Пуштаи Кўҳак – Чўпонота
тепалиги
Оқкўтал довони Бурка яйлови – Бахмал
адирлиги

Баъзи оронимлар, Еттикент тоғлари, Шунқорхона каби тоғ номлари

ҳозирги замонамизгача сақланиб қолмаган. Баъзи оронимларнинг номлари

турли манбаларда турлича келганини кўриш мумкин.

Фойдаланилган адабиётлар

1. Бобоева С.Р. Исторические топонимы вдоль торгового пути Термез -

«Железные ворота» // Бюллетень науки и практики. 2020.Т. 6.

№2. С. 347-355. https://doi.org/10.33619/2414-2948/51/44

2. Бобур, Заҳириддин Муҳаммад. Бобурнома. // Порсо Шамсиев, Содиқ

Мирзаев ва Эйжи Мано (Япония) нашрлари асосида қайта нашрга

тайёрловчи: Саидбек Ҳасанов // Масъул муҳаррир: Ваҳоб Раҳмонов. // – Т.:

“Шарқ”, 2002. – Б. 2б.

3. “Бобурнома” учун қисқача изоҳли луғат. Тузувчи: Фатҳиддин Исҳоқов. –

Андижон, 2008. – Б. 137.

4. Бўриев О. “Бобурнома”даги топонимлар изоҳли луғати. – Тошкент: “Наврўз”,

2015. – Б. 53.

5. Бўриев О. Темурийлар даври ёзма манбаларида Марказий Осиё тарихий

географияси. – Тошкент: “Мумтоз сўз”, 2017. – Б. 262.

6. Ёқубов Ш. Дарбанд, Темир дарвоза, Оқкўтал ва “Темирдан ясалган дарвоза”

атамалари таҳлили // Филологик тадқиқотлар: тил, адабиёт, таълим. –

Термиз. 2024/№12. – Б. 11-14

7. Ёқубов Ш. Дарбанд атамасининг услубий қўлланиши // Сурхондарё: илм, фан

ва тафаккур. 2022 й. Махсус сон. – Б. 63-68.

8. Зайниддин Маҳмуд Восифий. Бадоеъул вақоеъ. Форсийдан Наим Норқулов

таржимаси. – Тошкент, 1979. – Б. 125.

9. Ибрагимов С.К. “Материалы по истории казахских ханств XV – XVIII веков

(Извлечения из персидских и тюркских сочинений)”. – Алма-Ата, 1969, – стр.

109.

10. Камолиддин Биноий. Шайбонийнома. ЎзР ФА Шарқшунослик Институти

фонди, №844. – 12а.

11. Муҳаммад Солиҳ. Шайбонийнома. Нашрга тайёрловчи Насрулло Даврон. –

Тошкент, 1961. – Б. 160.

12. Мухаммед Хайдар Дулати. Тарих-и Рашиди. Введение, перевод с

персидского языка А. Уринбаева, Р.П. Джалиловой, Л.М. Епифановой. –

Алматы: «Санат», 1999. – С. 326.

13. Уринбоев А., Буриев О. Темурийлар бунёдкорлиги давр манбаларида. —
Тошкент: Хал к, мероси, 1996. — 165 б.

14. Фазлаллах ибн Рузбихан Исфахани. Михман-наме-йи Бухара (Записки
Бухарского гостя). Перевод, предисловие и примечания Р.П.Джалиловой.
Под редакцией А.К.Арендса. – Мосвка: Наука, 1976. – С. 162.

15. Қораев С. Ўзбекистон вилоятлари топонимлари. – Тошкент: Ўзбекистон
миллий энциклопедияси, 2005. – 68 б.

XVIII–XIX ASRLARDA CHAHOR VILOYATINING SIYOSIY VA
IJTIMOIY RIVOJLANISHI: MAYMANA XONLIGI MISOLIDA TAHLIL

Sharipov Shohruz Faxriddin o`g`li – Toshkent xalqaro
moliyaviy boshqaruv va texnologiyalari
universiteti dotsenti, tarix fanlari
bo`yicha falsafa doktori (PhD)
Email:shohruz@i.ua

Annotatsiya: Mazkur maqolada Afg‘oniston shimolidagi Chahor viloyat (Andxoy,
Sheberghan, Saripul va Maymana) tarixiy mintaqasining XVIII–XIX asrlardagi
siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanish jarayonlari tahlil qilinadi. Asosiy e’tibor
Maymana xonligining shakllanishi, ichki boshqaruv tizimi, qabilaaro munosabatlar
hamda Buxoro amirligi va Qandahor hokimiyati bilan bo‘lgan siyosiy aloqalariga
qaratiladi. Shuningdek, maqolada ushbu hududda mahalliy hokimiyat institutlari,
soliqqa tortish tizimi va harbiy kuchlarning roli ham ko‘rib chiqiladi.
Kalit so‘zlar: Chahor viloyat, Maymana xonligi, Afg‘oniston tarixi, qabila
siyosati, Buxoro amirligi, XVIII–XIX asrlar, hududiy boshqaruv.
Annotation: This article analyzes the political, economic, and social development
of the historical Chahor Vilayat region (comprising Andkhoy, Sheberghan, Sar-e
Pul, and Maymana) in northern Afghanistan during the 18th and 19th centuries.
The main focus is on the formation of the Maymana Khanate, its internal
governance, tribal relations, and political interactions with the Emirate of Bukhara
and the Kandahar authorities. The study also examines local governance
institutions, taxation systems, and the role of military forces in the region.
Keywords: Chahor Vilayat, Maymana Khanate, Afghan history, tribal politics,
Emirate of Bukhara, 18th–19th centuries, regional governance.
Аннотация: В данной статье рассматриваются процессы политического,
экономического и социального развития исторического региона Чахор
Вилоят (Андхой, Шиберган, Сари-Пуль и Маймана) на севере Афганистана в
XVIII–XIX веках. Основное внимание уделено формированию
Майманинского ханства, его системе внутреннего управления,
межплеменным отношениям, а также политическим связям с Бухарским
эмиратом и властями Кандагара. В статье также рассматриваются местные
институты власти, налоговая система и роль военных сил в управлении
регионом.