INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “CURRENT PROBLEMS OF ORIENTAL
PHILOLOGY”, MAY 15-16, 2026
ИНТЕРНЕТНИНГ ЁШЛАР ҲАЁТИГА ТАЪСИРИ
Абдуллаева Азиза Анвар қизи
Ориентал университети 1-курс талабаси
Аннотация Ушбу илмий маколада интернет тармоғининг замонавий ёшлар
ҳаётига кўп қиррали таъсири ижтимоий-фалсафий, сиёсий ва маънавий нуқтаи назардан
чуқур таҳлил қилинади. Интернет ахборотга эришиш, таълим, ижтимоий мулоқот,
иқтисодий имкониятлар ва глобаллашув жараёнини тезлаштириш билан бирга,
қарамлик, маънавий-ахлоқий бузилиш, руҳий салбий оқибатлар, ижтимоий изоляция,
миллий қадриятларга таҳдид ва зарарли контент тарқалиши каби муаммоларни ҳам
келтириб чиқармоқда. Тадқиқот ижобий ва салбий томонларини мукаммал қамраб олган
ҳолда, фалсафий, психологик, сиёсий ва ҳуқуқий ёндашувларни ўрганади. Ўзбекистон
Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг қарорлари, давлат сиёсати ҳужжатлари ва ўзбек
олимларининг тадқиқотлари асосида миллий контекстда интернетдан оқилона
фойдаланиш маданиятини шакллантириш йўллари таклиф этилади. Тадқиқот
натижалари ёшлар тарбияси, таълим тизими, маънавий-маърифий ишлар ва давлат
сиёсати учун амалий аҳамият касб этади.
Калит сўзлар: Интернет, ёшлар ҳаёти, ижтимоий тармоқлар, маънавий-ахлоқий
таъсир, рақамли трансформация, миллий қадриятлар, қарамлик, ахборот хавфсизлиги,
Вазирлар Маҳкамаси қарорлари, глобаллашув, руҳий саломатлик.
Кириш. XXI асрда интернет инсоният ҳаётининг ажралмас қисмига айланиб,
айниқса ёшлар учун ахборот манбаи, таълим воситаси, мулоқот майдони ва ҳаёт тарзига
айланди. Ўзбекистонда интернет фойдаланувчилари сони тез суръатлар билан ўсиб
бормоқда ва бу жараён ёшларнинг дунёқараши, қадриятлари, ижтимоий муносабатлари ва
маънавий-ахлоқий ҳолатига чуқур таъсир кўрсатмоқда.
Мазкур макола интернетнинг ёшлар ҳаётига таъсирини фалсафа фанлари доктори
даражасидаги илмий нуқтаи назардан кенг қамровли ва тўлиқ таҳлил қилади.
Тадқиқотнинг асосий мақсади – ижобий ва салбий оқибатларни мукаммал ёритиш,
Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг тегишли қарорлари ва ўзбек
сиёсатшунослари, олимларининг илмий ишлари асосида миллий сиёсатнинг ўрнини очиб
бериш, амалий тавсиялар ишлаб чиқишдир. Интернет таъсирини ўрганиш долзарблиги
шундаки, у индивидуал ҳаётдан тортиб, жамиятнинг маънавий асослари ва давлат
сиёсатигача дахл қилади. Ўзбекистонда рақамли трансформация (“Рақамли Ўзбекистон-
2030” стратегияси) ва ёшларга оид давлат сиёсатининг янги босқичида бу масала алоҳида
аҳамиятга эга.
Тадқиқот методикаси. Тадқиқот иккиламчи маълумотларга асосланган илмий
шарҳ (literature review) усулида ўтказилди. Жаҳон ва ўзбек илмий адабиёти, статистик
маълумотлар, эмпирик тадқиқотлар, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг
қарорлари ва давлат ҳужжатлари таҳлил қилинди. Фалсафий таҳлилда диалектик,
феноменологик ва ижтимоий-конструктивистик ёндашувлар қўлланилди. Тадқиқот 15–35
ёш тоифасидаги ёшларни (Z ва Alpha авлодлари) қамраб олди. Маълумотлар 2015–2026
299
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “CURRENT PROBLEMS OF ORIENTAL
PHILOLOGY”, MAY 15-16, 2026
йиллар оралиғидаги илмий манбалар, расмий ҳужжатлар ва ўзбек олимларининг
ишларидан олинди.
Илмий шарҳлар. Илмий адабиётда интернетнинг ёшларга таъсири икки
томонлама баҳоланади. Жаҳон адабиётида Жан М. Твенге (“iGen”) ва Дана Бойд (“It’s
Complicated”) асарларида руҳий саломатлик ва ижтимоий ҳаётнинг ўзгариши таҳлил
қилинади.
Ўзбек илмий адабиётида мавзу миллий қадриятлар ва давлат сиёсати контекстида
ўрганилган. “Fan, ta’lim, madaniyat va biznesda internet va axborot-kutubxona resurslari” (XIII
Xalqaro konferensiya materiallari, 2019) ва “Ёшларни деструктив таъсирлардан ҳимоя
қилиш” (2024) тўпламларида интернетнинг мафкуравий ва ахлоқий хавфлари таҳлил
этилади. Ўзбек сиёсатшунослари ва олимлари (Мирзо Улуғбек номидаги Ўзбекистон
Миллий университети, Фанлар академияси материаллари) глобаллашув ва интернетнинг
ёшлар маънавиятига таъсирини миллий қадриятларни ҳимоя қилиш нуқтаи назаридан
ўрганадилар. Вазирлар Маҳкамасининг қарорлари (масалан, ПҚ-3907-сон, 2018 йил)
ёшларни ёт ғоялардан ҳимоя қилишни устувор йўналиш сифатида белгилайди.
Асосий қисм.
1. Ижобий таъсирлар Интернет ёшларга мисли кўрилмаган имкониятлар яратади.
Таълимда масофавий ўқитиш, онлайн платформалар (Coursera, Khan Academy ва миллий
ресурслар) орқали билим олиш осонлашди. Глобал мулоқот маданиятлараро тушунишни
кучайтиради. Ўзини намоён этиш учун YouTube, TikTok ва миллий ижтимоий тармоқлар
янги имкониятлар очиб бермоқда. Ўзбекистонда “Рақамли Ўзбекистон-2030” стратегияси
(ПФ-6079-сон, 2020) доирасида ёшлар интернет орқали стартаплар яратиб, хорижий
бозорларга чиқмоқда. Вазирлар Маҳкамасининг қарорлари миллий контентни
ривожлантиришни қўллаб-қувватлайди (Сенатнинг SQ-479-IV-сон қарори, 2022).
2. Салбий таъсирлар Интернетга қарамлик (номофобия) жисмоний фаолликни
пасайтиради, uyqu buzilishi, депрессия ва руҳий тушкунликка олиб келади. Ижтимоий
тармоқлардаги “лайк” ва “фолловер”ларга қарамлик ўзини қадрсиз ҳис қилиш, социал
таққослаш ва кибербуллингни кучайтиради. Зарарли контент (порнография, экстремизм,
деструктив ғоялар) ёшларнинг маънавий иммунитетини заифлаштиради. Ўзбекистон
шароитида миллий қадриятлар (оила, урф-одатлар, ватанпарварлик) ва ғарбча
индивидуализм ўртасидаги қарама-қаршилик кучаймоқда. Вазирлар Маҳкамасининг ПҚ-
3907-сон қарори (2018) ёшларни ёт ғоялар таъсиридан ҳимоя қилишни алоҳида
таъкидлайди.
3. Ёшлар ҳаётининг ўзгариши ва сиёсий-ҳуқуқий жиҳатлар Интернет вақтни
бошқаришни ўзгартирди: реал ҳаёт виртуал билан аралашиб кетди. Бу ижтимоий
кўникмалар ривожига тўсқинлик қилади. Ўзбекистонда ахборот хавфсизлиги (ПҚ-357-
сон, 2022) ва ёшлар сиёсати (ПҚ-92-сон, 2022) қарорлари миллий контентни кўпайтириш
ва зарарли ахборотдан ҳимояни таъминлайди. “Ўзбекистон-2030” стратегияси (ПФ-37-
сон, 2024) рақамли трансформацияни ёшлар маънавияти билан уйғунлаштиради.
Ёндашувлар
Технологик детерминизм (М. Маклюэн): Интернет жамиятни ўзгартиради.
Ижтимоий шаклланиш ёндашуви: Технология инсон қўлидаги восита.
Постмодернизм (Ж. Бодрийяр): Интернет “гиперреаллик” яратади.
Миллий-маънавий ва сиёсий ёндашув: Ўзбек олимлари ва Вазирлар Маҳкамаси
қарорларида миллий қадриятларни ҳимоя қилиш устувор (ПҚ-3907-сон ва бошқалар).
300
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “CURRENT PROBLEMS OF ORIENTAL
PHILOLOGY”, MAY 15-16, 2026
Психологик ва ҳуқуқий таҳлил: Руҳий таъсир ва ахборот хавфсизлиги.
Хулосалар Интернет ёшлар ҳаётига икки томонлама таъсир кўрсатади:
имкониятлар эшигини очади, лекин хавфларни ҳам келтириб чиқаради. Ўзбекистонда
Вазирлар Маҳкамасининг қарорлари ва давлат сиёсати (ёшларни маънавий-ахлоқий
тарбиялаш, миллий контент ривожи, ахборот хавфсизлиги) бу муаммоларни ҳал
қилишнинг асосидир. Ёшларнинг оқилона фойдаланишини таъминлаш учун:
1. Мактаб ва олий ўқув юртларида “Интернет маданияти ва ахборот
хавфсизлиги” фанини жорий этиш.
2. Оила ва маҳаллада назорат ва маърифий суҳбатларни кучайтириш.
3. Давлат томонидан миллий контентни кўпайтириш ва зарарли ахборотни
филтрлаш.
4. Ёшлар руҳий саломатлигини мониторинг қилиш тизимини яратиш
(“Рақамли Ўзбекистон-2030” доирасида).
Интернет – инсоннинг янги “кўзгуси”дир. Унинг самараси ўзимизнинг онгли
фойдаланишимиз ва давлат сиёсатининг самарадорлигига боғлиқ. Фалсафий жиҳатдан,
интернет миллий маънавиятни бойитиш ва ёшларни ватанпарвар, баркамол авлод қилиб
тарбиялаш учун хизмат қилиши керак.
Ушбу макола қуйидаги китоблар, илмий манбалар ва Вазирлар Маҳкамаси
қарорларидан фойдаланиб тайёрланди (ўзбек сиёсатшунослари ва олимларининг
ишлари устуворлиги билан):
1. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг ПҚ-3907-сон 14.08.2018
йилги қарори “Ёшларни маънавий-ахлоқий ва жисмоний баркамол этиб тарбиялаш, уларга
таълим-тарбия бериш тизимини сифат жиҳатидан янги босқичга кўтариш чора-тадбирлари
тўғрисида”.
2. Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлис Сенатининг SQ-479-IV-сон 04.02.2022
йилги қарори “Internet jahon axborot tarmogʻida yoshlar va voyaga yetmaganlar uchun milliy
kontentni rivojlantirish, ularning ijtimoiy tarmoqlardan foydalanish madaniyati va zararli
axborotdan himoya qilish masalalari yuzasidan Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasiga
parlament soʻrovi yuborish haqida”.
3. Ўзбекистон Республикаси Президентининг ПФ-6079-сон 05.10.2020 йилги
Фармони “Рақамли Ўзбекистон-2030” стратегияси.
4. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг ПҚ-357-сон 22.08.2022 йилги
қарори “2022-2023 йилларда ахборот хавфсизлигини таъминлаш бўйича қўшимча чоратадбирлар тўғрисида”.
5. “Fan, ta’lim, madaniyat va biznesda internet va axborot-kutubxona resurslari” (XIII
Xalqaro konferensiya materiallari). Тошкент: Алишер Навоий номидаги Ўзбекистон Миллий
кутубхонаси нашриёти, 2019.
6. “Ёшларни деструктив таъсирлардан ҳимоя қилиш” (илмий тўплам). Тошкент,
2024.
7. “Yangi Oʻzbekistonda yoshlarga oid davlat siyosati” (монография ва илмий
материаллар тўплами). Ўзбекистон Республикаси Фанлар академияси ва олий таълим
муассасалари нашрлари.
8. “Ёшларга оид давлат сиёсатини амалга ошириш” конференция материаллари.
Тошкент, 2019–2024 йиллар.
301