BO‘LAJAK O‘QITUVCHILARDA KASBIY-AXLOQIY DUNYOQARASHNI
RIVOJLANTIRISHNING PEDAGOGIK MEXANIZMINI
TAKOMILLASHTIRISH
IMPROVING THE PEDAGOGICAL MECHANISM FOR DEVELOPING A
PROFESSIONAL AND ETHICAL WORLDVIEW IN FUTURE TEACHERS
СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ ПЕДАГОГИЧЕСКОГО МЕХАНИЗМА
ФОРМИРОВАНИЯ ПРОФЕССИОНАЛЬНО-ЭТИЧЕСКОГО
МИРОВОЗЗРЕНИЯ БУДУЩИХ УЧИТЕЛЕЙ
Djumayeva Sanobar Absaatovna
Oriental universiteti
Uzluksiz ta’lim pedagogikasi kafedrasi dotsenti, PhD
Tel.: +998 94 689-36-45
E-mail: nishanovaz23x@gmail.com
Annotatsiya: Bo‘lajak o‘qituvchilarni kasbiy axloqiy jihatdan tarbiyalash,
pedagogik ta’limning har bir bosqichida amalga oshirilishi kerak. Axloqiy qadriyatlar
va me’yorlar o‘qituvchilik faoliyatining ajralmas qismiga aylanishi uchun pedagogik
darslarda va amaliy mashg‘ulotlarda ularni muhokama qilish muhimdir. Jumladan,
pedagogik etika, o‘qituvchining axloqiy xulq-atvori haqida maxsus kurslar tashkil
etish, o‘qituvchilarda shaxsiy mas’uliyat, ijtimoiy mas’uliyatni tarbiyalash,
o‘qituvchilik kasbi va axloqiy qadriyatlar orasidagi bog‘liqlikni tahlil qilish.
O‘qituvchining dunyoqarashi ham kasbiy axloqiy qadriyatlarining shakllanishida
muhim ahamiyatga ega. O‘qituvchining dunyoqarashi o‘quvchilarga ta’sir etadigan
asosiy omil bo‘lib, uning dunyoqarashi nafaqat bilim berishda, balki o‘quvchilarni
hayotga tayyorlashda ham katta rol o‘ynaydi.
Kalit so‘zlar: axloq, dilemma, qadriyat, me’yor, fazilat, etika, dunyoqarash,
qoida, zamonaviylik, tajriba, prinsipiallik, texnologiya, mentor.
Abstract: The moral and ethical education of future teachers should be
implemented at every stage of pedagogical training. In order for moral values and
norms to become an integral part of teaching activities, it is important to discuss them
during pedagogical lessons and practical training sessions. This includes organizing
special courses on pedagogical ethics and the moral behavior of teachers, fostering
personal and social responsibility in teachers, and analyzing the connection between
the teaching profession and moral values. A teacher’s worldview also plays an
important role in the formation of professional ethical values. The teacher’s worldview
is a key factor that influences students; it plays a significant role not only in imparting
knowledge but also in preparing students for life.
Key words: ethics, dilemma, value, norm, virtue, ethics, worldview, rule,
modernity, experience, integrity, technology, mentor.
Аннотация: Воспитание будущих учителей в профессиональнонравственном плане должно осуществляться на каждом этапе педагогического
образования. Для того чтобы моральные ценности и нормы стали неотъемлемой
частью профессиональной деятельности педагога, важно обсуждать их на
педагогических занятиях и практических упражнениях. В частности,
необходимо организовывать специальные курсы по педагогической этике и
нравственному поведению учителя, воспитывать у будущих педагогов личную и
социальную ответственность, анализировать связь между педагогической
профессией и нравственными ценностями. Мировоззрение учителя также играет
важную роль в формировании профессиональных нравственных ценностей. Оно
является одним из основных факторов, влияющих на учащихся, и оказывает
большое значение не только в процессе обучения, но и в подготовке учащихся к
жизни.
Ключевые слова: мораль, дилемма, ценность, норма, добродетель, этика,
мировоззрение, правило, современность, опыт, принципиальность, технология,
наставник.
KIRISH
Ta’limda axloqiy jihatlarni muhokama qilish, o‘qituvchining o‘quvchilar bilan
munosabatlari va ularning o‘zaro axloqiy tartibga rioya qilishini ta’minlash muhimdir.
O‘qituvchining axloqiy etikasini rivojlantirishning ba’zi usullari:
O‘qituvchining o‘quvchilarni o‘rgatishdagi prinsipialligi;
O‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi o‘zaro hurmat, adolat va xolislikni
ta’minlash;
O‘qituvchining axloqiy xulq-atvorining o‘quvchilarni ijtimoiy va ma’naviy
tarbiyalashdagi roli.
Bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy-axloqiy dunyoqarashini rivojlantirishda
innovatsion pedagogik texnologiyalar va metodlar ham muhim rol o‘ynaydi. Ular
orqali bo‘lajak o‘qituvchilar axloqiy masalalarni chuqurroq tushunishadi va amalda
samarali qo‘llashlari mumkin bo‘ladi. O‘quv mashg‘ulotida o‘qituvchi va o‘quvchilar
o‘rtasidagi axloqiy munosabatlarni yaxshilashga xizmat qiladigan aniq belgilangan
vazifalar, Case-study metodlari yordamida axloqiy dilemmalarni tahlil qilish
o‘qituvchilarda empatiya va o‘zini tahlil qilish ko‘nikmalarini rivojlantirishga bevosita
ta’sir ko‘rsatadi. Aqliy dilemma (inglizcha: “cognitive dilemma”) bu kishining ongida
qaror qabul qilish jarayonida yuzaga keladigan muammo yoki tanlovdir. Bu turdagi
dilemma shaxsni ikki yoki undan ortiq qarorlar orasida tanlov qilishga majbur qiladi
va bu qarorlar ko‘pincha bir-biriga ziddiyatli yoki murakkab bo‘lishi mumkin.
Aqliy dilemma odatda ikki asosiy xususiyatga ega bo‘ladi:
1. Ziddiyatli fikrlar: Shaxs biror masala yoki holat haqida qaror qabul qilishda bir
nechta qarorlarni yoki nuqtai nazarlarni bir vaqtning o‘zida qabul qilishi kerak bo‘ladi,
va bu qarorlar bir-biriga to‘g‘ri kelmasligi mumkin.
2. Tashvish yoki noaniqlik: Tanlov qilingan yo‘nalishlar bir-biriga qarama-qarshi
bo‘lgani uchun, odamning qaysi birini tanlashda ishonch hosil qilishi qiyin bo‘lishi
mumkin.
O‘qituvchining axloqiy dunyoqarashini rivojlantirishda psixologik faktorlar
muhim rol o‘ynaydi. O‘qituvchining o‘zini anglash va kasbiy shaxs sifatida rivojlanishi
uchun psixologik bilimlar zarur. Bu jarayonda o‘qituvchining ichki motivatsiyasi,
o‘ziga bo‘lgan ishonchi, shuningdek, o‘zaro munosabatlarda axloqiy tushunchalarga
rioya qilish zarur. O‘qituvchining axloqiy-psixologik yondashuvini ishlab chiqishda
shaxsiy mas’uliyatni rivojlantirish katta ahamiyatga ega. O‘qituvchi nafaqat bilim
berish, balki ta’lim jarayonida axloqiy va shaxsiy mas’uliyatni his qilish orqali
o‘quvchilariga ham axloqiy me’yorlarni o‘rgatadi. O‘qituvchining shaxsiy axloqiy
fazilatlarini rivojlantirish uchun pedagogik jarayonlar va metodlarni amalga oshirish
muhimdir. O‘qituvchining o‘z shaxsini tanishi, o‘z axloqiy qadriyatlarini rivojlantirishi
va o‘quvchilarga bu qadriyatlarni o‘rgatish orqali ta’lim jarayonining sifatini oshirishi
mumkin.
Tajribali o‘qituvchilar tomonidan bo‘lajak o‘qituvchilarga amaliy va axloqiy
masalalarda maslahatlar berish va ularni qo‘llab-quvvatlash tizimi kasbiy-axloqiy
dunyoqarashni rivojlantirishda muhim o‘rin tutadi:
1. Mentorlar va tajribali pedagoglar bo‘lajak o‘qituvchilarni axloqiy va kasbiy
me’yorlar bilan tanishtirishi va ularning ma’naviy tarbiyasiga ko‘maklashishi kerak.
2. Amaliy darslar va pedagogik vazifalar orqali shaxsiy va kasbiy axloqiy
me’yorlarni shakllantirish.
O‘qituvchilar bo‘lajak o‘quvchilariga axloqiy qadriyatlarni o‘rgatishda o‘zlari
o‘rnak bo‘lishlari kerak. Bu, o‘qituvchining o‘quvchilarga munosabatlarida va o‘quv
jarayonida kuzatiladi:
o‘quvchilarni o‘z axloqiy me’yorlarini rivojlantirishga undash.
o‘quvchilarga axloqiy qoidalarni o‘rgatish va ularning to‘g‘ri qarorlar qabul
qilishiga yordam berish.
MAVZUGA OID ADABIYOTLAR TAHLILI
Axloqiy qadriyatlar shaxsning dunyoqarashini shakllantiruvchi, uning ijtimoiy va
shaxsiy hayotida muhim o‘rin tutuvchi tamoyillarni anglatadi. Pedagogik faoliyatda
axloqiy qadriyatlar muhim rol o‘ynaydi, chunki ular pedagogning ishiga ijobiy yoki
salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Shuningdek, axloqiy qadriyatlar orqali pedagoglar
o‘quvchilarni faqat bilim olishga emas, balki to‘g‘ri va adolatli qarorlar qabul qilishga,
o‘zlariga va jamiyatga mas’uliyatli munosabatda bo‘lishga ham o‘rgatadilar.
Pedagogik mas’uliyat va axloqiy qadriyatlar o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlikni tushunish,
ta’lim jarayonini yanada samarali qilishda katta ahamiyatga ega. Shaxsiy axloqiy
qadriyatlar ta’lim jarayonida o‘qituvchining mas’uliyatini oshiradi, uning o‘z ishiga
bo‘lgan munosabatini yanada ijobiylashtiradi. Shu bilan birga, pedagogik mas’uliyat
o‘zining axloqiy qadriyatlariga sodiqligini namoyon etadi va shaxsning axloqiy
izlanishlarini qo‘llab-quvvatlaydi (Abdullayeva D., 2021).
F. Bahromovaning “O‘qituvchining shaxsiy axloqiy qadriyatlarini rivojlantirish”
nomli monografiyasida o‘qituvchining kasbiy axloqiy qadriyatlari va bu qadriyatlarni
shakllantirishning pedagogik jarayoni haqida muhim ilmiy tahlillar keltirilgan
(Bakhromova F., 2021). Ushbu mavzularni tushunishda bir nechta asosiy jihatlarga
e’tibor qaratish mumkin:
1. O‘qituvchining kasbiy axloqiy qadriyatlari
Kasbiy axloqiy qadriyatlar – bu o‘qituvchining pedagogik faoliyatini amalga
oshirishi jarayonida namoyon bo‘ladigan, uning mehnat faoliyatini axloqiy jihatdan
to‘g‘ri va samarali olib borishni ta’minlaydigan prinsiplar, qadriyatlar va me’yorlardir.
Ular quyidagi omillarga asoslanadi:
O‘qituvchi va talaba o‘rtasidagi ishonch va hurmat: O‘qituvchi, talabaning
individual xususiyatlarini hurmat qilishi, unga qulay va rivojlantiruvchi muhit yaratishi
kerak.
Kasbiy javobgarlik: O‘qituvchi o‘z ishining samaradorligi va natijalari uchun
mas’uliyatni o‘z zimmasiga oladi.
Ochiqlik va adolat: Talabalar bilan ishlashda adolat va halollikni ta’minlash
zarur.
Mehnatni qadrlash: O‘qituvchi o‘z ishini sevib va eng yaxshi tarzda bajarish
uchun mehnat qilish kerak.
Shaxsiy axloqiy qadriyatlarni rivojlantirish
O‘qituvchining shaxsiy axloqiy qadriyatlari – bu uning kasbiy faoliyatida yuksak
axloqiy xulq-atvorni ta’minlash uchun zarur bo‘lgan shaxsiy qadriyatlar, mas’uliyat,
mehr-oqibat, ijobiy munosabatlar va maqsadlarga intilishdir. Ushbu qadriyatlarni
rivojlantirish pedagogik jarayonni yanada samarali qiladi. Bu jarayon quyidagi
bosqichlarni o‘z ichiga oladi:
Shaxsiy o‘sish va rivojlanish: O‘qituvchi o‘z-o‘zini tahlil qilish, o‘z ustida
ishlash va kasbiy malakalarini doimiy ravishda yangilashga intilishi kerak.
Kasbiy axloqiy ko‘nikmalarni oshirish: Shaxsiy axloqiy qadriyatlarni
rivojlantirish uchun o‘qituvchi axloqiy dilemmalar bilan ishlash, har bir talabaning
ehtiyojini tushunish va ularni hurmat qilishga o‘rgatiladi.
Pedagogik etikani tushunish: Pedagogik etika o‘qituvchining shaxsiy axloqiy
qadriyatlarini shakllantiradi, unga talaba, ota-onalar va jamiyat bilan muloqotda
bo‘lishda ko‘nikmalar beradi.
Pedagogik jarayonning shakllantiruvchi xususiyatlari
O‘qituvchining kasbiy axloqiy qadriyatlarini shakllantirishning pedagogik
jarayoni, ayniqsa, o‘qituvchining o‘z faoliyatini axloqiy asosda tashkil qilishni
o‘rganishda juda muhim. Ushbu jarayonning asosiy bosqichlari quyidagilar bo‘lishi
mumkin:
O‘qituvchilarni kasbiy-axloqiy tarbiyalash: O‘qituvchi shaxsida kasbiy
axloqiy qadriyatlarni shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi. Bu pedagogik malakalarga
tayangan holda axloqiy qadriyatlar asosida ishonchli muloqotni o‘rgatishni o‘z ichiga
oladi.
Ta’limning axloqiy jihatlari: Pedagogik jarayon davomida o‘qituvchining
ta’limning axloqiy jihatlarini tushunishi va unga asoslangan qarorlar qabul qilishi
kerak.
Praktik mashg‘ulotlar va treninglar: O‘qituvchilarni axloqiy qadriyatlarni
rivojlantirishga qaratilgan mashg‘ulotlar, treninglar va boshqa pedagogik faoliyatlar
o‘z ishining natijalarini yaxshilashga yordam beradi.
Kasbiy va shaxsiy qadriyatlar o‘rtasidagi bog‘liqlik
Kasbiy va shaxsiy axloqiy qadriyatlar o‘rtasidagi bog‘liqlikni tushunish ham
muhimdir. O‘qituvchining kasbiy faoliyatini samarali va axloqiy jihatdan to‘g‘ri
amalga oshirish uchun uning shaxsiy qadriyatlari ham muhim rol o‘ynaydi. Shaxsiy
axloqiy qadriyatlarni rivojlantirish o‘qituvchining kasbiy hayotidagi muvaffaqiyatga
ta’sir ko‘rsatadi va ularni ko‘proq ishonchli, axloqiy va bilimli pedagoglarga
aylantiradi.
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Axloqiy qadriyatlar va pedagogik mas’uliyat o‘rtasidagi bog‘liqlik ta’lim
jarayonini yanada yuksaltirishda muhim ahamiyatga ega ekanligini ta’kidlaydi. Bu,
ayniqsa, o‘quvchilarning ma’naviy va axloqiy rivojlanishiga ta’sir qiladi.
O‘qituvchining dunyoqarashi ham kasbiy axloqiy qadriyatlarining shakllanishida
muhim ahamiyatga ega. O‘qituvchining dunyoqarashi o‘quvchilarga ta’sir etadigan
asosiy omil bo‘lib, uning dunyoqarashi nafaqat bilim berishda, balki o‘quvchilarni
hayotga tayyorlashda ham katta rol o‘ynaydi.
Kasbiy etikani rivojlantirishda axloqiy mas’uliyatni tushunish muhimdir. Har bir
kasbning o‘ziga xos axloqiy mas’uliyatlari mavjud bo‘lib, ular kasbdagi
muvaffaqiyatni faqat professional bilim va ko‘nikmalarga asoslanib emas, balki
ijtimoiy va axloqiy me’yorlarga muvofiq ravishda bajarilishi kerak. Kasbiy axloqiy
dunyoqarashni rivojlantirishda turli pedagogik usullar, jumladan, masalalar asosida
o‘qitish, rolli o‘yinlar, muhokama va debatlar kabi interaktiv metodlar ishlatiladi.
Ushbu metodlar talabalarga amaliyotda kasbiy axloqni shakllantirishda katta yordam
beradi (Gulomova L., 2022).
Kasbiy etikaning rivojlanishida ijtimoiy javobgarlikni oshirish ham muhim o‘rin
tutadi. Kasbiy faoliyatda axloqiy va ijtimoiy mas’uliyatni o‘zida mujassam etgan
professional ishchi yuksak ijtimoiy qiymatga ega bo‘ladi. Bu, ayniqsa, jamoaviy ishlar
va ijtimoiy sohalarda amalga oshiriladigan kasblarda muhimdir. Kasbiy etikani
rivojlantirishda qarorlar qabul qilishda axloqiy masalalarni aniqlash va hal etishning
metodlari ham o‘rgatiladi. Etik dilemmalarni aniqlash, axloqiy qarorlarni tanlashda
etik tamoyillarga asoslanish zaruriyati ko‘rsatiladi (Bojiyeva G., 2022).
Kasbiy axloqiy dunyoqarashni rivojlantirishning birinchi qadamlaridan biri – bu
axloqiy ta’lim va tarbiyaning tizimli tashkil etilishi. Axloqiy qadriyatlar va prinsiplar
yosh avlodga dastlabki kasbiy faoliyatga kirishdan oldin o‘rgatilishi kerak. Bu jarayon
kasbiy faoliyatning har tomonlama to‘g‘ri, adolatli va axloqiy jihatdan maqbul
bo‘lishiga asos yaratadi (Azimov D., 2023).
N. Raxmatullayevaning “Pedagogik etikaning asoslari va o‘qituvchining kasbiy
axloqiy me’yorlari” nomli qo‘llanmasida o‘qituvchining axloqiy me’yorlari va kasbiy
etika tamoyillari pedagogika fanining ajralmas qismi sifatida tahlil etiladi va
quyidagicha ta’riflanadi: “pedagogik etika o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasidagi
munosabatlarning axloqiy jihatlarini, ularning bir-biriga nisbatan majburiyat va
mas’uliyatlarini o‘rganadi” (Raxmatullayeva N., 2017).
TAHLIL VA NATIJALAR
O‘qituvchining kasbiy axloqiy me’yorlari:
O‘qituvchining kasbiy axloqiy me’yorlari uning professional faoliyatida muhim
o‘rin tutadi, chunki ular o‘qituvchining o‘quvchilar bilan, o‘z hamkasblari va otaonalar bilan qanday munosabatda bo‘lishi kerakligini belgilaydi. Asosan, bu me’yorlar
quyidagi jihatlarni o‘z ichiga oladi:
1. Mas’uliyat: O‘qituvchi o‘quvchilarga o‘qitish, tarbiya berish va ularning
shaxsiy rivojlanishini kuzatishda mas’uliyatli bo‘lishi kerak.
2. Adolat: O‘qituvchi barcha o‘quvchilarga bir xil munosabatda bo‘lishi, ularni
teng huquqli tarzda baholash va o‘qitish kerak.
3. Hurmat: O‘qituvchi o‘quvchilarning shaxsiyatini, fikrini va his-tuyg‘ularini
hurmat qilishi zarur. Bu o‘qituvchi o‘zining xatti-harakatlarini, nutqini va qarorlarini
ehtiyotkorlik bilan tanlashi kerakligini anglatadi.
4. Halollik: O‘qituvchi o‘z kasbini bajarayotganda, har doim halol va adolatli
bo‘lishi lozim.
5. O‘zini o‘zgartirishga tayyorlik: O‘qituvchi o‘z kasbiy malakasini doimiy
ravishda oshirib borishi va yangiliklarga ochiq bo‘lishi kerak.
Etika prinsiplari: Etika tamoyillari pedagogik faoliyatda har bir o‘qituvchi
tomonidan kuzatilishi kerak bo‘lgan umumiy axloqiy qoidalardir. Bu prinsiplar
o‘qituvchining o‘quvchilarni tarbiyalash va ta'lim berish jarayonidagi ishlarini ma’lum
bir axloqiy me’yorlar asosida boshqaradi. Quyidagi prinsiplar kitobda ko‘rib chiqilgan:
1. Empatiya: O‘qituvchi o‘quvchilarning ehtiyojlarini tushunishga, ular bilan
muloqotda ularning pozitsiyalarini hisobga olishga intilishi kerak.
2. Tenglik: Ta’limda barcha o‘quvchilarga teng imkoniyatlar yaratish, hech
kimni chetlab o‘tmaslik, har birining imkoniyatlari va ehtiyojlarini hisobga olish zarur.
3. Shaxsiy mas’uliyat: O‘qituvchi o‘z harakatlari uchun to‘liq mas’uliyatni o‘z
zimmasiga olishni ta’minlashi kerak. Har bir qaror va harakat professional jihatdan
to‘g‘ri va adolatli bo‘lishi kerak.
4. O‘zgaruvchanlik va rivojlanish: O‘qituvchi o‘z faoliyatini va pedagogik
uslublarini doimiy ravishda tahlil qilib, takomillashtirishga intilishi zarur.
5. Xalqaro etika: O‘qituvchi o‘z faoliyatida milliy va xalqaro axloqiy
me’yorlarga mos kelishi, global ta’lim muammolariga e’tiborli bo‘lishi kerak.
XULOSA VA TAKLIFLAR
Bo‘lajak o‘qituvchilarda kasbiy-axloqiy dunyoqarashni rivojlantirish ta’lim
jarayonining muhim yo‘nalishi sifatida zamonaviy pedagogikada markaziy o‘rin
egallaydi. Ushbu jarayon nafaqat o‘qituvchining kasbiy faoliyatida axloqiy
me’yorlarga rioya qilishni ta’minlaydi, balki shaxsning ijtimoiy mas’uliyatini oshirish,
o‘quvchilar bilan o‘zaro munosabatlarda adolat va insonparvarlik tamoyillarini
shakllantirishga xizmat qiladi. Kasbiy-axloqiy dunyoqarashni rivojlantirishda
pedagogik, ijtimoiy va axloqiy metodlarning tizimli integratsiyasi muhim ahamiyatga
ega. Bu metodlar orasida interfaol o‘quv usullari, amaliy mashg‘ulotlar, axloqiy
dilemmalarni tahlil qilish va real hayotiy vaziyatlarga asoslangan kognitiv treninglar
alohida o‘rin tutadi. Ushbu yondashuvlar bo‘lajak o‘qituvchilarga nafaqat nazariy
bilimlarni, balki axloqiy qarorlar qabul qilish ko‘nikmalarini ham egallash imkonini
beradi.
Yuqorida ta’kidlangan usullar kasbiy axloqni rivojlantirish bilan birga, uning
kundalik hayot va ta’lim jarayonidagi amaliy qo‘llanilishini ta’minlaydi. Bu jarayon
murakkab bo‘lib, uzoq muddatli va doimiy ravishda takomillashtirishni talab qiladi,
chunki o‘qituvchilik kasbi shaxsning o‘z-o‘zini doimiy ravishda rivojlantirishini va
axloqiy mas’uliyatni oshirishni talab etadi. Shu sababli, ta’lim muassasalarida kasbiyaxloqiy dunyoqarashni shakllantirishga qaratilgan maxsus dasturlar ishlab chiqish
zarur. Bunday dasturlarga axloqiy qadriyatlar va ularning kasbiy faoliyatdagi o‘rni
haqida seminarlar, psixologik treninglar va tajriba almashish platformalarini kiritish
maqsadga muvofiqdir.
Bundan tashqari, bo‘lajak o‘qituvchilarni tayyorlashda zamonaviy
texnologiyalardan foydalanishni kengaytirish tavsiya etiladi. Masalan, virtual
simulyatsiyalar va interaktiv platformalar yordamida axloqiy dilemmalarni tahlil qilish
ko‘nikmalarini rivojlantirish mumkin. Shu bilan birga, o‘qituvchilarning kasbiyaxloqiy dunyoqarashini mustahkamlash uchun mentorlik dasturlari va tajribali
o‘qituvchilar bilan hamkorlikni yo‘lga qo‘yish muhimdir. Ushbu yondashuvlar ta’lim
tizimining sifatini oshirishga va o‘qituvchilik kasbining ijtimoiy ahamiyatini yanada
mustahkamlashga xizmat qiladi. Xulosa qilib aytganda, bo‘lajak o‘qituvchilarda
kasbiy-axloqiy dunyoqarashni rivojlantirishning pedagogik mexanizmlarini
takomillashtirish nafaqat ta’lim sifatini oshiradi, balki jamiyatda axloqiy
qadriyatlarning mustahkamlanishiga ham hissa qo‘shadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1. Abdullayeva D. (2021). Shaxsiy axloqiy qadriyatlar va pedagogik mas’uliyat:
o‘zaro bog‘liqlik haqida. – Toshkent.
2. Azimov D. (2023). Kasbiy-axloqiy dunyoqarashni shakllantirishda amaliy
yondashuvlar: o‘qituvchining kasbiy-axloqiy dunyoqarashiga oid amaliy maslahatlar.
– Toshkent.
3. Bakhromova F. (2021). O‘qituvchining shaxsiy axloqiy qadriyatlarini
rivojlantirish: kasbiy axloqiy qadriyatlar va ularni shakllantirishning pedagogik
jarayoni. – Toshkent.
4. Bojiyeva G. (2022). Shaxsiy va kasbiy axloqiy dunyoqarashni rivojlantirishda
innovatsion metodlar. – Toshkent.
5. Gulomova L. (2022). O‘qituvchining kasbiy-axloqiy dunyoqarashini
rivojlantirishda innovatsion texnologiyalar. – Toshkent.
6. Iskandarova Z. (2019). Pedagogik metodlarning kasbiy-axloqiy asoslari. –
Toshkent.
7. Raxmatullayeva N. (2017). Pedagogik etikaning asoslari va o‘qituvchining
kasbiy axloqiy me’yorlari. – Toshkent.
8. Sagdiev K. (2021). O‘qituvchining kasbiy tayyorgarligi va axloqiy jihatlari:
kasbiy tayyorgarlikni shakllantirishda axloqiy jihatlarni inobatga olish. – Toshkent.
9. Salimov M. (2018). Pedagogik jarayonlarda axloqiy-psixologik aspektlar. –
Toshkent.
10. Shomuradov M. (2020). Kasbiy etikani rivojlantirish metodikasi. – Toshkent.
11. Tashkandiyev S. (2020). Pedagogik etika va axloqiy qadriyatlarni
o‘rgatishning metodikasi: o‘qituvchiga axloqiy qadriyatlarni o‘rgatish bo‘yicha
metodik yondashuvlar. – Toshkent.
12. Xudoyberdiyeva N. (2019). O‘qituvchilarda kasbiy axloqiy qadriyatlarni
rivojlantirish. – Toshkent.
REFERENCES:
1. Abdullayeva D. (2021). Shaxsiy axloqiy qadriyatlar va pedagogik mas’uliyat:
o‘zaro bog‘liqlik haqida. – Toshkent. (In Uzbek)
2. Azimov D. (2023). Kasbiy-axloqiy dunyoqarashni shakllantirishda amaliy
yondashuvlar: o‘qituvchining kasbiy-axloqiy dunyoqarashiga oid amaliy maslahatlar.
– Toshkent. (In Uzbek)
3. Bakhromova F. (2021). O‘qituvchining shaxsiy axloqiy qadriyatlarini
rivojlantirish: kasbiy axloqiy qadriyatlar va ularni shakllantirishning pedagogik
jarayoni. – Toshkent. (In Uzbek)
4. Bojiyeva G. (2022). Shaxsiy va kasbiy axloqiy dunyoqarashni rivojlantirishda
innovatsion metodlar. – Toshkent. (In Uzbek)
5. Gulomova L. (2022). O‘qituvchining kasbiy-axloqiy dunyoqarashini
rivojlantirishda innovatsion texnologiyalar. – Toshkent. (In Uzbek)
6. Iskandarova Z. (2019). Pedagogik metodlarning kasbiy-axloqiy asoslari. –
Toshkent. (In Uzbek)
7. Raxmatullayeva N. (2017). Pedagogik etikaning asoslari va o‘qituvchining
kasbiy axloqiy me’yorlari. – Toshkent. (In Uzbek)
8. Sagdiev K. (2021). O‘qituvchining kasbiy tayyorgarligi va axloqiy jihatlari:
kasbiy tayyorgarlikni shakllantirishda axloqiy jihatlarni inobatga olish. – Toshkent. (In
Uzbek)
9. Salimov M. (2018). Pedagogik jarayonlarda axloqiy-psixologik aspektlar. –
Toshkent. (In Uzbek)
10. Shomuradov M. (2020). Kasbiy etikani rivojlantirish metodikasi. – Toshkent.
(In Uzbek)
11. Tashkandiyev S. (2020). Pedagogik etika va axloqiy qadriyatlarni
o‘rgatishning metodikasi: o‘qituvchiga axloqiy qadriyatlarni o‘rgatish bo‘yicha
metodik yondashuvlar. – Toshkent. (In Uzbek)
12. Xudoyberdiyeva N. (2019). O‘qituvchilarda kasbiy axloqiy qadriyatlarni
rivojlantirish. – Toshkent. (In Uzbek)