O‘ZBEKISTONNING JAHON SAVDO TASHKILOTIGA A’ZO BO‘LISH
ISTIQBOLLARI
PROSPECTS OF UZBEKISTAN’S MEMBERSHIP IN THE WORLD TRADE
ORGANIZATION
ПЕРСПЕКТИВЫ ЧЛЕНСТВА УЗБЕКИСТАНА ВО ВСЕМИРНОЙ
ТОРГОВОЙ ОРГАНИЗАЦИИ
Toshpulatova Malika Ulug‘bek qizi,
O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi o‘qituvchisi
Tel.: +998 91 503-18-02
E-mail: malika.toshpulatova@mail.ru
Subxonov Abdurahmon Kamoljon o‘g‘li,
O‘zbekiston xalqaro islomshunoslik akademiyasi,
Jahon iqtisodiyoti va xalqaro iqtisodiy munosabatlar
ta’lim yo‘nalishi 3-kurs talabasi
Tel.: +998 91 415-92-55
E-mail: abdurahmonsubkhonov@gmail.com
Annotatsiya: Ushbu maqolada O‘zbekistonning Jahon Savdo Tashkilotiga
(JST) a’zo bo‘lish yo‘lida olib borayotgan muzokaralari, bu jarayonning mamlakat
iqtisodiyotiga ta’siri va kelgusi istiqbollari yoritiladi. O‘zbekiston JSTga a’zo bo‘lish
borasida muhim yutuqlarga erishib, global savdo maydonida raqobatbardosh
bo‘lishga intilayotganini namoyish etmoqda. Maqolada muzokaralar jarayonidagi
asosiy bosqichlar, erishilgan iqtisodiy natijalar tahlil qilinib, tashkilotga
qo‘shilishning kutilayotgan afzalliklari va kelajakda yuzaga keladigan imkoniyatlar
haqida so‘z yuritiladi. Shu bilan birga, JSTga a’zolik mamlakatda xorijiy
investitsiyalarni jalb qilish va savdo muhitini yaxshilashga xizmat qilishi kutilmoqda.
Bundan tashqari, tarif to‘siqlarining pasayishi va jahon bozoriga integratsiyalashuv
O‘zbekiston iqtisodiyotining barqaror o‘sishiga zamin yaratishi mumkin. Maqolada
shuningdek, ushbu jarayonda yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan qiyinchiliklar va ularni
yengish yo‘llari ham muhokama qilinadi.
Kalit so‘zlar: Jahon savdo tashkiloti (JST), savdo, xalqaro savdo, xorijiy
investitsiyalar, savdo muhiti, muzokaralar, tarif to‘siqlari, iqtisodiy o‘sish, jahon
bozori.
Abstract: This article highlights Uzbekistan’s negotiations toward membership
in the World Trade Organization (WTO), the impact of this process on the country’s
economy, and its future prospects. Uzbekistan has achieved significant milestones in
its pursuit of WTO membership, demonstrating its ambition to become competitive in
the global trade arena. The article analyzes the key stages of the negotiation process
and the economic outcomes achieved, while discussing the anticipated benefits of
joining the organization and the opportunities that may arise in the future.
Furthermore, WTO membership is expected to facilitate the attraction of foreign
investment and improve the trade environment in the country. Additionally, the
reduction of tariff barriers and integration into the global market could lay the
foundation for sustainable economic growth in Uzbekistan. The article also addresses
potential challenges that may emerge during this process and explores strategies to
overcome them.
Key words: World Trade Organization, trade, international trade, foreign
investment, trade environment, negotiations, tariff barriers, economic growth, world
market.
Аннотация: В данной статье рассматриваются переговоры Узбекистана по
вступлению во Всемирную торговую организацию (ВТО), влияние этого
процесса на экономику страны и его будущие перспективы. Узбекистан достиг
значительных успехов на пути к членству в ВТО, демонстрируя стремление
стать конкурентоспособным участником на глобальной торговой арене. В
статье анализируются ключевые этапы переговорного процесса, достигнутые
экономические результаты, а также обсуждаются ожидаемые преимущества от
присоединения к организации и возможности, которые могут возникнуть в
будущем. Кроме того, ожидается, что членство в ВТО будет способствовать
привлечению иностранных инвестиций и улучшению торговой среды в стране.
Снижение тарифных барьеров и интеграция в мировой рынок могут создать
основу для устойчивого экономического роста Узбекистана. Также в статье
обсуждаются потенциальные трудности, которые могут возникнуть в ходе
этого процесса, и пути их преодоления.
Ключевые слова: Всемирная торговая организация, торговля,
международная торговля, иностранные инвестиции, торговая среда,
переговоры, тарифные барьеры, экономический рост, мировой рынок.
KIRISH
1990-yillardan boshlab O‘zbekiston iqtisodiyoti katta o‘zgarishlarga duch keldi.
1991-yildan beri amalga oshirilgan bir tomonlama iqtisodiy islohotlarning ta’siri
bilan birga, iqtisodiyot yangi shakllangan Tariflar va Savdo bo‘yicha Umumiy Bitim
(GATT) va Jahon Savdo Tashkiloti (WTO) doirasidagi ko‘p tomonlama savdo
intizomiga moslashishga majbur bo‘ldi. Bir tomonlama siyosat choralari almashuv
kursi siyosati, xorijiy investitsiyalar, tashqi qarz olish, import litsenziyalari, import
tariflari va eksport subsidiyalarini o‘z ichiga oladi.
O‘zbekistonning ko‘p tomonlama savdo siyosati esa JST oldidagi tovarlar va
xizmatlar savdosi, savdo bilan bog‘liq investitsiya choralari hamda intellektual mulk
huquqlari bo‘yicha majburiyatlariga bog‘liq. Urugvay Raundi va Doha Rivojlanish
Dasturi doirasidagi ko‘p tomonlama savdoni liberallashtirish xalqaro savdoga tarif va
notarif to‘siqlarini kamaytirishga qaratilgan. Ushbu maqolaning maqsadi savdo
to‘siqlaridagi bunday o‘zgarishlarning iqtisodiy farovonlik, savdo va O‘zbekiston
hamda uning asosiy savdo hamkorlaridagi tarmoqlararo resurslar taqsimotiga ta’sirini
hisoblash orqali tahlil qilishdir.
Xalqaro savdo siyosatini liberallashtirish hozirda o‘sish va rivojlanish
siyosatining muhim qismi sifatida keng e’tirof etilmoqda. O‘sish esa uzoq muddatli
qashshoqlikni kamaytirishning asosiy omili hisoblanadi. Savdoni liberallashtirish
O‘zbekistonning mehnatni ko‘p talab qiluvchi sektorlarida ishlab chiqarishni
oshirishi kutilmoqda. Keyinchalik, ishlab chiqarish resurslari liberallashtirishdan
oldingi davrga nisbatan samaraliroq taqsimlanadi. Chunki O‘zbekiston o‘zining
nisbiy ustunlikka ega bo‘lgan sektorlariga ixtisoslashadi. Albatta, ishlab chiqarish
omillarining tarmoqlararo harakati natijasida o‘tish davri xarajatlari yuzaga kelishi
mumkin. Ushbu farovonlik yutuqlaridan tashqari, savdoni liberallashtirish mahalliy
korxonalarga rag‘batlantiruvchi ta’sir ko‘rsatadi, bu esa miqyos samaradorligidan
qo‘shimcha foyda olishga olib keladi. Firmalar chet el raqobatidan tarif va notarif
to‘siqlar orqali himoyalanganda, ular narxlarni oshirish va ichki sotuvlarni
qisqartirish orqali o‘z savdo imkoniyatidan foydalanishi mumkin.
MAVZUGA OID ADABIYOTLAR TAHLILI
B. G‘ulomovning “Jahon Savdo Tashkilotiga qo‘shilishning O‘zbekiston
iqtisodiyotiga ta’siri” nomli tadqiqoti JST a’zoligiga kirish jarayonining mamlakat
iqtisodiyotiga kutilayotgan foydalari haqida to‘liq tasavvur beradi. Tadqiqotda JST
talablariga mos islohotlar amalga oshirilishi eksport hajmini oshirishi, yangi
texnologiyalar va chet el investitsiyalarini jalb qilishni faollashtirishi ta’kidlangan.
Shu bilan birga, R. Abdullayevning “JST islohotlari va O‘zbekistonda xalqaro savdo
siyosati” maqolasi JSTga qo‘shilish natijasida xalqaro savdo siyosatida kutilayotgan
o‘zgarishlarni tahlil qiladi va bu jarayon O‘zbekistonning xalqaro iqtisodiy
hamkorlikdagi mavqeini mustahkamlashiga e’tibor qaratadi. Shuningdek,
“O‘zbekiston kabi rivojlanayotgan davlatlar uchun JSTga a’zo bo‘lish savdo
amaliyotlarini xalqaro standartlarga moslashtirish, JSTga a’zo bo‘lgan 166 ta davlat
bilan teng huquqli savdo qilish imkoniyatiga ega bo‘lish, eksportning ko‘pgina
tarmoqlarini diversifikatsiya qilish, yangi bozorlarni kashf etish va mavjud aloqalarni
mustahkamlash zarurati ortishligi M. Toshpulatovaning tadqiqotida o‘rganilgan. S.
Gnangnonning ilmiy tadqiqotida a’zolik tariflarini pasaytirish va tarifsiz to‘siqlardan
voz kechish, savdo barqarorligi va prognozliligini oshirishga xizmat qilishi
ta’kidlanadi. A. Dreher, H. Mikosch va S. Voigtning “Xalqaro tashkilotga a’zolikning
to‘g‘ridan-to‘g‘ri investitsiyalarga ta’siri” nomli ilmiy tadqiqotida – JSTga a’zo
bo‘lish xorijiy investitsiyalarni himoya qilishni o‘z ichiga olgan ochiq va bashorat
qilinadigan savdo siyosatini o‘z zimmasiga olgan holda to‘g‘ridan-to‘g‘ri
investitsiyalarni jalb qilishi tahlil qilingan. J.Cheong – JSTga a’zolik doimiy va
o‘zgaruvchan savdo xarajatlarini kamaytirish orqali eksport qilinadigan mahsulotlar
turlarini oshirishini isbotlagan. Ushbu tadqiqotlarda JSTga qo‘shilishning umumiy
foydalari va istiqbollari yoritilgan bo‘lsa-da, mavjud muammolar va xatarlar yetarli
darajada chuqur o‘rganilmagan.
Mazkur maqolalarda O‘zbekiston iqtisodiyotiga JSTning uzoq muddatli ta’sirini
aniqlashga qaratilgan tahlil yetarli darajada batafsil emas. JST talablariga moslashish
jarayonida mahalliy ishlab chiqaruvchilarning global raqobatga tayyorligi, ichki
bozor himoyasining pasayishi va islohotlarning aniq ijtimoiy-iqtisodiy ta’siri kabi
masalalar to‘liq ochib berilmagan. Shu sababli, mazkur maqola JST a’zoligiga
qo‘shilish jarayonidagi imkoniyatlar va xatarlarni yanada chuqurroq tahlil qilish,
hamda bu jarayonning O‘zbekiston uchun strategik ahamiyatini yanada kengroq
o‘rganish maqsadida yozildi. Bu yondashuv JST a’zoligidan maksimal darajada
foyda olish va xatarlardan samarali himoyalanish uchun zarur tavsiyalar ishlab
chiqishga yordam beradi.
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Ushbu tadqiqotda O‘zbekistonning Jahon savdo tashkilotiga a’zo bo‘lishining
makroiqtisodiy ta’sirini baholash uchun statistik hamda ekonometrik tahlildan
foydalanilgan. Tadqiqotda O‘zbekistonning aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan yalpi
ichki mahsulot miqdori, to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar ta’sirining regression
tahlili amalga oshirilgan.
TAHLIL VA NATIJALAR
O‘zbekiston savdo siyosatida ham faol bo‘lib bormoqda. 2017-yil iyul holatiga
ko‘ra, o‘rtacha tarif stavkasi 30% ni tashkil etgan, bu dunyodagi eng yuqori
ko‘rsatkichlardan biri hisoblanadi. Hukumat O‘zbekiston iqtisodiyotini jahon
bozorlariga integratsiya qilishga intilayotganining belgilaridan biri bu Jahon Savdo
Tashkilotiga (JST) a’zo bo‘lish bo‘yicha muzokaralarni qayta tiklashdir. Bundan
tashqari, O‘zbekiston 2017-yilda mingdan ortiq tovarlar uchun import soliqlarini
kamaytirdi. 2018-yilda esa qishloq xo‘jalik mahsulotlarini tashish uchun transport
vositalari, elektr avtomobillar va ishlab chiqarilganiga ikki yildan oshmagan hamda
qiymati 40 ming dollardan yuqori bo‘lgan avtomobillarga import bojlari bekor
qilindi. Bundan tashqari, O‘zbekiston Yevropa Ittifoqidan keladigan tekstil importiga
bojlarni bekor qilishni rejalashtirmoqda.
O‘zbekistonning savdodagi faol ishtiroki sezilarli darajada oshdi. Valyuta kursi
birlashtirilgandan bir yil o‘tib, eksport 23% ga, oziq-ovqat mahsulotlari eksporti esa
45% ga oshdi. Import esa undan ham tezroq, ya’ni 40% ga o‘sdi. Moliyaviy sohada
valyuta kursining liberallashtirilishi Yevropa Tiklanish va Taraqqiyot Banki hamda
bir nechta Germaniya banklari bilan infratuzilma va kichik biznes loyihalarini
qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan 1 milliard dollardan ortiq kredit shartnomalarini
tuzishga imkon yaratdi.
Bugungi kunda O‘zbekiston uchun asosiy makroiqtisodiy muammo – o‘sib
borayotgan ishsizlikni yanada inklyuziv iqtisodiy o‘sishga aylantirishdir. Bu esa
barcha o‘zbeklar uchun sifatli ish o‘rinlarini yaratishni ustuvor vazifaga aylantirishni
talab qiladi. Bu boradagi so‘nggi tendensiyalar xavotirli, chunki ish o‘rinlarining
o‘sishi tarixan past bo‘lib, qishloq xo‘jaligi va ishlab chiqarilgan mahsulotlar eksporti
kamaymoqda. Resurs sektoriga tayanish yetarli miqdorda ish o‘rinlari yaratmaydi va
iqtisodiyotni tashqi zarbalarga moyil holda saqlaydi. Aksincha, xomashyoga bog‘liq
bo‘lmagan sohalarda xususiy biznesni rivojlantirish va eksportni diversifikatsiya
qilish zarur.
Hozirgi kunda olib borilayotgan siyosiy islohotlar zarur bo‘lib, ayni paytda
amaliyotga joriy etilmoqda. Valyuta cheklovlarining olib tashlanishi investitsion
muhitning sezilarli yaxshilanishiga olib keldi. Soliq islohoti va ko‘plab import bojlari
bekor qilinishi kabi boshqa choralar ham iqtisodiyotda yanada ijobiy o‘zgarishlar olib
kelishi kutilmoqda. Biroq, islohotlar iqtisodiyotga to‘liq ijobiy ta’sir ko‘rsatishi
uchun hukumat qo‘shimcha uchta yo‘nalishda ham choralar ko‘rishi zarur.
1-jadval
O‘zbekiston Respublikasi ma’lumotlarining umumiy statistik ko‘rinishi
Yil 2019 2020 2021 2022 2023 2024
YaIM o‘sish sur’ati 6,78 1,56 8,03 6,00 6,29 6.5
(foizda) 2041,38 1978,28 2258,52 2578,67 2849,51 2534
Aholi jon boshiga to‘g‘ri
keladigan YaIM miqdori 3,44 2,60 2,95 2,95 2,12 3,21
(dollar)
To‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy
investitsiyalar (YaIM ga
nisbatan foizda)
Manba: Statistik ma’lumotlar asosida muallif ishlanmasi
JSTga a’zo bo‘lish O‘zbekistondagi savdo ochiqligi, tarif stavkalari, to‘g‘ridanto‘g‘ri xorijiy investitsiyalar oqimi, yalpi ichki mahsulotning tarmoq hissasi va
eksport raqobatbardoshligiga qanday ta’sir qilishini quyidagi tadqiqotda ko‘rib
chiqamiz. Buning uchun tadqiqotda JST tashkilotiga 2015-yilda a’zo bo‘lgan qo‘shni
davlat Qozog‘iston Respublikasi ma’lumotlaridan foydalanamiz.
2-jadval
Qozog‘iston Respublikasi ma’lumotlarining umumiy statistik ko‘rinishi
YaIM o‘sish sur’ati Aholi jon boshiga To‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy
investitsiyalar (YaIM ga
Yil (foizda) to‘g‘ri keladigan YaIM
miqdori (dollar) nisbatan foizda)
2010 7,3 8793,1 5,0
7,1
2011 7,4 11287,1 6,6
4,2
2012 4,8 12018,8 3,3
12,5
2013 6,0 13478,5 2,9
0,2
2014 4,2 12427,7 2,1
4,2
2016 1,1 7475,6
2017 4,1 8943,1
2018 4,1 9472,5
2019 4,5 9457,1
2020 -2,5 8781,5
Manba: Jahon Bankining rasmiy saytida taqdim etilgan ma’lumotlar asosida tayyorlangan
muallif ishlanmasi
Qozog‘iston ma’lumotlaridan foydalanib uning JSTga qo‘shilishidan oldingi va
keyingi 5 yillikning tahlilini o‘tkazamiz va regression tenglamasini tuzamiz.
Regression tenglama: YaIM = JSTga a’zolik + aholi jon boshiga to‘g‘ri
keladigan YaIM miqdori + to‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar (YaIM ga nisbatan
foizda) + c1
Qozog‘iston JSTga 2015-yilda qo‘shilgan. Tahlil uchun ushbu davlatning 2010-
2014-yillarni (a’zolikka qadar) va 2015-2020-yillarni (a’zolikdan keyin) qamrab
olgan iqtisodiy ko‘rsatkichlaridan foydalanildi. Ushbu ma’lumotlar asosida regressiya
modeli tuzildi. Bog‘liq o‘zgaruvchi sifatida yillik YaIM o‘sish sur’ati foizda olindi,
mustaqil o‘zgaruvchilar esa quyidagilar edi:
1. JSTga a’zolik (0 yoki 1 ko‘rinishida kodlangan).
2. Aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan YaIM miqdori (AQSh dollari hisobida).
3. To‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar (YaIMga nisbatan foizda).
Qozog‘iston ma’lumotlari regression tahlili
3-jadval
Ko‘rsatkich Koeffitsiyent Xatolik t-statistika P-qiymat 95% ishonch
oralig‘i
Kesish nuqtasi (c₁) 12.19 9.372 1.325 0.233 (-10.517,
35.350)
JSTga a’zolik (c₂) -5.1263 2.687 -1.908 0.105 (-11.701, 1.448)
Aholi jon boshiga
to‘g‘ri keladigan -0.0004 0.001 -0.591 0.576 (-0.002, 0.001)
-0.2745 0.282 -0.975
YaIM miqdori (c₃)
To‘g‘ridan-to‘g‘ri
xorijiy investitsiyalar 0.367 (-0.964, 0.415)
(c₄)
Manba: Statistik ma’lumotlar asosida muallif ishlanmasi
Regressiya modeli asosida O‘zbekistonning 2025–2026-yillardagi iqtisodiy
ko‘rsatkichlari uchun JSTga qo‘shilganidan keyin bo‘ladigan o‘sishlar prognoz
qilindi.
4-jadval
O‘zbekiston ma’lumotlari regression tahlili
Aholi jon boshiga to‘g‘ri To‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy Bashorat qilingan
investitsiyalar (YaIM ga o‘sish (%)
Yil keladigan YaIM miqdori
nisbatan foizda) 5.46
(dollar) 3.44 5.72
2.60 5.50
2019 2041.38 2.95 5.36
2.95 5.74
2020 1978.28 2.12 5.22
2.5 5.06
2021 2258.52 2.8 4.92
3.0
2022 2578.67
2023 2849.51
2024 2900
2025 3100
2026 3300
Manba: Statistik ma’lumotlar asosida muallif ishlanmasi
O‘zbekistonning aholi jon boshiga to‘g‘ri keladigan YaIM miqdori ko‘rsatkichi
2019-2023-yillarda barqaror o‘sib borayotganligi kuzatilmoqda. JSTga qo‘shilish bu
o‘sishni davom ettirish uchun qo‘shimcha imkoniyatlar yaratadi, ammo xorijiy
raqobat kuchayishi ichki ishlab chiqaruvchilarni qo‘llab-quvvatlashni talab qilishi
mumkin.
TTXI oqimlari: To‘g‘ridan-to‘g‘ri xorijiy investitsiyalar JSTga qo‘shilishdan
keyin oshishi mumkin. Qozog‘iston misolida ko‘rinib turibdiki, ushbu ko‘rsatkichda
dastlabki yillarda o‘zgaruvchanlik kuzatilgan.
Iqtisodiy o‘sish sur’ati: JSTga a’zolik O‘zbekistonning yillik iqtisodiy o‘sish
sur’atiga sezilarli ta’sir ko‘rsatmasligi mumkin. Prognoz qilingan natijalarga ko‘ra,
iqtisodiy o‘sish 5-6% oralig‘ida bo‘lishi kutilmoqda.
Xavf va imkoniyatlar: Xalqaro savdo imkoniyatlari kengayadi, ammo raqobat
sharoitlariga moslashish zarur bo‘ladi. JST talablarini bajarish uchun davlat siyosatini
moslashtirish talab etiladi.
Tahlil natijalaridan kelib chiqib quyidagi ishlar amalga oshirilishi zarur deb
hisoblanadi:
Raqobatbardoshlikni oshirish: Ichki ishlab chiqaruvchilarni qo‘llabquvvatlash va eksport salohiyatini oshirish bo‘yicha strategiyalar ishlab chiqilishi
kerak.
Investitsiyalarni jalb qilish: JSTga a’zolikdan foydalanib, xorijiy investorlar
uchun qulay muhit yaratish zarur.
Tashqi savdo balansini boshqarish: Import va eksport o‘rtasidagi muvozanatni
saqlash uchun iqtisodiy islohotlarni amalga oshirish lozim.
Hozirda O‘zbekiston JSTga a’zo bo‘lish uchun jadal harakat qilmoqda. Buni
JST General-Direktori Dr. Ngozi Okonjo-Iwealaning O‘zbekistonga tashrifidagi
nutqidan ham ko‘rish mumkin: “Shunday sa’y-harakatlardan biri 1994-yilda
O‘zbekiston tomonidan JSTga a’zo bo‘lish uchun ariza topshirish qaroridir. Uzoq
tanaffusdan so‘ng, hukumat bu jarayonni 2020-yildan boshlab yana jonlantirdi. Yillar
davomida O‘zbekistondagi islohotlar va institutlar barpo etilishini shaxsan kuzatish
sharafiga muyassar bo‘lganman. Jahon bankining boshqaruvchi direktori sifatida
mening mas’uliyat doiramga Markaziy Osiyo ham kirar edi va shu munosabat bilan
2010-yilda bu yerga tashrif buyurganman. Savdo siyosatida yoki xalqaro
munosabatlarning boshqa jabhalarida bo‘ladimi, davlatlar o‘z manfaatlarini ilgari
surish uchun malakali kadrlar zarurligini yaxshi biladi”.
XULOSA VA TAKLIFLAR
Xulosa qilib aytganda, ushbu maqolada O‘zbekistonning Jahon Savdo
Tashkilotiga (JST) a’zo bo‘lish yo‘lidagi sa’y-harakatlari, bu yo‘nalishda amalga
oshirilgan islohotlar va qabul qilingan qarorlar batafsil yoritildi. Shuningdek, JSTga
a’zo bo‘lish orqali iqtisodiyotda yuz berishi kutilayotgan o‘zgarishlar, xalqaro savdo
hamkorliklarining kengayishi, hamda ichki bozorning raqobatbardoshligini oshirishga
qaratilgan strategiyalar muhokama qilindi. Ushbu jarayon doirasida mamlakatning
eksport salohiyatini kuchaytirish, investitsiyalarni jalb qilish va xalqaro savdo
qoidalariga moslashish bo‘yicha olib borilayotgan siyosatning iqtisodiy va ijtimoiy
ta’sirlari haqida ilmiy tadqiqotlar keltirib o‘tildi. Shu bilan birga, JST talablariga mos
ravishda qonunchilik va reglamentlarni takomillashtirish, milliy kompaniyalarning
global bozorlardagi raqobatbardoshligini oshirish uchun ko‘rilayotgan choralar ham
tahlil qilindi. Mazkur maqola O‘zbekistonning JSTga qo‘shilishi bilan bog‘liq
jarayonlar va istiqboldagi imkoniyatlarini chuqurroq anglash uchun muhim manba
bo‘lib, ushbu a’zolik mamlakat iqtisodiyoti uchun qanchalik muhim o‘rin tutishini
tushuntirib beradi. Shu bois quyidagi tavsiyalar taklif etiladi:
– JSTga a’zolik jarayonini bosqichma-bosqich amalga oshirish: Mahalliy ishlab
chiqaruvchilar va eksportyorlarni global raqobatga tayyorlash uchun sektoral va
bosqichli yondashuv tavsiya etiladi;
– Ichki muvofiqlashtirish va islohotlarni jadallashtirish: Savdo va bojxona
sohalarida shaffoflik va samaradorlikni oshirish, reglament va standartlarni JST
talablari asosida takomillashtirish zarur;
– Xavf va imkoniyatlarni tahlil qiluvchi aniq prognozlar ishlab chiqish: JSTga
a’zo bo‘lishdan kutilayotgan ta’sirlarni tarmoq va hududlar kesimida chuqur
o‘rganish va moslashuv strategiyasini ishlab chiqish lozim;
– Mahalliy tadbirkorlar va aholining xabardorligini oshirish: JSTga a’zo
bo‘lishning ijobiy va salbiy jihatlari yuzasidan keng ko‘lamli axborot-targ‘ibot
ishlarini olib borish kerak;
– Qo‘llab-quvvatlash mexanizmlarini shakllantirish: raqobatbardoshligi past
bo‘lgan tarmoqlar va kichik biznes subyektlari uchun moliyaviy va institutsional
ko‘mak dasturlarini ishlab chiqish muhim hisoblanadi;
– Xalqaro tajribani o‘rganish va hamkorlikni kengaytirish: JSTga a’zo bo‘lgan
mamlakatlarning tajribasini o‘rganish va xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikda
mahalliy mutaxassislar malakasini oshirish dasturlarini joriy etish zarur;
– Raqamli infratuzilmani rivojlantirish: JST talablariga mos ravishda elektron
savdo platformalari va raqamli bojxona xizmatlarini joriy etish orqali savdo
jarayonlarini soddalashtirish va samaradorlikni oshirish lozim.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1. A. Dreher, H. Mikosch, S. Voigt. (2015). Membership has its privileges – the
effect of membership in international organizations on FDI. // World Development,
№ 66. – P. 346-358.
2. Aziz O. (2018). Institutional quality and FDI inflows in Arab economies. //
Finance Research Letters, № 25. – P. 111-123.
3. Cheong J. (2023). Do preferential trade agreements stimulate high-tech
exports for low-income countries? // Economic Modelling, № 127.
4. Gnangnon S. (2023). Effect of the duration of membership in the
GATT/WTO on economic growth volatility. // Structural Change and Economic
Dynamics, № 65. – P. 448-467.
5. Gnangnon S. (2024). Effect of the accession to the world trade organization
on commercial services exports. // Structural Change and Economic Dynamics, №
70. – P. 106-127.
6. S. Aaronson, M. Abouharb. (2014). Does the WTO help member states
improve governance? // World Trade Review, № 13. – P. 547-582.
7. www.cbu.uz Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining rasmiy saytida
taqdim etgan ma’lumotlari.
8. www.stat.uz Oʻzbekiston Respublikasi Davlat Statistika Qo‘mitasi.
9. www.worldbank.org Jahon bankining rasmiy saytida taqdim etilgan
ma’lumotlar.
10. www.wto.org Jahon Savdo tashkilotining rasmiy saytida taqdim etilgan
ma’lumotlar.
REFERENCES:
1. A. Dreher, H. Mikosch, S. Voigt. (2015). Membership has its privileges – the
effect of membership in international organizations on FDI. // World Development,
№ 66. – P. 346-358.
2. Aziz O. (2018). Institutional quality and FDI inflows in Arab economies. //
Finance Research Letters, № 25. – P. 111-123.
3. Cheong J. (2023). Do preferential trade agreements stimulate high-tech
exports for low-income countries? // Economic Modelling, № 127.
4. Gnangnon S. (2023). Effect of the duration of membership in the
GATT/WTO on economic growth volatility. // Structural Change and Economic
Dynamics, № 65. – P. 448-467.
5. Gnangnon S. (2024). Effect of the accession to the world trade organization
on commercial services exports. // Structural Change and Economic Dynamics, №
70. – P. 106-127.
6. S. Aaronson, M. Abouharb. (2014). Does the WTO help member states
improve governance? // World Trade Review, № 13. – P. 547-582.
7. www.cbu.uz Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy bankining rasmiy saytida
taqdim etgan ma’lumotlari. (In Uzbek)
8. www.stat.uz Oʻzbekiston Respublikasi Davlat Statistika Qo‘mitasi. (In Uzbek)
9. www.worldbank.org Jahon bankining rasmiy saytida taqdim etilgan
ma’lumotlar. (In Uzbek)
10. www.wto.org Jahon Savdo tashkilotining rasmiy saytida taqdim etilgan
ma’lumotlar. (In Uzbek)