ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

Maqola Статья Article

“Al-Musallas” lug‘atining arab leksikografiyasi rivojidagi o‘rni

Роль словаря «Аль-Мусаллас» в развитии арабской лексикографии

The role of the “al-musallas” dictionary in the development of Arabic lexicography

Sotvoldiyev Sirojiddin Maxammaddin oʻgʻliСотволдиев Сирожиддин Махаммаддин углиSotvoldiyev Sirojiddin Maxammaddin oʻgʻli

Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari · ISSN 3030-3273

To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only

Hujjat sahifadan chiqmasdan o'qiladi.Документ читается прямо здесь. Для удобства есть отдельная страница во весь экран.Readable inline; a full-screen page is also available.

AnnotatsiyaАннотацияAbstract

Ushbu maqolada mashhur tilshunos va leksikograf Ibn Sayyid al - Batalyavsiyning “Al-Musallas” nomli risolasining arab tilshunosligi tarixidagi oʻrni har tomonlama tahlil qilinadi. Asarda, ayniqsa, fonetik shakldosh birliklar asosida shakllangan soʻzlarning lugʻaviy izohi, ularning omonimiyaga, paronimiyaga va semantik variantlarga aloqadorligi nazariy asosda koʻrib chiqila di. Shuningdek, “Al- Musallas”dagi soʻzlar qisqa unli tovushlarning oʻzgarishi orqali farqlanib, bu oʻzgarishlar muallif tomonidan Qurʼon oyatlari, hadislar, arab adabiyotidan olingan namunalar, qadimgi lugʻatlardagi dalillar asosida izohlanadi. Muallifning uslubiy va metodologik yondashuvi, ayniqsa kontekstual aniqlik va fonetik xususiyatlarga asoslangan tasnif prinsiplari tilshunoslikka ilmiy hissa sifatida baholanadi. Tadqiqot natijalari arab leksikografiyasining tarixiy bosqichlarini anglashda, ayniqsa al- mushtarak al-lafẓiy fenomenining rivojlanishini tahlil qilishda muhim manba boʻlib xizmat qiladi.

В данной статье всесторонне анализируется роль трактата “Аль-Мусаллас” известного лингвиста и лексикографа Ибн Саййида аль-Баталявси в истории арабского языкознания. В работе на теоретической основе рассматривается лексическое толкование слов, образованных на основе фонетически схожих единиц, их связь с омонимией, паронимией и семантическими вариантами. Кроме того, слова в “Аль-Мусаллас” различаются по изменению кратких гласных звуков, и эти изменения объясняются автором на основе аятов Корана, хадисов, примеров из арабской литературы и свидетельств из древних словарей. Стилистический и методологический подход автора, особенно принципы классификации, основанные на контекстуальной точности и фонетических особенностях, оцениваются как научный вклад в лингвистику. Результаты исследования служат важным источником для понимания исторических этапов арабской лексикографии, особенно при анализе развития феномена al-mushtarak al-lafẓiy

This article comprehensively analyzes the significance of the renowned linguist and lexicographer Ibn Sayyid al-Batalyavsiʼs treatise “Al- Musallas” in the history of Arabic linguistics. The work examines the lexical interpretation of words formed on the basis of phonetic homoforms, their relationship to homonymy, paronymy, and semantic variants from a theoretical perspective. Additionally, the words in “Al-Musallas” are distinguished by changes in short vowel sounds, and these variations are explained by the author using evidence from Qur’anic verses, hadiths, examples from Arabic literature, and ancient dictionaries. The authorʼs stylistic and methodological approach, particularly the classification principles based on contextual precision and phonetic features, is evaluated as a significant scientific contribution to linguistics. The research findings serve as an important resource for understanding the historical stages of Arabic lexicography, especially in analyzing the development of the al-mushtarak al-lafẓiy phenomenon.

Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: shakldoshlik musallas omonimiya paronimiya variantlik arab leksikografiyasi al-mushtarak al-lafziy омонимия паронимия варианты аль-мусаллас лексикография ал-муштарак ал-лафзий homonymy paronymy variants al-Musallas Arabic lexicography al-mushtarak al-lafziy

Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link

https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.005.art04/

Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.

AdabiyotlarСписок литературыReferences

  1. Fallāḥī, Yaʼqūb. (1999). Ibn al-Sayyid al-Baṭalyawsī wa juhūduhu fī al-lugha. – Bayrūt
  2. Ibn as-Sayyid al-Baṭalyawsiyyu. (1983). Al-Muthallathu (2 jild). Baghdād: Dār al-Rashīd. 1-jild. 524 b.; 2-jild: 593 b
  3. Murād, Yaḥyā. (1985). Al-Muthallathu li-Ibn al-Sayyid al-Baṭalyawsī. Baghdād: Dār al-Rashīd. 428 b
  4. Sibawayhi. (1988). Al-Kitāb (4 jild). Al-Qāhira: Maktabat al-Khānajī. 1-jild: – 446 b.; 2-jild: 432 b.; 3-jild: – 662 b.; 4-jild: 494 b
  5. Sotvoldiev, S. (2023). Arab leksikografiyasi tarixi va Ibn Molik musallas lugʻatlarining tuzilish prinsiplari // The role of science and innovation in the modern world. – London
  6. Sotvoldiev, S. (2022). Principles of composition of scientific-critical text of Ibn Sayyidʼs dictionary “Al-Musallas” // Thematics Journal of History, № 8
  7. http://k-tb.com/manuscrit FILOLOGIYA Al-BUXORIY 3-son, 2025-yil
  8. http://waqfeya.com/manuscrit
  9. http://wadood.com/manuscrit
  10. http://midad.com/manuscrit

Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications

Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.

Tarkibida:Входит в:Part of: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 3-son, 2025 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 3, 2025 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 3, 2025

Ma'lumotlarСведения об изданииRecord

TuriТипType
Maqola Статья Article
RaqamНомерID
son.2025.005.art04
YilГодYear
2025
JurnalЖурналJournal
Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari
Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
3030-3273
SonВыпускIssue
3-son (3), 2025№ 3 (3), 2025No. 3 (3), 2025
Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
37-45
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
shakldoshlik, musallas, omonimiya, paronimiya, variantlik, arab leksikografiyasi, al-mushtarak al-lafziyомонимия, паронимия, варианты, аль-мусаллас, лексикография, ал-муштарак ал-лафзийhomonymy, paronymy, variants, al-Musallas, Arabic lexicography, al-mushtarak al-lafziy
LitsenziyaЛицензияLicense
CC BY 4.0
KirishДоступAccess
Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
Nashr sanasiДата публикацииPublished
2025-08-29
YangilanganОбновленоUpdated
2026-08-20
Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at

Yana o'qingСмотрите такжеRelated

Maqola Статья Article Keksalik davrida psixik rivojlanish va qarish davrlari Психическое развитие в пожилом возрасте и периоды старения Mental development in old age and periods of aging Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · 144-155-b.Худайбердиева Светлана Владимировна · 2026 · с. 144-155Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · pp. 144-155TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art15/ Maqola Статья Article Kichik biznes va tadbirkorlikda yoshlarni qo‘llab-quvvatlashning huquqiy-iqtisodiy asoslari Правовые и экономические основы поддержки молодежи в сфере малого бизнеса и предпринимательства The legal and economic foundations of supporting youth in small business and entrepreneurship Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · 107-115-b.Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · с. 107-115Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · pp. 107-115TarkibidaВ выпускеIn issue: Iqtisod, menejment va pul. 3-son, 2026 Экономика, менеджмент и деньги. Выпуск 3, 2026 Economics, Management and Money. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.008.art11/ Maqola Статья Article Generativ sun’iy intellekt va prompt injiniring yordamida filologik ta’lim sifatini oshirishning zamonaviy yondashuvlari Современные подходы к повышению качества филологического образования с помощью генеративного искусственного интеллекта и prompt-инжиниринга Modern approaches to improving the quality of philological education using generative artificial intelligence and prompt engineering Xodjimuratova Zuxra Zaynitdinovna · 2026 · 34-42-b.Ходжимуратова Зухра Зайнитдиновна · 2026 · с. 34-42Xodjimuratova Zuxra Zaynitdinovna · 2026 · pp. 34-42TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art04/ Maqola Статья Article Belbog‘li kurash mashg‘ulot jarayoniga sun’iy intellekt texnologiyalarini integratsiyalashning pedagogik shart-sharoitlari va metodik asoslari Педагогические условия и методические основы интеграции технологий искусственного интеллекта в тренировочный процесс по поясной борьбе Pedagogical conditions and methodological foundations for integrating artificial intelligence technologies into the belt wrestling training process Mo‘ydinov Maxsudbek Rustambek o‘g‘li · 2026 · 22-33-b.Муйдинов Махсудбек Рустамбек угли · 2026 · с. 22-33Mo‘ydinov Maxsudbek Rustambek o‘g‘li · 2026 · pp. 22-33TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art03/