ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

Maqola Статья Article

Qo‘lyozmalar diplomatiyasi: Amir Haydar buyurtma qilgan diniy asarlar taqdiri

Рукописная дипломатия: судьба религиозных произведений, заказанных амиром Хайдаром

Manuscript diplomacy: The fate of religious works commissioned by Amir Haydar

Qo‘ldashev Sherali TemiralievichКулдашев Шерали ТемуралиевичQo‘ldashev Sherali Temiralievich

Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari · ISSN 3030-3273

To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only

Hujjat sahifadan chiqmasdan o'qiladi.Документ читается прямо здесь. Для удобства есть отдельная страница во весь экран.Readable inline; a full-screen page is also available.

AnnotatsiyaАннотацияAbstract

Ushbu maqolada Buxoro amiri Amir Haydar (1800 -1826) tomonidan Usmoniylar xalifasi Mahmud II dan fiqhiy q o‘lyozmalarning Buxoroga olib kelinishi va ularning keyingi taqdiri tahlil etiladi. Amir Haydarn ing buyrug‘i bilan 1816-yilda Bag‘dod kutubxonasidan Eron va Afg‘oniston orqali 32 jild fiqhiy asarlar, shuningdek, 1819 -yilda 35 jild kitob Buxoroga yetkazilgan. Amir Haydar ushbu jarayonni turk sultoni, uning bosh vaziri, Bag‘dod hokimi Dovud podsho, Eron hukmdori Fathalishoh (1803 -1884) va uning bosh vaziri, Afg‘oniston hukmdori Shujo ul-mulk, shuningdek, Hirot hokimi, Zamonshohning o‘g‘li, shahzoda Feruziddin (1804 -1820) kabi davlat arboblariga maktublar y o‘llash orqali shaxsan nazorat qilgan. Buxoroga keltirilgan bu asarlarga o‘z muhrini bosib, ularni vaqf etgan. Fiqhiy masalalarni o‘rganish va hal etish maqsadida ushbu kitoblar Buxoro ulamolariga hamda madrasa kutubxonalariga tarqatilganligi qayd etilgan. Hozirgi kunda ushbu kitoblarning bir qismi O‘zbekiston Fanlar Akademiyasi Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti qo‘lyozmalar fondida saqlanmoqda.

В данной статье анализируется передача юридических рукописей от османского халифа Махмуда II в Бухару эмиром Бухары Амиром Хайдаром (1800–1826) и их дальнейшая судьба. По приказу Амира Хайдара в 1816 году из Багдадской библиотеки в Бухару через Иран и Афганистан были доставлены 32 тома юридических сочинений, а в 1819 году – ещё 35 томов книг. Амир Хайдар лично контролировал этот процесс, отправляя письма различным государственным деятелям, включая турецкого султана и его премьер-министра, правителю Багдада Дауду-паше, иранскому правителю Фатали-шаху (1803–1884) и его премьер-министру, правителю Афганистана Шудже аль-Мульку, а также правителю Герата, сыну Заман-шаха, принцу Феруз ад-Дину (1804–1820) и другим. Он поставил свою печать на этих трудах, привезённых в Бухару, и сделал их вакфом. Сообщается, что эти книги были распространены среди бухарских учёных и в библиотеки медресе для изучения фикха и решения различных проблемных вопросов. В настоящее время установлено, что часть этих книг хранится в рукописном фонде Института востоковедения имени Абу Райхана Беруни Академии наук Республики Узбекистан.

This article analyzes the transfer of legal manuscripts from the Ottoman Caliph Mahmud II to Bukhara by the Emir of Bukhara, Amir Haydar (1800 - 1826), and their subsequent fate. By Amir Haydar's order, 32 volumes of legal works were delivered to Bukhara from the Baghdad library via Iran and Afghanistan in 1816, and an additional 35 volumes of books were brought in 1819. Amir Haydar personally supervised this process by sending letters to various state figures, including the Turkish Sultan and his Grand Vizier, the Governor of Baghdad Davud Padshah, the Iranian ruler Fath -Ali Shah (1803 -1884) and his Prime Minister, the Afghan ruler Shuja ul -Mulk, as well as the Governor of Herat, Zaman Shah's son, Prince Feruziddin (1804 -1820), and others. He affixed his seal to these works brought to Bukhara and endowed them as waqf. It is noted that these books were distributed to Bukhara scholars and madrasah libraries for the study of fiqh and the resolution of various problematic issues. Currently, some of these books are preserved in the manuscript fund of the Abu Rayhan Beruni Institute of Oriental Studies of the Academy of Sciences of the Republic of Uzbekistan.

Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: Buxoro Amir Haydar Usmoniylar imperiyasi xalifa fiqhiy kitoblar madrasa vaqf qo‘lyozmalar tahlil xulosa Бухара Амир Хайдар Османская империя халиф фикхские книги медресе вакф рукописи анализ заключение Bukhara Amir Haydar Ottoman Empire caliph jurisprudence books madrasa foundation manuscripts analysis conclusion

Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link

https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.005.art08/

Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.

AdabiyotlarСписок литературыReferences

  1. Абдураимов М. (1961) Вопросы феодального землевладения и феодальной ренты в письмах Эмира Хайдара. – Ташкент: Фан, 1961. – 210 с
  2. Аҳмад Дониш. (1967) История Мангитской династии. – Душанбе: “Дониш”, 1967. – 102 c
  3. Balxiy Muhammad Rizo. Maktuboti Amir Haydar va Muhammad Hakimxon qushbegi. O‘zR FA Sharqshunoslik instituti qo‘lyozma. № 292/I. – 72 varaq
  4. Бартольд В. (1963) История культурной жизни Туркестана. Сочинения. Т. II. Часть 1. – Москва., 1963. – 282 c
  5. Buxoriy Hofiz Tanish. (1999) Abdullanoma (“Sharafnomai shohiy”). 2-kitob / Fors tilidan S. Mirzaev tarjimasi: So‘zboshi va izohlar muallifi B. Ahmedov. – Toshkent: Sharq, 1999. – 257 b
  6. Бухари Мир Мухаммед Амин. (1957) Убайдалла-наме. Перевод А.А.Семенова. – Ташкент. АН УзССР. 1957. – 524 c
  7. Джураева Г. (2003) Вопросы государственности в письмах Эмира Хайдара // Ўзбекистонда ижтимоий фанлар. – № 4. 2003. – С. 72-77
  8. Hayrullaev Muzaffar. (2003) O‘zbek diplomatiyasi tarixi (Tarixiy ocherk va lavhalar). – Toshkent: Fan, 2003. – 233 b
  9. Исмаилова Бибисоат. (1999) Политическая история Бухарского эмирата при Эмире Хайдаре (1800-1826 гг.). – Душанбе: Конуният, 1999. – 77 с
  10. Kügelgen Anke Von. (2002) Die Legitimierung Der Mittelasiatischen Mangıtendynastie in den Werken ihrer Historiker (18–19 Jahrhundert), İstanbul, 2002. – 549 p
  11. Muhammad Hakimxonto‘ra. Muntaxab ut-tavorix. – O‘zR FA SHI, qo‘lyozma, № 594. – 122 v
  12. Muhamedov Tohir. (2019) Savod tarixiga oid hujjat // Jahon adabiyoti. Yanvar 2019. – B. 154-160
  13. Rajabov Qahramon. (2005) Haydar // O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi. 11-jild. – Toshkent: O‘zMU nashriyoti, 2005. – B. 275-276
  14. Rajabov Qahramon. (2025) Buxoro mang‘it amirlari. – Toshkent: Fan, 2025. – 384 b
  15. Shodiev J. (2010) Buxoro amirligi davlatchiligining rivojlanishi. – Toshkent. – 114 b
  16. Tilavov Sh. (2005) Amir Haydar maktublari tarixiy manba sifatida // Sharqshunoslik. № 8. 2005. – B. 15-18
  17. Valieva Doniya. (1999) XIX asrning birinchi choragida Buxoro-Rossiya diplomatiya aloqalariga oid // Sharqshunoslik. – № 9. 1999. – B. 119-131. TARIX Al-BUXORIY 3-son, 2025-yil
  18. Васильев А. (2014) Знамя и меч от подишаха. Политические и культурные контакты ханств Центральной Азии и Османской империи (середина XVI – начало XX вв.). – Москва. 2014. – 256 с
  19. Ходжаев Б., (1990) О взаимоотношениях Бухарского ханства с Афганистаном в первой четверти XIX веке (по письмам Эмира Хайдара // Ўзбекистонда ижтимоий фанлар. – № 7. 1990. – С. 53-56
  20. Xo‘jaev Ablat, (1978) Jung‘or xalqi va Jung‘or xonligi // Yangi hayot gazetasi. 1978-yil 17-avgust. № 97 son (uyg‘ur tilida)
  21. Zamonov A., Egamberdiev, A. (2022) Buxoro amirligi tarixi (XVIII – XIX asr o‘rtalari). Uslubiy qo‘llanma. – Toshkent: Tamaddun, 2022. – 99 b
  22. Ziyoyev Hamid. (2008) Ona shahrim Toshkent va hayot yo‘limdan lavhalar. – Toshkent: Fan, 2008. – 167b

Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications

Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.

Tarkibida:Входит в:Part of: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 3-son, 2025 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 3, 2025 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 3, 2025

Ma'lumotlarСведения об изданииRecord

TuriТипType
Maqola Статья Article
RaqamНомерID
son.2025.005.art08
YilГодYear
2025
JurnalЖурналJournal
Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari
Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
3030-3273
SonВыпускIssue
3-son (3), 2025№ 3 (3), 2025No. 3 (3), 2025
Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
78-89
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
Buxoro, Amir Haydar, Usmoniylar imperiyasi, xalifa, fiqhiy kitoblar, madrasa, vaqf, q o‘lyozmalar, tahlil, xulosaБухара, Амир Хайдар, Османская империя, халиф, фикхские книги, медресе, вакф, рукописи, анализ, заключениеBukhara, Amir Haydar, Ottoman Empire, caliph, jurisprudence books, madrasa, foundation, manuscripts, analysis, conclusion
LitsenziyaЛицензияLicense
CC BY 4.0
KirishДоступAccess
Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
Nashr sanasiДата публикацииPublished
2025-08-29
YangilanganОбновленоUpdated
2026-08-18
Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at

Yana o'qingСмотрите такжеRelated

Maqola Статья Article Keksalik davrida psixik rivojlanish va qarish davrlari Психическое развитие в пожилом возрасте и периоды старения Mental development in old age and periods of aging Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · 144-155-b.Худайбердиева Светлана Владимировна · 2026 · с. 144-155Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · pp. 144-155TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art15/ Maqola Статья Article Kichik biznes va tadbirkorlikda yoshlarni qo‘llab-quvvatlashning huquqiy-iqtisodiy asoslari Правовые и экономические основы поддержки молодежи в сфере малого бизнеса и предпринимательства The legal and economic foundations of supporting youth in small business and entrepreneurship Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · 107-115-b.Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · с. 107-115Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · pp. 107-115TarkibidaВ выпускеIn issue: Iqtisod, menejment va pul. 3-son, 2026 Экономика, менеджмент и деньги. Выпуск 3, 2026 Economics, Management and Money. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.008.art11/ Maqola Статья Article Generativ sun’iy intellekt va prompt injiniring yordamida filologik ta’lim sifatini oshirishning zamonaviy yondashuvlari Современные подходы к повышению качества филологического образования с помощью генеративного искусственного интеллекта и prompt-инжиниринга Modern approaches to improving the quality of philological education using generative artificial intelligence and prompt engineering Xodjimuratova Zuxra Zaynitdinovna · 2026 · 34-42-b.Ходжимуратова Зухра Зайнитдиновна · 2026 · с. 34-42Xodjimuratova Zuxra Zaynitdinovna · 2026 · pp. 34-42TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art04/ Maqola Статья Article Belbog‘li kurash mashg‘ulot jarayoniga sun’iy intellekt texnologiyalarini integratsiyalashning pedagogik shart-sharoitlari va metodik asoslari Педагогические условия и методические основы интеграции технологий искусственного интеллекта в тренировочный процесс по поясной борьбе Pedagogical conditions and methodological foundations for integrating artificial intelligence technologies into the belt wrestling training process Mo‘ydinov Maxsudbek Rustambek o‘g‘li · 2026 · 22-33-b.Муйдинов Махсудбек Рустамбек угли · 2026 · с. 22-33Mo‘ydinov Maxsudbek Rustambek o‘g‘li · 2026 · pp. 22-33TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art03/