INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “CURRENT PROBLEMS OF ORIENTAL
PHILOLOGY”, MAY 15-16, 2026
XITOY TILIDA REKLAMA MATNLARINING TARJIMA
XUSUSIYATLARI
Abdullayeva Malika Baxtiyorovna
Tillar- 2 kafedrasi oʻqituvchisi
Annotatsiya. Ushbu maqola reklama matnlarining tarjimasida e’tibor berilishi kerak
boʻlgan jihatlar, reklama matni tarjimasi boshqa matn tarjimalari oʻrtasidagi tafovutlar,
reklama matnlarining tarjimasida til ifoda vositalarining berilishi kabi masalalarga
bagʻishlangan. Natija va xulosalar reklama matnlarining tarjima qilish jarayonidagi tajribalar
va reklama matnining turlariga koʻra tasnifiy tavsiflaridan olingan.
Kalit soʻzlar: matn, reklama, axborot, adabiy til, slogan, vizual, kopireyter.
Аннотация. Данная статья посвящена таким вопросам, как аспекты, на которые
следует обращать внимание при переводе рекламных текстов, особенности перевода
рекламных текстов, отличающиеся от других видов перевода текстов, и обеспечение
языковых средств выражения при переводе рекламных текстов. Результаты и выводы
получены на основе опыта процесса перевода рекламных текстов и классификационных
описаний по типам рекламных текстов.
Ключевые слова: текст, реклама, информация, литературный язык, слоган,
визуальный, копирайтер.
Abstract. This article is devoted to such issues as the aspects that should be paid
attention to in the translation of advertising texts, the characteristics of the translation of
advertising texts that differ from other text translations, and the provision of language means of
expression in the translation of advertising texts. The results and conclusions were obtained
from the experiences in the process of translation of advertising texts and classification
descriptions according to the types of advertising texts.
Keywords: text, advertisement, information, literary language, slogan, visual, copywriter.
Har qanday reklama axborot matnini tinglovchiga yetkazish uchun xizmat qiluvchi vosita
sanaladi. Reklama – zamonamizning ijtimoiy-madaniy hodisasidir: har bir oʻquvchi yoki
tomoshabin bitta reklamaga oʻz dunyoqarashi va tushunchasi, individual qabul qilishidan kelib
chiqib turlicha qaraydi [Ismatullayeva 2022:67]. Reklamaning birlamchi va asosiy elementi bu
tildir. Reklamalar matni koʻcha tilining boshqa turlari (peshlavha, shior, afishalar) matnlariga
nisbatan oʻziga xos bir qator xususiyatlarga ega.
Ma’lumki, har qanday matndan anglashilayotgan fikrlar undagi til birliklari orqali
ifodalanadi. Matnning oʻziga xos xususiyati undagi til birliklarining oʻzaro bogʻliqligi, mosligi
va yaxlitligidir. Semiotikada matn tushunchasi ostida kommunikatsiyaning har qanday shakli,
ya’ni ma’no anglashishi tushuniladi. Matnni toʻgʻri qabul qilishni ta’minlovchi vosita faqat til
birliklari va ularning oʻzaro birikuvi emas, uni tushunish va kommunikativ fon hamdir.
Koʻcha reklama matnlari tuzilishiga koʻra alohida ahamiyatga ega. Ularda aks etuvchi
yozuvlar, rasmlar, shartli belgilar, simvollar reklama matni semantikasiga bogʻliq boʻladi. Lekin
dunyoning mashhur kopireyterlaridan biri (reklama matni yaratuvchi) D.Ogilvi “Тайны
рекламного двора” nomli oʻquv qoʻllanmasida reklama uchun grammatikaning ahamiyati yoʻq,
197
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “CURRENT PROBLEMS OF ORIENTAL
PHILOLOGY”, MAY 15-16, 2026
deb hisoblasa-da, ammo biz bu xulosalarni inkor qilgan holda quyida fikrimizni dalillab beramiz.
[Огилви Д. 2009:145].
Tilning ifodali vositalari reklama qilinayotgan mahsulotning muhim qirralarini ochishda
zaruriy vosita hisoblanadi. Masalan, vizual (koʻruv) reklama matnlarida lingvistik vosita sifatida,
asosan, yuqori emotsional - ekspressivlikka ega boʻlgan sifat turkumiga oid soʻzlar qoʻllaniladi.
Chunki reklama qilinayotgan xizmatlar, tovarlarning oʻziga xos xususiyatlarini, afzalliklarini
alohida ta‘kidlab oʻtish kerakki, vizual reklamalar turiga kiruvchi koʻcha reklama tilining muhim
va jonli boʻlishi hamda ta’sirchan shaklda oʻquvchiga yetkazilishi uchun uning matni mazmunli,
siqiq shaklda va tasviriy san’at bilan omuxta boʻlishi, ya’ni reklamalarda til birliklari va tasviriy
san’at uygʻunligi ta’minlanishi kerak. Vizual reklamalarni til birliklarining qoʻllanish yoki
qoʻllanmasligiga koʻra shartli ravishda lingvistik matnli va lingvistik matnsiz reklamalarga
boʻlish mumkin. Lingvistik matnli reklamalar lingvistik matnsiz reklamalarga qaraganda koʻproq
axborot tashiydi. Lingvistik matnli reklamalarda koʻzlangan maqsadga erishish reklama
mazmunini ifodalovchi asosiy soʻzlarning tanlanishiga, ularning qisqaligiga, yozilish shakli,
rangi va boshqa xususiyatlariga ham bogʻliq. [Фарби Э.Д. 2004:123].
Lingvistik matnsiz reklamalarda til birliklari deyarli qoʻllanmaydi. Bunday
reklamalarning asosini turli ramzlar, rasmlar va nolingvistik vositalar tashkil etadi.
Axborot berish uchun xizmat qiluvchi lingvistik va nolingvistik vositalarning barchasi
reklama matnini hosil qiladi. Ya’ni, adresatga ma’lum bir narsa, jarayon haqida axborot berishga
xizmat qiluvchi barcha vositalar matnning ajralmas qismi hisoblanadi. Ammo matnsiz
reklamalarda adresat mahsulot haqida qisman xabardor boʻlmasa, reklamada nima namoyish
qilinayotganini anglamay qolish mumkin.
Reklama shiorlarini tarjima qilishda e’tiborga muhtoj boʻlgan masalalar Skopos
nazariyasiga koʻra, tarjimaning ishonchliligi jarayoni va tarjima tomonidan qabul qilingan
strategiya tarjimaning maqsadi va qabul qiluvchi guruhni hisobga olishi, shuningdek, oʻqilishi va
qabul qilinadigan protseduralarni hisobga olishi kerak. “Tarjima” shior harakatga chaqiruvchi
hujjat boʻlib xizmat qiladi va Nyumarkning soʻzlariga koʻra, ushbu madaniyatning oʻzagi
oʻquvchidir, chunki uslub oʻquvchini harakat qilish, oʻylash yoki maqsadiga javob beradigan histuygʻularni yaratish uchun moʻljallangan. Shu sababli, reklama tarjimasi "Ijtimoiy manfaatlar va
auditoriyani qabul qilish va javob berishga qaratilgan boʻlishi kerak. Har qanday vosita bilan
reklama tarjimasining yakuniy maqsadi shu maqsad boʻlishi kerak". Masalan, xitoylik tarjimon
Liao Chi Yi tarjimada uchta tamoyilga amal qilish kerak, ya’ni: birinchi navbatda,
“samaradorlik", "maqsadli til madaniyatiga muvofiqlik tamoyilI", "reklama standartlari va
maqsadning xususiyatlariga muvofiqlik printsipi" deb hisoblaydi. Tijorat reklamalarini tarjima
qilishning ikkita prinsipi va toʻrtta standarti, ya’ni transkreatsiya prinsipi va funksionallik
prinsipi, "targʻibot kuchi", "ijodkorlik", "goʻzallik" va "madaniyat" toʻrtta standarti mavjudligi
taklif etiladi. Boshqa tomondan, Yang Chi Yi va Bao Tong Fa, reklama shiorlarining tarjimasi
"chiziqdan voz kechish va tozalikni izlash", "tomoshabinlarga koʻra oʻzgartirish" va "madaniy
ma’lumotlarni uzatish" kerak deb hisoblaydi. Birgalikda biz reklama shiorini tarjima qilish
tamoyillarini "qisqa va kreativ", "mashhur va goʻzal" va "tomoshabinning madaniy oʻziga
xosligi" deb umumlashtiramiz. Reklamani tarjima qilishda ushbu tamoyillarga amal qilinsa,
reklama effektlari ham shunday boʻlishi mumkin. Reklama auditoriyasining qabul qilinishini
hisobga olgan holda reklama maqsadi quyidagicha:
Birinchidan, ixcham va ijodiydir. Umuman olganda, tarjima, avvalo, asl matnga sodiq
boʻlishi kerak. Biroq, turli uslublar, sodiq protseduralar bir xil emas. Masalan, huquqiy uslub va
198
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “CURRENT PROBLEMS OF ORIENTAL
PHILOLOGY”, MAY 15-16, 2026
fan-texnika uslubining sadoqatliligi yuqoriroq boʻlishi kerak, adabiy asarlar va publitsistik
materiallarning sodiqligi biroz pastroq boʻlishi mumkin, ayniqsa, shakl jihatidan yanada
moslashuvchan boʻlishi kerak. Chunki ikkinchisidan asosiy maqsad tarjima oʻquvchilarida
goʻzallik tuygʻusini egallashi, shu orqali oʻquvchilarni oʻziga jalb etishi kerak. Reklama shiori
odatiy targʻibot uslubi boʻlib, uning asosiy maqsadi reklama qilinayotgan mahsulotni iloji
boricha koʻproq targʻib qilishdir va "faqat ijodiy uslub hayratlanarli darajada muvaffaqiyatli
boʻlishi, tomoshabinlar e’tiborini jalb qilishi, tomoshabinlarning iste’mol psixologiyasini
hayratda qoldirishi va tomoshabinning iste’mol uslubini ragʻbatlantirishi mumkin. Shuning
uchun ham reklama tarjimasida “sodiqlik” talabi unchalik yuqori emas. Koʻp hollarda tarjimon
asosiy maʼno muvofiqligidan tashqari oʻz ijodidan bemalol foydalanishi, uni moslashuvchan
boshqarishi, lingvistik va madaniyatga toʻliq moslashishi mumkin. Ijodiy tarjimalar yaratish
bilan birga, tarjimaning qisqaligiga ham e’tibor qaratish lozim, chunki qisqalik keyingi oʻqishni
bir qarashda aniq qilib, mahsulot va xizmatni yaxshiroq tushunish va eslab qolish imkonini
beradi.
Ikkinchidan, reklama tarjimalari iste’molchilarga qaratilganligi sababli,
iste’molchilarning ta’lim darajasini hisobga olish kerak. Zero, reklama auditoriyasiga nafaqat
bilimli, balki bilimi past odamlar ham kiradi. Iste’molchilarning ushbu qismiga gʻamxoʻrlik
qilish uchun reklama tarjimalari iloji boricha tushunarli boʻlishi kerak, ammo "tushunish oson"
degani "yopishqoq" degani emas. Shuningdek, estetikaga e’tibor qaratish kerak, shunda
oʻquvchilar reklamani eslab qolishlari mumkin. Chiroyli zavq soʻzlarini olish, shu bilan reklama
qilingan mahsulotni eslab qolish kerak. Binobarin, u korxonalarga oʻz brend imidjini yaratish,
saqlash va mustahkamlashga yordam beradi.
Uchinchidan, tomoshabinlar til madaniyat tashuvchisi ekanligini madaniy tan oladilar va
reklama shiorlari maxsus til shakli sifatida til ortidagi madaniyatni aks ettiradi. "Turli etnik
guruhlarning oʻziga xos xususiyatlari, turli xil madaniy kelib chiqishi, siyosiy qarashlari, diniy
e’tiqodlari, milliy tamoyillari, an’anaviy urf-odatlari va boshqalar mavjud. [Медведева
Е.В. 2003:27]
Xulosa oʻrnida shuni aytish kerakki, reklamaning maqsadi mahsulot sotishga erishishdir.
Biz reklama matnlarini tarjima qilishda manba til madaniyati va maqsadli til madaniyati
oʻrtasidagi ziddiyatni hisobga olishimiz kerak. Agar madaniyatlararo masalalar bilan
shugʻullanmasak, tarjimada muammo maqsadli til madaniyatida esa reklama
muvaffaqiyatsizlikka olib keladi. Shu sababli, reklama matnlarini tarjima qilishda
auditoriyaning madaniy tan olinishiga e’tibor qaratishimiz kerak deyish mumkin.
Adabiyotlar:
1. Ismatullayeva N. Media matnlari tarjimasi (oʻquv qoʻllanma). –Toshkent: TDSHU, 2022. –
126 b.
2. Огилви Д. Тайны рекламного двора. 2009. – 145 с. www.koob.ru.
3. Фарби Э.Д. Как создать успешную рекламу. СПб., 2004. –123 с.
4. Стилистика и литературное редактирование. Под ред. проф. Максимова В.И. –
Москва, 2004. – 158 с.
5. Медведева Е.В. Рекламная пропаганда, или “почем опиум для народа”//Вестник МГУ.
Сер.19.№1. 2003. – 27 с.
6. https://wenku.baidu.com/
199