OLIY TA’LIMDA BULUT TEXNOLOGIYALARINING IMKONIYATLARI
OPPORTUNITIES OF CLOUD TECHNOLOGIES
IN HIGHER EDUCATION
ВОЗМОЖНОСТИ ОБЛАЧНЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В ВЫСШЕМ
ОБРАЗОВАНИИ
Ablazov Lazizbek Abdiqosimovich,
Oriental universiteti,
Iqtisodiyot va turizm kafedrasi
katta oʻqituvchisi
Tel: +998 90 941-91-31
lazizbekablazov@gmail.com
Annotatsiya: Ushbu maqolada oliy ta’lim muassasalarining oʻquv jarayonlarida
bulutli texnologiyalardan foydalanish istiqbollari koʻrib chiqildi. Bulutli hisoblashga
asoslangan xizmatlar (bulutli hisoblash), ularni talabalarga oʻqitish jarayonida qoʻllash
haqida fikr bildirilgan. Oliy taʼlimning oʻquv jarayonida bulutli texnologiyalardan
foydalanishning afzalliklari, istiqbollari va kamchiliklari ochib berilgan, bulutli
texnologiyalardan foydalanish imkoniyatlari, bulutli hisoblashni joriy etish
samaradorligi keltirilgan. Shuningdek, oʻqituvchilarning pedagogik tajribasini
yaxshilash uchun bulutga asoslangan vositalardan qanday qilib maqsadli va samarali
foydalanish mumkinligi muhokama qilinadi. Maqolada, shuningdek, bulutli
texnologiyalarni tatbiq etishda ularning samaradorligini oshirish uchun institutlar hal
qilishi kerak boʻlgan muammolar va mulohazalarga urg‘u berilgan. Ta’lim muhitida
mavjudlik, hamkorlik va innovatsiyalarni yaxshilash vositasi sifatida oliy ta’limda
bulutli texnologiyalarni qoʻllash taklifi berilgan.
Kalit soʻzlar: Bulutli texnologiyalar, bulutli hisoblash, oliy ma’lumot, taʼlim
uchun Google ilovalari, bulutli infratuzilma, ma’lumotlarni saqlash xizmatlari, VPN
protokollari.
Annotation: In this article, the prospects of using cloud technologies in
educational processes of higher education institutions were analyzed. An opinion was
expressed about services based on cloud computing and their use in the learning
process of students. The advantages, prospects and disadvantages of using cloud
technologies in the educational process of higher education were revealed, the
possibilities of using cloud technologies, and the effectiveness of cloud computing
implementation were presented. It also discusses how cloud-based tools can be
purposefully and effectively used to improve the pedagogical experience of teachers.
The article also highlights the challenges and considerations that institutions must
address in order to improve their effectiveness when implementing cloud technologies.
The use of cloud technologies in higher education is proposed as a means of improving
availability, collaboration and innovation in the educational environment.
Keywords: Cloud technologies, cloud computing, higher education, Google
applications for education, cloud infrastructure, data storage services, VPN protocols.
Аннотация: В данной статье проанализированы перспективы
использования облачных технологий в образовательных процессах высших
учебных заведений. Было высказано мнение о сервисах на основе облачных
вычислений, их использовании в процессе обучения студентов. Выявлены
преимущества, перспективы и недостатки использования облачных технологий
в образовательном процессе высшей школы, представлены возможности
использования облачных технологий, а также эффективность внедрения
облачных вычислений. В нем также обсуждается, как облачные инструменты
можно целенаправленно и эффективно использовать для улучшения
педагогического опыта учителей. В статье также освещаются проблемы и
соображения, которые учреждениям необходимо решить, чтобы повысить свою
эффективность при внедрении облачных технологий. Использование облачных
технологий в высшем образовании предлагается как средство повышения
доступности, сотрудничества и инноваций в образовательной среде.
Ключевые слова: Облачные технологии, облачные вычисления, высшее
образование, приложения Google для образования, облачная инфраструктура,
сервисы хранения данных, протоколы VPN.
KIRISH
Zamonaviy oliy ta’lim muassasalari oʻquv jarayonini optimal tarzda olib borishni
ta’minlash uchun turli tashkiliy-texnik vositalardan foydalanmoqda. Buning uchun
ham an’anaviy, ham innovatsion yechimlar qoʻllaniladi. (Певнева А., Ананченко И.,
2015) Oʻquv jarayonini maqbul tashkil etish, bir tomondan, oliy ta’lim muassasasi
tashkil etilgan va faoliyat yuritayotgan asosiy maqsadga erishishni ta’minlashi, ya’ni
talabalar oʻzlari tanlagan ta’lim yoʻnalishi boʻyicha yuqori sifatli ta’lim olishlari
muhimdir. Biroq, ushbu asosiy vazifani hal qilishda zamonaviy oliy ta’lim
muassasalari mavjud boʻlgan voqelikni, moliyalashtirish imkoniyatlarining
cheklanganligi bilan bog‘liq haqiqatlarni hisobga olish kerak. Hozirgi kunda qayta
ishlangan axborot hajmi doimiy ravishda oʻsib bormoqda, ma’lumotlarni qayta ishlash
va tizimlashtirishning yangi usullari paydo boʻldi. Shu munosabat bilan nafaqat
an’anaviy ta’limni tashkil etish, balki mutaxassislarning malakasini oshirish va qayta
tayyorlash doirasidagi oʻquv dasturlarini tashkil etishda ham oliy oʻquv yurtlariga talab
ortib bormoqda. (Хоружников С., Зудилова Т., Ананченко И., Прыгун В., 2013:
64) Masofaviy ta’lim dasturlarini muvaffaqiyatli amalga oshirayotgan, har qanday
ta’lim shaklidagi talabalarga universitetning oʻz axborot resurslariga masofaviy kirish
imkoniyatini ta’minlaydigan, zamonaviy texnologiyalardan faol foydalanadigan ta’lim
muassasasi toʻliq ta’limga ega boʻlmagan ta’lim tashkilotlariga nisbatan sezilarli
raqobatdosh ustunlikka ega boʻladi.
MAVZUGA OID ADABIYOTLAR TAHLILI
M.K. Jurayev o‘zining “Ta’limda bulutli texnologiyalardan foydalanishning
samaradorligi” maqolasida taʼlimda bulutli texnologiyalarni qoʻllash va undan
foydalanishning maqsadi, muammolari, shuningdek, Oʻzbekiston ta’lim tizimida
bulutli texnologiyalarni joriy etish va ulardan foydalanishning ahamiyatini tahlil
qilgan. Taʼlimda bulutli texnologiyalar oʻqitishning yanada kengroq shakl va
usullaridan foydalanish imkonini berishi hamda oʻquv jarayonini intensivlashtirish va
optimallashtirishning zamonaviy usullaridan biri ekanligi oʻrganib chiqilgan.
(Джураев М., 2022) Yevropa olimlari tomonidan bulutli texnologiyalarning didaktik
imkoniyatlarini shakllantirish va ulardan oʻquv jarayonida foydalanish boʻyicha
quyidagi takliflar berilgan:
- Oʻqituvchi va talabalarning katta jamoasi uchun birgalikdagi ishlarni tashkil
qilish;
- Talabalar va oʻqituvchilar uchun har xil turdagi hujjatlar almashish va tahrirlash
imkoniyati;
- Yaratilgan xizmatlarni masofadan turib foydalanish imkoni yoʻqligi sababli
oʻquv jarayoniga tezda kiritish;
- Interfaol sinflar va jamoaviy oʻqitishni tashkil etish. (Золотухин С., 2015: 97)
Bundan tashqari, Cambridge universiteti talabalarni bulutli hisoblashni
oʻrganishga taklif qiladi. Ushbu kurs talabalarga virtualizatsiya, ma’lumotlar
markazlari, bulutli resurslarni boshqarish, bulutli saqlash va ommaviy bulutli ilovalar,
shu jumladan ma’lumotlar oqimini qayta ishlash kabi mavzularni qamrab oluvchi
bulutli hisoblash asoslarini oʻrgatishdan iborat. Samarali vositalarni yaratish va ishga
tushirish uchun turli xil super texnologiyalarga va bulutlardan talab boʻyicha
hisoblashni amalga oshirish uchun ilovalar tomonidan qanday foydalanishga urg‘u
beriladi. Kurs turli xil bulutli infratuzilma texnologiyalari boʻyicha amaliy
qoʻllanmalarni oʻz ichiga oladi.17
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Ta’limda bulutli texnologiyalarning imkoniyatlarini tadqiq etish jarayonida
quyidagi metodlardan foydalanildi:
17 https://www.cl.cam.ac.uk/teaching/1819/CloudComp
1. Ma’lumot toʻplash: Turli manbalardan, xususan, akademik jurnallar, kitoblar,
onlayn ma’lumotlar bazalari va nufuzli veb-saytlardan ma’lumotlar toʻplandi. Ushbu
manbalar taʼlimda bulutli texnologiyalarning joriy tendensiyalari va imkoniyatlariga
oid maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan.
2. Adabiyotlarni tekshirish: Oliy ta’lim muassasalarida bulutli texnologiyalar
boʻyicha mavjud adabiyotlarni tahlil qilish maqsadida manbalar koʻrib chiqildi. Uning
asosida berilgan sharhlar tadqiqotchilarga sohadagi tadqiqotlarning hozirgi holatini
tushunishga va toʻldirilishi kerak boʻlgan boʻshliqlarni aniqlashga yordam berdi.
3. Soʻrov: Oliy ta’lim muassasalari talabalari va professor-oʻqituvchilari oʻrtasida
bulutli texnologiyalar boʻyicha fikr va tajribalarini toʻplash maqsadida soʻrov
oʻtkazildi. Soʻrov savollari oliy taʼlimda bulutli texnologiyalardan xabardorlik,
foydalanish va qabul qilinadigan foyda darajasini baholash uchun ishlab chiqilgan.
4. Case Study: Bulutli texnologiyalar amaliyotga qanday tatbiq etilayotganini
tushunish uchun bir nechta oliy ta’lim muassasalarida amaliy tadqiqotlar oʻtkazildi.
Keys tadqiqotlari asosiy manfaatdor tomonlar bilan suhbatlar, sinf sharoitlarini
kuzatish va tegishli hujjatlarni tahlil qilishni oʻz ichiga oldi.
5. Ma’lumotlarni tahlil qilish: Adabiyotlarni koʻrib chiqish, soʻrov va amaliy
tadqiqotlar natijasida toʻplangan ma’lumotlar sifat va miqdoriy usullar yordamida
tahlil qilindi. Soʻrov ma’lumotlarini tahlil qilish uchun statistik vositalardan va sifatli
ma’lumotlarni sharhlash uchun tematik tahlildan foydalanildi.
TAHLIL VA NATIJALAR
Bulutli hisoblashning katta yutuqlari sifatida talabalarning bilim olish
imkoniyatlaridagi qulayliklarni ta’kidlash mumkin. Endi oʻqituvchilar dars
boshlanishidan oldin fanga tegishli virtual boyitilgan ma’lumotlar bazalarini tayyorlab,
ularni masofaviy ta’lim uchun bulutga asoslangan oʻquv platformalariga joylashsagina,
darsni rejalashtirish va amalga oshirishda vaqtni tejay oladilar.
Bulutli hisoblash – zamonaviy ta’lim yondashuvida katta ahamiyatga ega
tizimdir. Talabalar nuqtayi nazaridan, bulutli infratuzilmadan foydalanish, ularga
ta’limga yondashuvlarini modernizatsiya qilish imkonini beradi. Moodle kabi kurslarni
boshqarish dasturi ochiq kodli dasturiy ta’minot toʻplami boʻlib, oʻqituvchilarga
samarali onlayn ta’limni yaratishga yordam berish uchun moʻljallangan. Bu orqali
professor-oʻqituvchilar eslatma va dars rejalarini tez va samarali almashish
imkoniyatiga ega bo‘ldilar.
Bu og‘ir va eskirgan darsliklarga boʻlgan ehtiyojni yoʻq qiladi va elektron ta’limni
osonlashtiradi. Shuningdek, oʻquv platformalari talabalarga turli xil manbalarga kirish
va ulardan foydalanish imkonini beradi.
1-rasm. Bulutli hisoblash infratuzilmasi.18
Kuchli bulutli infratuzilma murakkab jismoniy hujjatlar tizimiga boʻlgan
ehtiyojni bartaraf etishga yordam beradi. Bulutli hisoblash yordamida siz talabalar
tajribasi va xarajatlarini yengillashtirish uchun maxsus ishlab chiqilgan oʻquv
platformalari orqali ma’lumotlarga toʻg‘ridan-toʻg‘ri kirishingiz mumkin.
Oʻqituvchilar, shuningdek, dars rejalarida jonli chatlar, translyatsiya ma’ruzalari,
onlayn baholashlar va virtual laboratoriyalarga kirish orqali hamkorlikda bilim olishni
ta’minlaydilar.
Oʻtgan yillar davomida ta’lim sohasi katta yoʻlni bosib oʻtdi. Oʻqitish va
oʻrganish endi darsliklar va sinfxonalar bilan cheklanib qolmay, balki kompyuterlar va
mobil qurilmalarga ham yetib boradi. Bugungi kunda talabalar, istalgan joyda boʻlsin,
bir-biri bilan doimiy aloqada bo‘la olmoqda. Shu bilan birga, toʻg‘ri tanlangan
texnologiyalar ularga haqiqiy va kasbiy koʻnikmalarni rivojlantirishga yordam beradi.
Raqamli texnologiyalarga asoslangan ushbu masofaviy ta’limni rivojlantirishda bulutli
texnologiya katta rol oʻynaydi.
Dunyoning bir burchagidagi talaba minglab chaqirim uzoqlikdagi ta’lim
muassasasida bilim oladi. Buning uchun innovatsiyalarni boshqaradigan
texnologiyalardan biri bulutli hisoblashdir. Bulutli hisoblash foydalanuvchilarning
joylashuvidan qat’i nazar, hamma joyda taqsimlanadigan hisoblash resurslarini
oʻrnatishni anglatadi. Bulutli hisoblashni joriy qilish orqali oʻqituvchilar va talabalarni
yagona oʻquv platformasida birlashtirish mumkin boʻladi. Maktablar, kollejlar va
universitetlar kabi ta’lim muassasalari oʻzlarining serverlarini sotib olishlari, egalik
qilishlari va ularga xizmat koʻrsatishlari shart emas. Buning oʻrniga ular kerak
boʻlganda hisoblash quvvati, ma’lumotlar bazalari, saqlash va boshqa xizmatlarga
18 https://cloudcone.com/how-cloud-computing-can-improve-the-education-sector/
kirish uchun bulutli hisoblash vositalaridan foydalanishlari mumkin. Bundan tashqari,
ular har doim oʻz resurslari bulutda xavfsiz ekanligiga ishonch hosil qilishlari mumkin.
Ta’limda bulutli hisoblashning afzalliklari:
1. Kuchli virtual sinf muhiti. Bulutli dasturiy ta’minot yordamida ta’lim
muassasalarida oʻquvchilar uchun virtual sinf xonalari boʻlishi mumkin. Konsepsiya
infratuzilma xarajatlarini sezilarli darajada kamaytiradi. Ular oʻqituvchilar va
talabalarning moddiy xarajatlarini kamaytiradi. Bunda ular masofadan turib
ishlaydigan va tejamkor manba sifatida xizmat qiluvchi malakali murabbiylar bilan
hamkorlik qilishlari mumkin. Biroq, oʻqituvchilar istalgan joyda onlayn kurslar
yaratishi va ularni talabalarga yetkazishi mumkin. Talabalar hatto vaqt va pulni
tejashlari va istalgan joydan virtual imtihon topshirishlari mumkin.
2. Foydalanish qulayligi. Imkoniyatga kelsak, bulutning salohiyati teng emas.
Foydalanuvchilar istalgan vaqtda va istalgan joyda kurs mazmuni, ilovalari va
ma’lumotlariga osongina kirishlari mumkin. Ular kurslarga yozilishlari va guruh
darslarida qatnashishlari mumkin. Bulutli texnologiyalar endi makon va vaqt
toʻsiqlariga ega emas, bu esa kontentni har doim uzluksiz yetkazib berishni
ta’minlaydi.
3. Xarajatlarni keng miqyosda tejash. Barchaning e’tiborini tortadigan bulutli
hisoblashning yana bir afzalligi shundaki, u katta xarajatlarni tejaydi. Talabalar ham,
provayderlar ham bu jarayonda katta foyda olishlari mumkin. Talabalar qimmat
kitoblar va dasturlarga pul sarflamasliklari kerak, ta’lim resurslari bulutga asoslangan
oʻquv platformasida mavjud.
4. Xavfsiz ma’lumotlarni saqlash. Qulaylik va xarajatlarni tejashdan tashqari,
bulutli hisoblash ham xavfsiz ma’lumotlarni saqlashga xizmat qiladi. Bulut orqali
ta’lim beradigan tashkilotlar ma’lumotlar xavfsizligini ta’minlash uchun VPN
xizmatini qabul qilishlari mumkin. VPN protokollari chiquvchi ma’lumotlar va trafikni
avtomatik ravishda shifrlash uchun javobgardir. Bu shuni anglatadiki, oʻquv tarkibi
foydalanuvchilarga uning yaxlitligini buzmasdan osongina uzatilishi mumkin. Biroq,
talabalar oʻzlarining shaxsiy ma’lumotlarini bulutga asoslangan oʻquv ilovalari uchun
VPN yordamida himoya qilishlari mumkin.
5. Hajmlilik. Oʻlchovlilik ilovalar soni ortib borayotgan foydalanuvchilar uchun
mos ekanligini anglatadi. Bulutli hisoblash ushbu sohadagi maktablar, kollejlar va
universitetlarni ham qamrab oladi. Bu ularga oʻz ta’lim dasturlari va tajribalarini
kengaytirish imkonini beradi. Natijada, ular koʻproq talabalar bilan ishlashlari mumkin.
6. Chaqqonlik va yangilik. Bulutli texnologiyalarda kompyuterda oʻrganish
talabalarga tez-tez tajriba oʻtkazish imkonini beradi. Internet tezligining oshishi
talabalarni yaxshiroq oʻrganishlari, oʻz bilim va koʻnikmalarini yaratish uchun asos
boʻladi.
7. Imkoniyatlar manbai. Ta’limda bulutli hisoblash oʻrganuvchilarning
dunyoqarashini kengaytirish imkonini beradi. An’anaviy ta’lim tizimlaridan norozi
boʻlganlar endi onlayn ta’limning yangi konsepsiyasini oʻrganishlari mumkin.
Masofadan oʻqish, hatto chet elda oʻqishni tanlashni xohlaydigan talabalar uchun
bulutli texnologiya moʻjizalar yaratadi. Muntazam darslarga qatnasha olmaydigan,
lekin malaka oshirishni xohlovchi ishchi mutaxassislar ham virtual darslarda
qatnashishi mumkin.
8. Minimal texnik talablar. Bulutga asoslangan ilovalarda apparat resurslari
talablari minimaldir. Ushbu ilovalar Internet-brauzerlarda ish stoli va mobil
qurilmalarda muammosiz ishlashi mumkin. Talabalar oʻzlarining oddiy mobil
qurilmalari orqali ham ushbu jarayonlarda qatnashishlari mumkin. Kursda qatnashish
uchun qimmat kompyuterga sarmoya kiritish shart emas. Bundan tashqari, ular tashqi
xotira qurilmalarini talab qilmaydi, chunki ular bulutga asoslangan boʻsh xotiradan
foydalanish imkoniyatiga ega. (Mamatov D., Bekchanova Sh., 2020: 271)
Ta’lim muassasalarida axborot texnologiyalari fanini oʻrganishda talabalar
tomonidan bulutli texnologiyalardan foydalanish nafaqat ushbu fanlarni oʻrganish,
balki quyidagi yoʻnalishlar boʻyicha koʻnikmalarga ega boʻlishni talab etadi: (Engin
M., 2014: 12–26)
Oʻquv jarayonida bulutli texnologiyalardan foydalanish oʻquv materiallari sifatini
va talabalarning bilim faolligini oshiradi. Ta’lim tizimi talabalar va professoroʻqituvchilarni eng yaxshi, eng zamonaviy axborot texnologiyalari bilan ta’minlay
olishi kerak va bulut buni ta’minlay oladi. Bizning dunyoyimiz tobora koʻproq
texnologiyaga yoʻnaltirilganligi sababli, yosh avlodlarni keyinchalik ish joyida
foydalanishlari kerak boʻlgan vositalar bilan ta’minlash mantiqiy boʻladi.
Bu quyidagilarga bog‘liq:
- Zamonaviy axborot texnologiyalarini faoliyatning barcha jabhalariga jadal
tatbiq etish va ulardan dars jarayonida foydalanish qulayligi;
- Oʻquv jarayonini samarali amalga oshirish va oʻquvchilarning innovatsion
faoliyatini, individual va jamoaviy ishlarni samarali amalga oshirishda foydalanish
mumkin boʻlgan koʻplab mavjud xizmatlarning mavjudligi. Bu borada Google
xizmatlari alohida ajralib turadi;
- Loyihalarni amalga oshirishda ijodiy yondashuvning muhim foizi, loyihalararo
aloqalarni faollashtirish;
- Foydalaniladigan xizmatlarning koʻp tizimliligi va natijada Internetga ulangan
deyarli har qanday zamonaviy qurilmada ishlash imkonini beruvchi oʻzaro faoliyat
platformasi.
Oliy ta’lim muassasalari bulutli texnologiyalardan foydalanishning shubhasiz
afzalliklarini qayd etib, ta’lim jarayonida bulutli yechimlarni rejalashtirishi va
qoʻllashda e’tiborga olinishi kerak boʻlgan asosiy xavflarni, xususan, ma’lumotlar
xavfsizligini ta’minlash zarurligini ta’kidlashi kerak.
XULOSA VA TAKLIFLAR
Xulosa oʻrnida shuni aytish mumkinki, bulutli hisoblash texnologiyasi ta’limga
moslashtirilsa, talabalar uchun yangi imkoniyatlar dunyosi ochiladi. Bundan tashqari,
bulutda davom etayotgan innovatsiyalar tufayli qulaylik, xarajatlarni tejash va
hamkorlikda oʻrganish odatiy holga aylanishi mumkin. Bugungi kunda bulutli
texnologiyalar oddiy foydalanuvchilar tomonidan ham hujjatlarni saqlashdan tortib to
yirik biznes tizimlarigacha ishlatilmoqda. Katta ma’lumotlar bilan ishlaydigan
tashkilotlar tomonidan bulutli texnologiyalardan (bulutli hisoblash) foydalanish
ma’lumotlarni qayta ishlash jarayonlari samaradorligini oshirish va uni amalga oshirish
uchun qoʻshimcha xarajatlarni kamaytirish imkonini beruvchi istiqbolli yoʻnalish
hisoblanadi. Tashkilotlar tomonidan oʻzlarining ma’lumotlarni qayta ishlash
markazlarini yaratish va ularga xizmat koʻrsatish bilan bog‘liq kapital xarajatlar
sezilarli darajada kamayadi, oʻquv jarayonida foydalaniladigan xizmatlarning
moslashuvchan miqyosliligi va yuqori mavjudligi ta’minlanadi, bu esa yakuniy
foydalanuvchilarning ehtiyojlarini qondirish darajasini oshiradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1. Певнева, А., Ананченко, И. (2015) Учебная проектная деятельность в
информационном геомоделировании // Современные проблемы науки и
образования. URL: www.science-education.ru/123-20013
2. Хоружников, С., Зудилова, Т., Ананченко, И., Прыгун, В. (2013)
Облачные сервисы на современном этапе развития ИТ-технологий //
Дистанционное и виртуальное обучение. – № 11(77). – С. 64–77.
3. Джураев, М. К. (2022) Ta’limda bulutli texnologiyalardan foydalanishning
samaradorligi / М. К. Джураев. – Текст: непосредственный // Молодой ученый. –
№ 6 (401). – С. 286–289. – URL: https://moluch.ru/archive/401/88493/
4. Золотухин, С.А. (2015) Преимущества и недостатки массовых открытых
онлайн-курсов // Дискуссия. Екатеринбург. №4 (56). – С. 97–103.
5. Cloud Computing. https://www.cl.cam.ac.uk/teaching/1819/CloudComp
(2019). Accessed 25 Oct 2019.
6. https://cloudcone.com/how-cloud-computing-can-improve-the-education-sector/
7. Mamatov, D., Bekchanova, Sh. (2020) Increasing the number of people with
high education with the use of distance learning methods. – Kazan. – P. 271.
8. Engin, M. (2014). Extending the flipped classroom model: Developing second
language writing skills through student-created digital videos. Journal of the
Scholarship of Teaching and Learning, 14 (5), – pp. 12–26.
REFERENCES:
1. Pevneva, A., Ananchenko, I. (2015) Uchebnaya proyektnaya deyatelnost v
informatsionnom geomodelirovanii // Sovremenniye problemi nauki i obrazovaniya.
URL: www.science-education.ru/123-20013 (In Russian)
2. Xorujnikov, S., Zudilova, T., Ananchenko, I., Prigun, V. (2013) Oblachniye
servisi na sovremennom etape razvitiya IT-texnologiy // Distansionnoye i virtualnoye
obucheniye. – № 11(77). – S. 64–77. (In Russian)
3. Djurayev, M. K. (2022) Ta’limda bulutli texnologiyalardan foydalanishning
samaradorligi / M. K. Djurayev. – Tekst: neposredstvenniy // Molodoy ucheniy. – №
6 (401). – S. 286–289. – URL: https://moluch.ru/archive/401/88493/ (In Uzbek)
4. Zolotuxin, S.A. (2015) Preimushyestva i nedostatki massovix otkritix onlaynkursov // Diskussiya. Yekaterinburg. №4 (56). – S. 97–103. (In Russian)
5. Cloud Computing. https://www.cl.cam.ac.uk/teaching/1819/CloudComp
(2019). Accessed 25 Oct 2019.
6. https://cloudcone.com/how-cloud-computing-can-improve-the-education-sector/
7. Mamatov, D., Bekchanova, Sh. (2020) Increasing the number of people with
high education with the use of distance learning methods. – Kazan. – P. 271.
8. Engin, M. (2014). Extending the flipped classroom model: Developing second
language writing skills through student-created digital videos. Journal of the
Scholarship of Teaching and Learning, 14 (5), – pp. 12–26.