Maqola Статья Article
Komparativlik vositalarining fors va o‘zbek tillarida ifodalanishi hamda ularning madaniy va ijtimoiy-lingvistik talqinlari
Выражение средств компаративности в персидском и узбекском языках и их культурно-социолингвистическая интерпретация
The expression of comparative devices in Persian and Uzbek languages and their cultural and sociolinguistic interpretation
Axmedova Dilfuza Rafukjanovna iD, Azimbayeva Nargiza To‘xtamuradovnaАхмедова Дилфуза Рафукжановна iD, Азимбаева Наргиза ТухтамурадовнаAxmedova Dilfuza Rafukjanovna iD, Azimbayeva Nargiza To‘xtamuradovna
Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari · ISSN 3030-3273
To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only
AnnotatsiyaАннотацияAbstract
Ushbu maqolada fors va o‘zbek tillarida komparativlik vositalarining lingvistik tabiati, ularning shakl va mazmun jihatdan ifodalanish xususiyatlari hamda madaniy va ijtimoiy-lingvistik omillar ta’sirida shakllangan semantik o‘ziga xosliklari tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida har ikki tilda o‘xshatish, qiyoslash va taqqoslash ifodalarining grammatik hamda uslubiy ko‘rinishlari qiyosiy- lisoniy yondashuv asosida o‘rganilgan. Shuningdek, komparativ birliklarning xalq dunyoqarashi, milliy-madaniy qadriyatlar va til tafakkuri bilan bog‘liqligi aniqlanadi. Maqolada fors va o‘zbek tillarida komparativlikning metaforik, poetik va nutqiy darajalarda namoyon bo‘lishi, shuningdek, ularning ijtimoiy-lingvistik konnotatsiyalari tahlil etiladi. Tadqiqot natijalari ikki tildagi komparativlik vositalarining o‘zaro umumiy va farqli jihatlarini aniqlash, shuningdek, tarjima jarayonida ularning adekvat ekvivalentlarini topish uchun ilmiy asos yaratadi.
В данной статье анализируется лингвистическая природа средств компаративности в персидском и узбекском языках, особенности их выражения в формальном и семантическом аспектах, а также семантическая специфика, сформировавшаяся под влиянием культурных и социолингвистических факторов. В ходе исследования на основе сравнительно-лингвистического подхода изучены грамматические и стилистические формы выражения сравнения, сопоставления и уподобления в обоих языках. Кроме того, выявляется связь компаративных конструкций с мировоззрением народа, национально-культурными ценностями и языковым мышлением. В статье также рассматриваются проявления компаративности на метафорическом, поэтическом и речевом уровнях, а также их социолингвистические коннотации. Результаты исследования создают научную основу для выявления общих и различительных черт средств компаративности в двух языках, а также для поиска их адекватных эквивалентов в процессе перевода.
This article analyzes the linguistic nature of comparative devices in the Persian and Uzbek languages, their formal and semantic features, as well as the semantic specificity shaped under the influence of cultural and sociolinguistic factors. Based on a comparative-linguistic approach, the study examines the grammatical and tylistic forms of expressing similarity, comparison, and analogy in both languages. Furthermore, the connection between comparative constructions and the worldview of the people, national and cultural values, and linguistic thinking is revealed. The article also discusses the manifestation of comparativeness at metaphorical, poetic, and discourse levels, as well as its sociolinguistic connotations. The research results provide a scientific basis for identifying the common and distinctive features of comparative means in the two languages and for finding their adequate equivalents in the process of translation.
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: komparativlik fors tili o‘zbek tili qiyosiy tahlil o‘xshatish madaniy-lingvistik omillar ijtimoiy-lingvistika metaforik ifoda компаративность персидский язык узбекский язык сравнительный анализ уподобление культурно-лингвистические факторы социолингвистика метафорическое выражение comparativeness Persian language Uzbek language comparative analysis analogy cultural-linguistic factors sociolinguistics metaphorical expression
Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link
https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.006.art01/
Axmedova Dilfuza Rafukjanovna, Azimbayeva Nargiza To‘xtamuradovna. Komparativlik vositalarining fors va o‘zbek tillarida ifodalanishi hamda ularning madaniy va ijtimoiy-lingvistik talqinlari // Al-Buxoriy. — 2025. — 4-son (4). — B. 4-20. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.006.art01/
Ахмедова Дилфуза Рафукжановна, Азимбаева Наргиза Тухтамурадовна. Выражение средств компаративности в персидском и узбекском языках и их культурно-социолингвистическая интерпретация // Ал-Бухорий. — 2025. — № 4 (4). — С. 4-20. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.006.art01/
Axmedova Dilfuza Rafukjanovna, Azimbayeva Nargiza To‘xtamuradovna. The expression of comparative devices in Persian and Uzbek languages and their cultural and sociolinguistic interpretation // Al-Bukhari. — 2025. — No. 4 (4). — pp. 4-20. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.006.art01/
Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.
AdabiyotlarСписок литературыReferences
- Ahmadov I. (2008). O‘zbek tilida komparativlik va uning strukturalari. Toshkent: O‘zbekiston Universiteti nashriyoti, 120 b. (In Uzbek)
- Bolgarova R.M. (2005). Funktsionalno-semanticheskoe pole komparativnosti v russkom i tatarskom yazykax: Dis. ... kand. filol. nauk. Moskva, 174 s. (In Russian)
- Davronov A. (2010). Lingvistik komparativlik: nazariy asoslar va amaliy tadqiqotlar. Toshkent: Science, 132 b. (In Uzbek)
- Ergashev Sh. (2009). Komparativlik va semantika. Namangan: Sharq, 416 b. (In Uzbek)
- Huddleston R. (1967). More on the English comparative // Journal of Linguistics, Vol. 3, No. 1, pp. 91-102. FILOLOGIYA Al-BUXORIY 4 son, 2025-yil
- Hudoyberganova D. (2013). Matnning antropotsentrik tadqiqi. Toshkent: Fan, 136 b. (In Uzbek)
- Jazayeri Muhammadali (2010). Soha-ye ma'noyi tashbih-ho-ye Forsi. Tehran, 167 s. (In Persian)
- Ja'fari Muhammad Taqi (2008). Tasnif-e motafar va komparativo katigoriyoha. Tehran, 198 s. (In Persian)
- Johnson A., Lee M. (2017). Cross-Cultural Linguistic Studies: Persian and Uzbek Comparative Structures. Cambridge: Cambridge University Press, 135 p
- Lebedeva L.A. (1999). Ustoychivye sravneniya russkogo yazyka vo frazeologii i frazeografii: Avtoreferat dis. … d-ra filol. nauk. Krasnodar: Kubanskiy gosuniversitet, 34 s. (In Russian)
- Mahmutov N. (2011). O‘xshatishlar – obrazli tafakkur mahsuli. Toshkent, 303 b. (In Uzbek)
- Mahmutov N., Hudoyberganova D. (2013). O‘zbek tili o‘xshatishlarining izohli lug‘ati. Toshkent: Ma’naviyat, 320 b. (In Uzbek)
- Muhammadov M. (2014). Komparativ iboralar va ularning madaniy ifodalanishi. Tashkent: Iqtisodiyot, 102 b. (In Uzbek)
- Mukarramov M. (1976). O‘zbek tilida o‘xshatish. Toshkent, 88 b. (In Uzbek)
- Nazarov S. (2011). Komparativlikni o‘rganishdagi yangi yo‘nalishlar. Toshkent: Uzbek Academy Press, 95 b. (In Uzbek)
- Nikolaeva A.V. (2002). Funktsionalno-semanticheskoe pole komparativnosti v sovremennom angliyskom yazyke: Dis. ... kand. filol. nauk. Rostov n/D, 166 s. (In Russian)
- Qong‘urov R. (1977). O‘zbek tilining tasviriy vositalari. Toshkent, 152 b. (In Uzbek)
- Qosimova M. (2012). Komparativlik va tilning semantik tizimi. Toshkent: Sharq, 124 b. (In Uzbek)
- Qazvini Muhammad (1988). Kitab al-Ba'di. Qazvin, 198 s. (In Persian) Sayyid Husayn Nasr (1990). San'ati Islomi va motafar. Tehran, 213 s. (In Persian)
- Sinitsyna Y. (2023). Comparative constructions of equality in Ossetic // Voprosy Yazykoznaniya. (In Russian)
- Small G.W. (1924). The Comparison of Inequality: The Semantics and Syntax of the Comparative Particle in English. Greifswald/Baltimore: Johns Hopkins Press, 168 p. (In English)
- Teliya V.N. (1995). Slovar obraznyx vyrazheniy russkogo yazyka. Moskva: Otechestvo, s. 79. (In Russian) FILOLOGIYA Al-BUXORIY 4 son, 2025-yil
- Usmanov F. (2020). O‘zbek tilidagi o‘xshatishlarning lingvomadaniy tadqiqi: Filol. fan. b. falsafa doktori ... diss. Toshkent, b. 33. (In Uzbek)
- Vinogradov V.V. (1975). Izbrannye trudy. Issledovanie po russkoy grammatike. Moskva, 260 s. (In Russian)
- Wojtylak K.I. (2018). Comparative constructions in Murui (Witotoan, Northwest Amazonia) // Linguistic Discovery, Vol. 16, No. 1, pp. 1-39. - 20
Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications
- Zenodo TasdiqlanganПодтвержденоVerifiedПолный текст в ZenodoKomparativlik vositalarining fors va o‘zbek tillarida ifodalanishi hamda ularning madaniy va ijtimoiy-lingvistik talqinlarihttps://zenodo.org/records/23062286
Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.
Tarkibida:Входит в:Part of: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 4-son, 2025 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 4, 2025 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 4, 2025
Ma'lumotlarСведения об изданииRecord
- TuriТипType
- Maqola Статья Article
- RaqamНомерID
- son.2025.006.art01
- YilГодYear
- 2025
- JurnalЖурналJournal
- Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari
- Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
- 3030-3273
- SonВыпускIssue
- 4-son (4), 2025№ 4 (4), 2025No. 4 (4), 2025
- Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
- 4-20
- Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
- komparativlik, fors tili, o‘zbek tili, qiyosiy tahlil, o‘xshatish, madaniy-lingvistik omillar, ijtimoiy-lingvistika, metaforik ifodaкомпаративность, персидский язык, узбекский язык, сравнительный анализ, уподобление, культурно-лингвистические факторы, социолингвистика, метафорическое выражениеcomparativeness, Persian language, Uzbek language, comparative analysis, analogy, cultural-linguistic factors, sociolinguistics, metaphorical expression
- ORCID
- Axmedova Dilfuza Rafukjanovna — 0000-0002-6248-6136
- LitsenziyaЛицензияLicense
- CC BY 4.0
- KirishДоступAccess
- Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
- Nashr sanasiДата публикацииPublished
- 2025-12-23
- YangilanganОбновленоUpdated
- 2026-08-28
- Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at
- Zenodo DOI 10.5281/zenodo.23062286
- Butun son:Весь выпуск:Full issue: Zenodo DOI 10.5281/zenodo.23059514
- Butun son:Весь выпуск:Full issue: Internet Archive



