Maqola Статья Article
Qo‘lyozmalar diplomatiyasi: Amir Haydar buyurtma qilgan diniy asarlar taqdiri
Рукописная дипломатия: судьба религиозных произведений, заказанных амиром Хайдаром
Manuscript diplomacy: The fate of religious works commissioned by Amir Haydar
Qo‘ldashev Sherali TemiralievichКулдашев Шерали ТемуралиевичQo‘ldashev Sherali Temiralievich
Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari · ISSN 3030-3273
To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only
AnnotatsiyaАннотацияAbstract
Ushbu maqolada Buxoro amiri Amir Haydar (1800 -1826) tomonidan Usmoniylar xalifasi Mahmud II dan fiqhiy q o‘lyozmalarning Buxoroga olib kelinishi va ularning keyingi taqdiri tahlil etiladi. Amir Haydarn ing buyrug‘i bilan 1816-yilda Bag‘dod kutubxonasidan Eron va Afg‘oniston orqali 32 jild fiqhiy asarlar, shuningdek, 1819 -yilda 35 jild kitob Buxoroga yetkazilgan. Amir Haydar ushbu jarayonni turk sultoni, uning bosh vaziri, Bag‘dod hokimi Dovud podsho, Eron hukmdori Fathalishoh (1803 -1884) va uning bosh vaziri, Afg‘oniston hukmdori Shujo ul-mulk, shuningdek, Hirot hokimi, Zamonshohning o‘g‘li, shahzoda Feruziddin (1804 -1820) kabi davlat arboblariga maktublar y o‘llash orqali shaxsan nazorat qilgan. Buxoroga keltirilgan bu asarlarga o‘z muhrini bosib, ularni vaqf etgan. Fiqhiy masalalarni o‘rganish va hal etish maqsadida ushbu kitoblar Buxoro ulamolariga hamda madrasa kutubxonalariga tarqatilganligi qayd etilgan. Hozirgi kunda ushbu kitoblarning bir qismi O‘zbekiston Fanlar Akademiyasi Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik instituti qo‘lyozmalar fondida saqlanmoqda.
В данной статье анализируется передача юридических рукописей от османского халифа Махмуда II в Бухару эмиром Бухары Амиром Хайдаром (1800–1826) и их дальнейшая судьба. По приказу Амира Хайдара в 1816 году из Багдадской библиотеки в Бухару через Иран и Афганистан были доставлены 32 тома юридических сочинений, а в 1819 году – ещё 35 томов книг. Амир Хайдар лично контролировал этот процесс, отправляя письма различным государственным деятелям, включая турецкого султана и его премьер-министра, правителю Багдада Дауду-паше, иранскому правителю Фатали-шаху (1803–1884) и его премьер-министру, правителю Афганистана Шудже аль-Мульку, а также правителю Герата, сыну Заман-шаха, принцу Феруз ад-Дину (1804–1820) и другим. Он поставил свою печать на этих трудах, привезённых в Бухару, и сделал их вакфом. Сообщается, что эти книги были распространены среди бухарских учёных и в библиотеки медресе для изучения фикха и решения различных проблемных вопросов. В настоящее время установлено, что часть этих книг хранится в рукописном фонде Института востоковедения имени Абу Райхана Беруни Академии наук Республики Узбекистан.
This article analyzes the transfer of legal manuscripts from the Ottoman Caliph Mahmud II to Bukhara by the Emir of Bukhara, Amir Haydar (1800 - 1826), and their subsequent fate. By Amir Haydar's order, 32 volumes of legal works were delivered to Bukhara from the Baghdad library via Iran and Afghanistan in 1816, and an additional 35 volumes of books were brought in 1819. Amir Haydar personally supervised this process by sending letters to various state figures, including the Turkish Sultan and his Grand Vizier, the Governor of Baghdad Davud Padshah, the Iranian ruler Fath -Ali Shah (1803 -1884) and his Prime Minister, the Afghan ruler Shuja ul -Mulk, as well as the Governor of Herat, Zaman Shah's son, Prince Feruziddin (1804 -1820), and others. He affixed his seal to these works brought to Bukhara and endowed them as waqf. It is noted that these books were distributed to Bukhara scholars and madrasah libraries for the study of fiqh and the resolution of various problematic issues. Currently, some of these books are preserved in the manuscript fund of the Abu Rayhan Beruni Institute of Oriental Studies of the Academy of Sciences of the Republic of Uzbekistan.
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: Buxoro Amir Haydar Usmoniylar imperiyasi xalifa fiqhiy kitoblar madrasa vaqf qo‘lyozmalar tahlil xulosa Бухара Амир Хайдар Османская империя халиф фикхские книги медресе вакф рукописи анализ заключение Bukhara Amir Haydar Ottoman Empire caliph jurisprudence books madrasa foundation manuscripts analysis conclusion
Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link
https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.005.art08/
Qo‘ldashev Sherali Temiralievich. Qo‘lyozmalar diplomatiyasi: Amir Haydar buyurtma qilgan diniy asarlar taqdiri // Al-Buxoriy. — 2025. — 3-son (3). — B. 78-89. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.005.art08/
Кулдашев Шерали Темуралиевич. Рукописная дипломатия: судьба религиозных произведений, заказанных амиром Хайдаром // Ал-Бухорий. — 2025. — № 3 (3). — С. 78-89. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.005.art08/
Qo‘ldashev Sherali Temiralievich. Manuscript diplomacy: The fate of religious works commissioned by Amir Haydar // Al-Bukhari. — 2025. — No. 3 (3). — pp. 78-89. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.005.art08/
Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.
AdabiyotlarСписок литературыReferences
- Абдураимов М. (1961) Вопросы феодального землевладения и феодальной ренты в письмах Эмира Хайдара. – Ташкент: Фан, 1961. – 210 с
- Аҳмад Дониш. (1967) История Мангитской династии. – Душанбе: “Дониш”, 1967. – 102 c
- Balxiy Muhammad Rizo. Maktuboti Amir Haydar va Muhammad Hakimxon qushbegi. O‘zR FA Sharqshunoslik instituti qo‘lyozma. № 292/I. – 72 varaq
- Бартольд В. (1963) История культурной жизни Туркестана. Сочинения. Т. II. Часть 1. – Москва., 1963. – 282 c
- Buxoriy Hofiz Tanish. (1999) Abdullanoma (“Sharafnomai shohiy”). 2-kitob / Fors tilidan S. Mirzaev tarjimasi: So‘zboshi va izohlar muallifi B. Ahmedov. – Toshkent: Sharq, 1999. – 257 b
- Бухари Мир Мухаммед Амин. (1957) Убайдалла-наме. Перевод А.А.Семенова. – Ташкент. АН УзССР. 1957. – 524 c
- Джураева Г. (2003) Вопросы государственности в письмах Эмира Хайдара // Ўзбекистонда ижтимоий фанлар. – № 4. 2003. – С. 72-77
- Hayrullaev Muzaffar. (2003) O‘zbek diplomatiyasi tarixi (Tarixiy ocherk va lavhalar). – Toshkent: Fan, 2003. – 233 b
- Исмаилова Бибисоат. (1999) Политическая история Бухарского эмирата при Эмире Хайдаре (1800-1826 гг.). – Душанбе: Конуният, 1999. – 77 с
- Kügelgen Anke Von. (2002) Die Legitimierung Der Mittelasiatischen Mangıtendynastie in den Werken ihrer Historiker (18–19 Jahrhundert), İstanbul, 2002. – 549 p
- Muhammad Hakimxonto‘ra. Muntaxab ut-tavorix. – O‘zR FA SHI, qo‘lyozma, № 594. – 122 v
- Muhamedov Tohir. (2019) Savod tarixiga oid hujjat // Jahon adabiyoti. Yanvar 2019. – B. 154-160
- Rajabov Qahramon. (2005) Haydar // O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi. 11-jild. – Toshkent: O‘zMU nashriyoti, 2005. – B. 275-276
- Rajabov Qahramon. (2025) Buxoro mang‘it amirlari. – Toshkent: Fan, 2025. – 384 b
- Shodiev J. (2010) Buxoro amirligi davlatchiligining rivojlanishi. – Toshkent. – 114 b
- Tilavov Sh. (2005) Amir Haydar maktublari tarixiy manba sifatida // Sharqshunoslik. № 8. 2005. – B. 15-18
- Valieva Doniya. (1999) XIX asrning birinchi choragida Buxoro-Rossiya diplomatiya aloqalariga oid // Sharqshunoslik. – № 9. 1999. – B. 119-131. TARIX Al-BUXORIY 3-son, 2025-yil
- Васильев А. (2014) Знамя и меч от подишаха. Политические и культурные контакты ханств Центральной Азии и Османской империи (середина XVI – начало XX вв.). – Москва. 2014. – 256 с
- Ходжаев Б., (1990) О взаимоотношениях Бухарского ханства с Афганистаном в первой четверти XIX веке (по письмам Эмира Хайдара // Ўзбекистонда ижтимоий фанлар. – № 7. 1990. – С. 53-56
- Xo‘jaev Ablat, (1978) Jung‘or xalqi va Jung‘or xonligi // Yangi hayot gazetasi. 1978-yil 17-avgust. № 97 son (uyg‘ur tilida)
- Zamonov A., Egamberdiev, A. (2022) Buxoro amirligi tarixi (XVIII – XIX asr o‘rtalari). Uslubiy qo‘llanma. – Toshkent: Tamaddun, 2022. – 99 b
- Ziyoyev Hamid. (2008) Ona shahrim Toshkent va hayot yo‘limdan lavhalar. – Toshkent: Fan, 2008. – 167b
Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications
- Zenodo TasdiqlanganПодтвержденоVerifiedПолный текст в ZenodoQo‘lyozmalar diplomatiyasi: Amir Haydar buyurtma qilgan diniy asarlar taqdirihttps://zenodo.org/records/23062204
Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.
Tarkibida:Входит в:Part of: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 3-son, 2025 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 3, 2025 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 3, 2025
Ma'lumotlarСведения об изданииRecord
- TuriТипType
- Maqola Статья Article
- RaqamНомерID
- son.2025.005.art08
- YilГодYear
- 2025
- JurnalЖурналJournal
- Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari
- Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
- 3030-3273
- SonВыпускIssue
- 3-son (3), 2025№ 3 (3), 2025No. 3 (3), 2025
- Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
- 78-89
- Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
- Buxoro, Amir Haydar, Usmoniylar imperiyasi, xalifa, fiqhiy kitoblar, madrasa, vaqf, q o‘lyozmalar, tahlil, xulosaБухара, Амир Хайдар, Османская империя, халиф, фикхские книги, медресе, вакф, рукописи, анализ, заключениеBukhara, Amir Haydar, Ottoman Empire, caliph, jurisprudence books, madrasa, foundation, manuscripts, analysis, conclusion
- LitsenziyaЛицензияLicense
- CC BY 4.0
- KirishДоступAccess
- Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
- Nashr sanasiДата публикацииPublished
- 2025-08-29
- YangilanganОбновленоUpdated
- 2026-08-18
- Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at
- Zenodo DOI 10.5281/zenodo.23062204
- Butun son:Весь выпуск:Full issue: Zenodo DOI 10.5281/zenodo.23059491
- Butun son:Весь выпуск:Full issue: Internet Archive



