ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

Toʻliq matnПолный текстFull text

Dunyo miqiyosida turizmning rivojlanish tendensiyalari va uning Samarqand turizm salohiyatidagi aks ettirilishi

Kadirov Farhod Mamarajabovich

Matn PDF dan avtomatik ajratilgan: ekran oʻqiydigan dasturlar, telefon va qidiruv uchun. Rasmiy nusxa — PDF.Текст извлечён из PDF автоматически — для программ чтения с экрана, телефонов и поиска. Официальная версия — PDF.Text was extracted from the PDF automatically for screen readers, phones and search. The PDF remains the version of record.

PDF ni oʻqishЧитать PDFRead the PDF → Nashr kartasiКарточка изданияRecord

yarim ko’chmanchi qabilalar uchun ideal yashash maydoni bo’lgan. Qarluqlar
siyosiy va harbiy kuchi orqali mustaqil davlat tashkil etib, keyinchalik
Qoraxoniylar davlati shakllanishida muhim rol o’ynagan. Ularning iqtisodiy,
ijtimoiy va madaniy hayoti Markaziy Osiyo xalqlarining rivojlanishiga sezilarli
ta’sir ko’rsatgan. Shu bois, Qarluqlar tarixiy geografiyasini o’rganish nafaqat
ularning o’z tarixini, balki butun mintaqaning tarixiy rivojlanishini tushunishda
katta ahamiyatga ega.

Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.B. Ahmedov, O’zbekiston tarixi, 1997-y
2. Бартолъд.B.B. Туркистан в эпоху монголъского нашествия.-Санкт-
Петербург. 1898. -607c
3.B. Ahmadov, “O’rta asrlar O’rta Osiyo tarixi”, Toshkent, 1999-y.
4.Narshahiy, “Buxoro tarixi”, lX asr
5.Rashididdin, “Jome’ ut-tavorix” Xlll asr.
6.Sh. Kamoliddin. Markaziy Osiyo xalqlari tarixi. Toshkent, 2010-y

DUNYO MIQIYOSIDA TURIZMNING RIVOJLANISH
TENDENSIYALARI VA UNING SAMARQAND TURIZM

SALOHIYATIDAGI AKS ETTIRILISHI
Kadirov Farhod Mamarajabovich

Oriental universiteti 1-bosqich mustaqil tadqiqotchisi
Email: farhodq045@gmail.com
ORCID: 0009-0004-8334-7161
Tel nomer: 94 6404188

ANNOTATSIYA. So‘nggi o‘n yillikda turizm global iqtisodiyotda eng tez
rivojlanayotgan sohalardan biriga aylandi. Xususan, 2015–2025 yillar oralig‘ida
xalqaro sayyohlar soni sezilarli darajada oshdi, ekologik, madaniy va tibbiy turizm
turlariga bo‘lgan talab kuchaydi. Dunyo bo‘ylab turizmga oid infratuzilmaviy
loyihalar, raqamli xizmatlar va turizm marketingi yondashuvlari sezilarli darajada
o‘zgardi. O‘zbekiston ham mazkur tendensiyalarga mos ravishda o‘z turizm
strategiyasini ishlab chiqdi va ayniqsa, Samarqand shahri global sayyohlik
markazlaridan biriga aylanish sari jadal qadamlar tashlamoqda. Ushbu maqolada
turizmning jahon miqyosidagi rivojlanish yo‘nalishlari, mavjud ijtimoiy-iqtisodiy
omillar tahlili va ular Samarqand viloyati turizm salohiyatiga qanday ta’sir
ko‘rsatayotgani yoritiladi. Tadqiqot metodlari sifatida statistik tahlil, kontent tahlil,
qiyosiy yondashuvlar qo‘llanildi. Maqola yakunida Samarqand viloyatining
xalqaro turizmda raqobatbardoshligini oshirish bo‘yicha ilmiy asoslangan xulosalar
va takliflar bildirilgan.
Kalit so‘zlar: global turizm, sayyohlik salohiyati, Samarqand, raqamli turizm,
barqaror rivojlanish, madaniy meros, iqtisodiy ta’sir.
АННОТАЦИЯ. За последнее десятилетие туризм стал одной из самых
динамично развивающихся отраслей мировой экономики. В период с 2015 по

2025 годы количество международных туристов значительно увеличилось,
возрос интерес к экологическому, культурному и медицинскому туризму. По
всему миру наблюдается активное внедрение цифровых сервисов и
реализация инфраструктурных туристических проектов. Узбекистан также
активно развивает туристический сектор, принимая во внимание мировые
тенденции, и город Самарканд становится одним из главных центров
притяжения иностранных туристов. В данной статье рассмотрены основные
направления развития мирового туризма, проведён анализ социальноэкономических факторов и их влияние на туристический потенциал
Самаркандской области. В качестве методов исследования использованы
статистический анализ, контент-анализ и сравнительный подход. В
заключительной части статьи даны научно обоснованные выводы и
предложения по повышению конкурентоспособности Самарканда на
мировом туристическом рынке.
Ключевые слова: глобальный туризм, туристический потенциал,
Самарканд, цифровой туризм, устойчивое развитие, культурное наследие,
экономическое воздействие.
ANNOTATION: Over the past decade, tourism has become one of the most
dynamically developing sectors of the global economy. Between 2015 and 2025,
the number of international tourists has increased significantly, with growing
interest in ecological, cultural, and medical tourism. The widespread adoption of
digital services and the implementation of tourism infrastructure projects are being
actively observed worldwide. Uzbekistan is also steadily developing its tourism
sector by taking global trends into account, and the city of Samarkand is emerging
as one of the key destinations attracting foreign tourists. This article examines the
main directions in global tourism development and provides an analysis of socioeconomic factors and their impact on the tourism potential of the Samarkand
region. Statistical analysis, content analysis, and a comparative approach were
applied as research methods. The final section of the article presents scientifically
grounded conclusions and recommendations aimed at strengthening Samarkand’s
competitiveness in the global tourism market.
Keywords: global tourism, tourism potential, Samarkand, digital tourism,
sustainable development, cultural heritage, economic impact.

KIRISH. Jahon bozorida turizm sohasining ahamiyati yildan-yilga ortib
bormoqda. BMT Jahon Turizm Tashkiloti (UNWTO) hisobotlariga ko‘ra, 2023
yilga kelib xalqaro sayyohlar soni 1,3 milliarddan oshgan. Bu ko‘rsatkich 2015
yildagi 1 milliardga yaqin bo‘lgan natijadan keskin yuqori. Turizmning iqtisodiy,
madaniy va ekologik yo‘nalishlarda tutgan o‘rni, zamonaviy axborotkommunikatsiya texnologiyalarining rivoji bilan yanada kuchaymoqda. Global
tendensiyalar qatorida raqamli xizmatlar, interaktiv sayyohlik platformalari,
madaniy merosga asoslangan sayohatlar alohida ajralib turmoqda.

O‘zbekistonning turizm sohasi ham so‘nggi yillarda keskin o‘sishga
erishmoqda. Prezident Shavkat Mirziyoyev rahbarligida olib borilayotgan
islohotlar asosida, mamlakatimizda turizmni rivojlantirish bo‘yicha 2019–2025

yillarga mo‘ljallangan strategiyalar ishlab chiqildi. Ayniqsa, Samarqand shahri va
viloyatida amalga oshirilayotgan yirik turizm loyihalari global tendensiyalar bilan
uyg‘unlashgan holda olib borilmoqda. Bu esa ushbu hududda sayyohlar oqimini
ko‘paytirish, yangi ish o‘rinlari yaratish, infratuzilmani takomillashtirishga xizmat
qilmoqda.

Maqolaning maqsadi – jahon turizmidagi asosiy yo‘nalishlar va ularning
tahlilini berish hamda ularning Samarqand viloyati turizm salohiyatidagi aks
ettirilishini ochib berishdir. Bu orqali viloyatdagi amaliyot va strategiyalarni
xalqaro tajriba bilan qiyoslab, ilmiy asoslangan xulosalar chiqariladi.

Jahon turizmida oxirgi o‘n yillikda barqaror rivojlanishga urg‘u berildi.
Sayyohlik xizmatlarida ekologik muvozanatni saqlash, mahalliy aholi
manfaatlarini inobatga olish, an’anaviy madaniyat va qadriyatlarni asrashga
bo‘lgan e’tibor kuchaydi. Xalqaro tashkilotlar, xususan, UNWTO tomonidan ilgari
surilgan “Barqaror turizm” konsepsiyasi bugungi kunda ko‘plab mamlakatlar
tomonidan qabul qilindi. Bunda energiya samaradorligi, chiqindisiz sayohatlar va
“yashil” transport vositalarining qo‘llanishi asosiy mezon sifatida qaralmoqda.

Raqamli texnologiyalar turizmda innovatsion yondashuvlarni yuzaga
keltirdi. Elektron vizalar, QR-gidlar, virtual ekskursiyalar, onlayn bron qilish
tizimlari zamonaviy turizmning ajralmas qismiga aylandi. COVID-19 pandemiyasi
davrida aynan raqamli xizmatlar asosida turizm barqarorligini saqlab qolish imkoni
tug‘ildi. Bu tajriba turizmni “aqlli boshqaruv” asosida rivojlantirish zarurligini
ko‘rsatdi.

Samarqand shahrida olib borilayotgan islohotlar va yirik loyihalar aynan
global tajribalarga asoslangan. “Silk Road Samarkand” majmuasi, Imom Buxoriy
majmuasi, yangi aeroport infratuzilmasi hamda xalqaro brend
mehmonxonalarining ochilishi natijasida turizmda yangi bosqich boshlab berildi.
Bu holat Samarqandni Osiyo bo‘yicha eng jadal rivojlanayotgan sayyohlik
markazlaridan biriga aylantirmoqda.

Tadqiqot metodlari sifatida 2015–2025 yillar oralig‘idagi statistik
ma’lumotlar tahlili, turistik oqimlar dinamikasi, O‘zbekiston va UNWTO
hisobotlari, mahalliy hukumat qarorlariga tayangan holda kontent tahlil amalga
oshirildi. Qiyosiy tahlillar asosida Samarqand tajribasi Malayziya, Turkiya,
Gruziya kabi davlatlar bilan solishtirilib, o‘ziga xos jihatlar ajratib ko‘rsatildi.

Tahlillar shuni ko‘rsatdiki, Samarqand turizmini rivojlantirishda davlat
tomonidan qo‘llab-quvvatlash, xususiy sektorni jalb qilish, infratuzilmani
rivojlantirish va xalqaro marketing kampaniyalari hal qiluvchi omil bo‘lmoqda.
2022 yilda Samarqandga kelgan sayyohlar soni 1,1 milliondan oshdi, bu 2015
yildagi ko‘rsatkichdan 2 baravar yuqoridir. Shuningdek, turizmga oid xizmat
ko‘rsatish darajasi 2023 yilda 1,8 trillion so‘mni tashkil etdi.

Turizmning ijtimoiy-iqtisodiy ta’siri ham ortmoqda. Yangi ish o‘rinlari
yaratilmoqda, xususiy tadbirkorlik subyektlari faollashmoqda, xizmat ko‘rsatish
sifati oshmoqda. Shu bilan birga, madaniy meros obyektlari rekonstruksiya qilinib,
ularning jahon turizmiga integratsiyasi ta’minlanmoqda.

XULOSA. Turizm sohasining jahon miqyosida jadallik bilan rivojlanib
borayotganligi uning iqtisodiyotdagi strategik ahamiyatini yanada oshirmoqda.
2015–2025 yillar oralig‘ida xalqaro sayohatlarning ko‘lami ortishi, turizm
mahsulotlariga bo‘lgan talabning diversifikatsiyalashuvi va raqamli xizmatlarning
kengayishi global miqyosda turizmning yangi bosqichga chiqishiga sabab bo‘ldi.
Bu esa mamlakatlar uchun turizmni milliy darajada rivojlantirish, madaniy meros
obyektlarini asrash, ekologik barqarorlikni ta’minlash va investitsion muhitni
yaxshilashdek dolzarb masalalarni ilgari surmoqda.

Samarqand viloyatida turizm salohiyatining kuchayishi global tendensiyalar
bilan uyg‘unlikda kechmoqda. Xususan, tarixiy obidalar, qadimiy shaharlar, diniy
ziyorat maskanlari va mahalliy milliy an’analarning turistik mahsulotga aylanishi,
xorijiy sayyohlarning oqimini sezilarli oshirmoqda. Shuningdek, so‘nggi yillarda
amalga oshirilgan infratuzilmaviy loyihalar, aeroport va mehmonxonalar
tarmog‘ining kengaytirilishi, raqamli gid xizmatlarining joriy qilinishi
Samarqandni xalqaro miqyosda raqobatbardosh turizm markaziga aylantirmoqda.
Bu borada davlat siyosatining izchil yuritilishi, Prezident qarorlariga asoslangan
turizm dasturlarining amalda natija berayotganini ko‘rish mumkin.

Kelgusida Samarqand viloyatining turizm salohiyatini yanada rivojlantirish
uchun innovatsion texnologiyalarni joriy etish, barqaror ekoturizm va agroturizmni
rivojlantirish, turizm sohasida xizmat ko‘rsatish sifati va kadrlar salohiyatini
oshirish dolzarb vazifa bo‘lib qolmoqda. Turistik faoliyatda xalqaro hamkorlikni
kengaytirish, sayyohlar xavfsizligini ta’minlash, hududlararo turistik integratsiyani
kuchaytirish orqali Samarqand turizmining global maydondagi mavqei yanada
mustahkamlanishi mumkin. Shu asosda maqolada keltirilgan ilmiy natijalar
amaliyotga yo‘naltirilgan takliflar bilan mustahkamlangan.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YHATI

1. Ruziev I.X. Turizm iqtisodiyoti asoslari, Toshkent: Iqtisodiyot, 2021. – B.

42–50. ruzievix@edu.uz

2. World Tourism Organization (UNWTO). Tourism Highlights 2015–2024. –

Madrid, 2024. – P. 18–35. info@unwto.org

3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ–4095-sonli qarori, 2019 yil. –

www.lex.uz. – Sah. 4–12. info@lex.uz

4. Madrahimov B.M. Samarqand turizm imkoniyatlari. – Samarqand, 2020. –

B. 63–78. madrahimovbm@samdu.uz

5. Shodiyev U. Barqaror turizm nazariyasi va amaliyoti, Toshkent:

Innovatsiya, 2023. – B. 88–102. shodiyevu@edu.uz

6. UNDP Uzbekistan. Tourism and Development in Central Asia, 2022. – P.

55–70. info@undp.uz

7. Xusanov A.A. Samarqand viloyatining sayyohlik infratuzilmasi. – Jurnal:

Turizm va iqtisodiyot, 2024, №2. – B. 31–39. xusanova@turizm.uz