ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

Maqola Статья Article

Nizomiy Ganjaviy ijodining Movarounnahr adabiy muhitiga ta’siri

Влияние стихов Низими Гянджави на литературную среду Центральной Азии

The influence of Nizimi Ganjavi’s poems on the literary environment of Transoxiana

Shoaliyeva Nargiza Kakhramanovna, Golkarian Ghadir DursunoğluШоалиева Наргиза Кахрамановна, Голкарян Гадир ДурсуноглуShoaliyeva Nargiza Kakhramanovna, Golkarian Ghadir Dursunoğlu

Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari · ISSN 3030-3273

To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only

Hujjat sahifadan chiqmasdan o'qiladi.Документ читается прямо здесь. Для удобства есть отдельная страница во весь экран.Readable inline; a full-screen page is also available.

AnnotatsiyaАннотацияAbstract

XII asrning atoqli shoiri Nizomiy Ganjaviyning bir qancha asarlari qadimdan bugungi kungacha jahon adabiyotida alohida o‘rin tutadi. Bu forsiyzabon shoir nafaqat fors adabiyotining, balki turk va hind adabiyotining ham tilshunos adiblari hamda mumtoz adabiyot vakillaridan hisoblanadi. Nizomiy Ganjaviy nomining shuhrat qozonishi va uzoq yillar mobaynida barhayot ekanligi uning masnaviy asarlari bilan bog‘liq bo‘lib, hatto keyingi asrlarda ko‘plab turk shoir va yozuvchilari ushbu asarlardan o‘zlashtirib, turkcha tarjimalar ham yozganlar. Shu qatorda Nizomiyning “Xamsa”siga e’tibor qaratib, uning asarlari asosida o‘zgartirish va misollar bilan an’anani davom ettirgan Mir Alisher Navoiyni qayd etish lozim. Nizomiy Ganjaviy “Xamsa”sidan o‘rin olgan “Haft paykar” masnaviysi Bahrom Go‘r haqidagi hikoyalarning Eron adabiyotidan turkiy adabiyotga kirib kelishiga zamin yaratdi. Nizomiy bugungi kunda xalqaro miqyosda qiyosiy adabiyot sohasida katta ahamiyatga ega bo‘lgan “Haft paykar” masnaviysida yaratgan timsol va obrazlar bilan o‘ziga xos uslub taqdim etgan. U uslub yarata oldi va ildam qadam tashladi. O‘zi qo‘llagan to‘qima obrazlar bilan xayoliy chizgilarning yangi uslubini yaratib, muvaffaqiyatini isbotladi va zamonasidan keyin adabiyot maydoniga kirib kelgan ko‘plab shoirlarga ta’sirini ko‘rsatdi. XV-XVIII asrlarda yashab ijod etgan Mir Alisher Navoiy, Ashkiy, Behishtiy, Xayoliy kabi shoirlar Nizomiyning “Xamsa”si va ayniqsa, uning “Haft paykar” masnaviysi asari taʼsirida boʻlgan. O‘tmish shoir va yozuvchilaridan qolgan asarlar qanchalik yangi ruhda yozilgan bo‘lmasin, asos jihatidan, mohiyatan Nizomiy masnaviylaridan olingandir. Shu bilan birga, asarda qo‘llangan obrazlar, majoziy ifoda va masnaviy yozuv uslubini o‘rganish orqali bilish mumkinki, Nizomiyning “Haft paykar” asari o‘z davriga nisbatan yuksak darajada yozilgan. Ushbu asarda Nizomiy Ganjaviy yetti paykarga ishora qiladi va bu holatda Movarounnahr yozuvchilari o‘rtasida uning asarlari ta’sirini o‘rganish mumkin. Nizomiy ijodiga bag‘ishlangan mazkur tadqiqotda kutubxonachilik va qiyosiy tadqiqot usullaridan foydalanilgan

Несколько произведений известного поэта Низами Гянджеви, жившего в 12 веке, занимают особое место в мировой литературе с древнейших времен до наших дней. Этот персоязычный поэт является одним из лингвистов и представителей классической литературы не только в персидской, но и в тюркской и индийской литературе. Популярность имени Низами Гянджеви и его сохранение на протяжении многих лет связаны с его литературными произведениями, и даже в последующие столетия многие тюркские поэты и писатели заимствовали из этих произведений и даже писали тюркские переводы. Наряду с этим стоит отметить Мир Алишера Навои, который остановился на «Хамсе» Низами и продолжил традицию с модификациями и примерами на основе его произведений. Маснави «Хафт пайкар» Низами Гянджеви из «Хамсы» положило начало внедрению рассказов о Бахроме Гуре из иранской литературы в тюркскую литературу. Низами представил уникальный стиль с созданными им символами и образами в маснави «Хафт Пайкар», имеющей сегодня большое значение в области сравнительного литературоведения. Он смог создать стиль и шагнуть вперед. Он доказал свой успех, создав новый стиль воображаемых линий с фактурными изображениями, которые он использовал, и оказал влияние на многих поэтов, которые вошли в область литературы после его периода. Мир Алишер Навои, Ашки, Бехишти, Хаёли, жившие и писавшие стихи в XV-XVIII веках, находились под влиянием «Хамсы» Низами и особенно его маснави «Хафт пайкар». Произведения, оставленные поэтами и писателями прошлого, как бы они ни были написаны в новом духе, по сути были взяты из маснави Низами. В то же время, изучая использованные в произведении образы, образное выражение и стиль традиционного письма, можно узнать, что произведение Низами «Хафт пайкар» написано на высоком уровне по сравнению с его временем. В этом произведении Низами Гянджеви обращается к семи красавицам, и в этом случае можно изучить влияние его произведений среди писателей Мовароуннахра. В данном исследовании, посвященном творчеству Низами, использовались методы библиотечного дела и сравнительного исследования

Several works of the famous poet Nizami Ganjavi, who lived in the 12th century, occupy a special place in world literature from ancient times to today. This Persian-speaking poet is one of the linguists and representatives of classical literature not only in Persian literature, but also in Turkish and Indian literature. The popularity of Nizami Ganjavi’s name and its survival for many years is related to his literary works, and even in the following centuries, many Turkish poets and writers borrowed from these works and even wrote Turkish translations. Along with this, it is worth noting Mir Alisher Navoi, who focused on Nizami’s “Khamsa” and continued the tradition with modifications and examples based on his works. Nizami Ganjavi’s “Haft paykar” masnavi from “Khamsa” laid the foundation for the introduction of stories about Bahrom Gur from Iranian literature to Turkish literature. Nizami presented a unique style with the symbols and images he created in the masnavi “Haft Paykar”, which is of great importance in the field of comparative literature today. He was able to create a style and step forward. He proved his success by creating a new style of imaginary lines with the texture images he used and influenced many poets who entered the field of literature after his period. Mir Alisher Navoi, Ashki, Behishti, Khayoli, who lived and wrote poems in the 15th and 18th centuries, were influenced by Nizami’s “Khamsa” and especially his “Haft paykar” masnavi. The works left by the poets and writers of the past, no matter how much they were written in a new spirit, were essentially taken from Nizami’s masnavis. At the same time, by studying the images used in the work, figurative expression, and the style of traditional writing, it can be known that Nizami’s “Haft paykar” was written at a high level compared to his time. In this work, Nizami Ganjavi refers to seven beauties, and in this case it is possible to study the influence of his works among the writers of Movarounnahr. In this research dedicated to Nizami’s work, the methods of librarianship and comparative research were used

Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: Nizomiy Ganjaviy Nizomiy “Xamsa”si “Haft paykar” fors adabiyoti Movarounnahr Низами Гянджеви Хамса Низами Хафт Пайкар персидская литература Средняя Азия Nizami Ganjavi Khamsa of Nizami Haft Paykar Persian literature Transoxiana

Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link

https://orientalnashriyot.uz/id/son.2024.001.art03/

Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.

AdabiyotlarСписок литературыReferences

  1. Aydın, A. (2022) Osmalı Şairlerine göre Genceli Nizâmî. Türk Dünyası Araştırmaları, 132 (261), pp. 253-266. doi: 10.55773/tda.1164327 (In Turkish)
  2. Navoiy, Alisher. (2020) Xamsa: To‘la asarlar to‘plami. – Toshkent. (In Uzbek)
  3. Navoiy, Alisher. (2020) Hayratu-l-abror. – Toshkent. (In Uzbek)
  4. Golkarian, G. (2020) The role of Indian style (Sabk-e Hindi) in Ottoman Turkish literature and its growth in the seventeenth century. International Research Congress of Contemporary Studies in Social Sciences (Rimar Congress) pp. 115-120. – Istanbul: Rimar Academy Publishing House
  5. Grousset, Rene, (1970) The Empire of the Steppes: A History of Central Asia. – Rutgers University Press
  6. Tarlan, A. N. (1997) Necati Bey Divanı. – Istanbul: Milli Eğitim Bakanlığı. (In Turkish)
  7. Üstüner, K. (2007) Divan Şairlerinin Mecnun'a Üstünlük iddialari. Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 1(15). (In Turkish)
  8. Üzgör, T. (1990) Türkçe Divan Dibaçeleri. – Ankara: Kültür Bakanlığı yayınları. (In Turkish)
  9. Yenikale, A. (2012) Sünbül-zade Vehbi Divanı. Kahramanmaraş: Kültür ve Turizm Bakanlığı. (In Turkish)
  10. ‫ .ع .ح ,اصغر‬(1373). ‫.اساطیر :تهران .اسلام جهان و ایران در کلام علم تاریخ‬
  11. ‫ .گ ,قدیر‬(2017). ‫در فارسی ادبیات با همگنی در ترکیه و آذربایجان ترکی ادبیات تکامل تاریخ‬ ‫ .میلادی هفدهم قرن اوایل و شانزدهم قرن‬Doğu Esintileri (7), ‫ .ص‬141-151. ‫از بازیابی‬ https://dergipark.org.tr/tr/pub/dogu/issue/40604/488156
  12. ‫ .ر .و ,قربان؛‬(1403). ‫مدیریت سامانه .گنجوی نظامی ادبی -کلامی دیدگاه تحلیل و بررسی‬ ‫ ,علمی نشریات‬28(99), ‫ .ص‬9-40. doi:https://doi.org/10.22054/ltr.2020.48620.28
  13. Ganjaviy, Nizomiy. (2016) Xamsa / Tarjimon: Olimjon Buriyev. – Toshkent: Olmos qilich. (In Uzbek) ISSN 3030-3273 FILOLOGIYA Al-Buxoriy 1-son, 2024-yil
  14. Ganjaviy, Nizomiy. (2017) Layli va Majnun / Tarjimon: Jamol Kamol. – Toshkent: Extremum-press. (In Uzbek)
  15. Shoaliyeva, N. (2021) Spiritual and moral beauty in Bedil’s heritage. The Light of Islam (4). pp. 40-47
  16. Shoaliyeva, N., Abdulloh S., (2020) Jiznenniy put i tvorcheskoye naslediye dvuyazichnogo poeta (XVII i nachala XVIII vekov) The Light of Islam (4). pp. 126- 137. (In Russian)
  17. Shoalieva, N. (2021) The concept of justice in Bedil’s work. International Scientific and Current Research Conferences. pp. 89-92 ISSN 3030-3273

Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications

Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.

Tarkibida:Входит в:Part of: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 1-son, 2024 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 1, 2024 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 1, 2024

Ma'lumotlarСведения об изданииRecord

TuriТипType
Maqola Статья Article
RaqamНомерID
son.2024.001.art03
YilГодYear
2024
JurnalЖурналJournal
Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari
Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
3030-3273
SonВыпускIssue
1-son (1), 2024№ 1 (1), 2024No. 1 (1), 2024
Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
23-38
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
Nizomiy Ganjaviy, Nizomiy “Xamsa”si, “Haft paykar”, fors adabiyoti, MovarounnahrНизами Гянджеви, Хамса Низами, Хафт Пайкар, персидская литература, Средняя АзияNizami Ganjavi, Khamsa of Nizami, Haft Paykar, Persian literature, Transoxiana
LitsenziyaЛицензияLicense
CC BY 4.0
KirishДоступAccess
Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
Nashr sanasiДата публикацииPublished
2024-04-04
YangilanganОбновленоUpdated
2026-09-23
Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at

Yana o'qingСмотрите такжеRelated

Maqola Статья Article Keksalik davrida psixik rivojlanish va qarish davrlari Психическое развитие в пожилом возрасте и периоды старения Mental development in old age and periods of aging Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · 144-155-b.Худайбердиева Светлана Владимировна · 2026 · с. 144-155Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · pp. 144-155TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art15/ Maqola Статья Article Kichik biznes va tadbirkorlikda yoshlarni qo‘llab-quvvatlashning huquqiy-iqtisodiy asoslari Правовые и экономические основы поддержки молодежи в сфере малого бизнеса и предпринимательства The legal and economic foundations of supporting youth in small business and entrepreneurship Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · 107-115-b.Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · с. 107-115Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · pp. 107-115TarkibidaВ выпускеIn issue: Iqtisod, menejment va pul. 3-son, 2026 Экономика, менеджмент и деньги. Выпуск 3, 2026 Economics, Management and Money. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.008.art11/ Maqola Статья Article Oliy ta’limda o‘quv jarayonini boshqarishning edukologik mexanizmini takomillashtirish Совершенствование эдукологического механизма управления учебным процессом в высшем образовании Improving the educological mechanism for managing the academic process in higher education Usmanova Gulxumor Saidakbarovna · 2026 · 43-51-b.Usmanova Gulxumor Saidakbarovna · 2026 · с. 43-51Usmanova Gulxumor Saidakbarovna · 2026 · pp. 43-51TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art05/ Maqola Статья Article Generativ sun’iy intellekt va prompt injiniring yordamida filologik ta’lim sifatini oshirishning zamonaviy yondashuvlari Современные подходы к повышению качества филологического образования с помощью генеративного искусственного интеллекта и prompt-инжиниринга Modern approaches to improving the quality of philological education using generative artificial intelligence and prompt engineering Xodjimuratova Zuxra Zaynitdinovna · 2026 · 34-42-b.Ходжимуратова Зухра Зайнитдиновна · 2026 · с. 34-42Xodjimuratova Zuxra Zaynitdinovna · 2026 · pp. 34-42TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art04/