ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

Maqola Статья Article

Komparativlik vositalarining fors va o‘zbek tillarida ifodalanishi hamda ularning madaniy va ijtimoiy-lingvistik talqinlari

Выражение средств компаративности в персидском и узбекском языках и их культурно-социолингвистическая интерпретация

The expression of comparative devices in Persian and Uzbek languages and their cultural and sociolinguistic interpretation

Axmedova Dilfuza Rafukjanovna iD, Azimbayeva Nargiza To‘xtamuradovnaАхмедова Дилфуза Рафукжановна iD, Азимбаева Наргиза ТухтамурадовнаAxmedova Dilfuza Rafukjanovna iD, Azimbayeva Nargiza To‘xtamuradovna

Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari · ISSN 3030-3273

To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only

Hujjat sahifadan chiqmasdan o'qiladi.Документ читается прямо здесь. Для удобства есть отдельная страница во весь экран.Readable inline; a full-screen page is also available.

AnnotatsiyaАннотацияAbstract

Ushbu maqolada fors va o‘zbek tillarida komparativlik vositalarining lingvistik tabiati, ularning shakl va mazmun jihatdan ifodalanish xususiyatlari hamda madaniy va ijtimoiy-lingvistik omillar ta’sirida shakllangan semantik o‘ziga xosliklari tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida har ikki tilda o‘xshatish, qiyoslash va taqqoslash ifodalarining grammatik hamda uslubiy ko‘rinishlari qiyosiy- lisoniy yondashuv asosida o‘rganilgan. Shuningdek, komparativ birliklarning xalq dunyoqarashi, milliy-madaniy qadriyatlar va til tafakkuri bilan bog‘liqligi aniqlanadi. Maqolada fors va o‘zbek tillarida komparativlikning metaforik, poetik va nutqiy darajalarda namoyon bo‘lishi, shuningdek, ularning ijtimoiy-lingvistik konnotatsiyalari tahlil etiladi. Tadqiqot natijalari ikki tildagi komparativlik vositalarining o‘zaro umumiy va farqli jihatlarini aniqlash, shuningdek, tarjima jarayonida ularning adekvat ekvivalentlarini topish uchun ilmiy asos yaratadi.

В данной статье анализируется лингвистическая природа средств компаративности в персидском и узбекском языках, особенности их выражения в формальном и семантическом аспектах, а также семантическая специфика, сформировавшаяся под влиянием культурных и социолингвистических факторов. В ходе исследования на основе сравнительно-лингвистического подхода изучены грамматические и стилистические формы выражения сравнения, сопоставления и уподобления в обоих языках. Кроме того, выявляется связь компаративных конструкций с мировоззрением народа, национально-культурными ценностями и языковым мышлением. В статье также рассматриваются проявления компаративности на метафорическом, поэтическом и речевом уровнях, а также их социолингвистические коннотации. Результаты исследования создают научную основу для выявления общих и различительных черт средств компаративности в двух языках, а также для поиска их адекватных эквивалентов в процессе перевода.

This article analyzes the linguistic nature of comparative devices in the Persian and Uzbek languages, their formal and semantic features, as well as the semantic specificity shaped under the influence of cultural and sociolinguistic factors. Based on a comparative-linguistic approach, the study examines the grammatical and tylistic forms of expressing similarity, comparison, and analogy in both languages. Furthermore, the connection between comparative constructions and the worldview of the people, national and cultural values, and linguistic thinking is revealed. The article also discusses the manifestation of comparativeness at metaphorical, poetic, and discourse levels, as well as its sociolinguistic connotations. The research results provide a scientific basis for identifying the common and distinctive features of comparative means in the two languages and for finding their adequate equivalents in the process of translation.

Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: komparativlik fors tili o‘zbek tili qiyosiy tahlil o‘xshatish madaniy-lingvistik omillar ijtimoiy-lingvistika metaforik ifoda компаративность персидский язык узбекский язык сравнительный анализ уподобление культурно-лингвистические факторы социолингвистика метафорическое выражение comparativeness Persian language Uzbek language comparative analysis analogy cultural-linguistic factors sociolinguistics metaphorical expression

Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link

https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.006.art01/

Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.

AdabiyotlarСписок литературыReferences

  1. Ahmadov I. (2008). O‘zbek tilida komparativlik va uning strukturalari. Toshkent: O‘zbekiston Universiteti nashriyoti, 120 b. (In Uzbek)
  2. Bolgarova R.M. (2005). Funktsionalno-semanticheskoe pole komparativnosti v russkom i tatarskom yazykax: Dis. ... kand. filol. nauk. Moskva, 174 s. (In Russian)
  3. Davronov A. (2010). Lingvistik komparativlik: nazariy asoslar va amaliy tadqiqotlar. Toshkent: Science, 132 b. (In Uzbek)
  4. Ergashev Sh. (2009). Komparativlik va semantika. Namangan: Sharq, 416 b. (In Uzbek)
  5. Huddleston R. (1967). More on the English comparative // Journal of Linguistics, Vol. 3, No. 1, pp. 91-102. FILOLOGIYA Al-BUXORIY 4 son, 2025-yil
  6. Hudoyberganova D. (2013). Matnning antropotsentrik tadqiqi. Toshkent: Fan, 136 b. (In Uzbek)
  7. Jazayeri Muhammadali (2010). Soha-ye ma'noyi tashbih-ho-ye Forsi. Tehran, 167 s. (In Persian)
  8. Ja'fari Muhammad Taqi (2008). Tasnif-e motafar va komparativo katigoriyoha. Tehran, 198 s. (In Persian)
  9. Johnson A., Lee M. (2017). Cross-Cultural Linguistic Studies: Persian and Uzbek Comparative Structures. Cambridge: Cambridge University Press, 135 p
  10. Lebedeva L.A. (1999). Ustoychivye sravneniya russkogo yazyka vo frazeologii i frazeografii: Avtoreferat dis. … d-ra filol. nauk. Krasnodar: Kubanskiy gosuniversitet, 34 s. (In Russian)
  11. Mahmutov N. (2011). O‘xshatishlar – obrazli tafakkur mahsuli. Toshkent, 303 b. (In Uzbek)
  12. Mahmutov N., Hudoyberganova D. (2013). O‘zbek tili o‘xshatishlarining izohli lug‘ati. Toshkent: Ma’naviyat, 320 b. (In Uzbek)
  13. Muhammadov M. (2014). Komparativ iboralar va ularning madaniy ifodalanishi. Tashkent: Iqtisodiyot, 102 b. (In Uzbek)
  14. Mukarramov M. (1976). O‘zbek tilida o‘xshatish. Toshkent, 88 b. (In Uzbek)
  15. Nazarov S. (2011). Komparativlikni o‘rganishdagi yangi yo‘nalishlar. Toshkent: Uzbek Academy Press, 95 b. (In Uzbek)
  16. Nikolaeva A.V. (2002). Funktsionalno-semanticheskoe pole komparativnosti v sovremennom angliyskom yazyke: Dis. ... kand. filol. nauk. Rostov n/D, 166 s. (In Russian)
  17. Qong‘urov R. (1977). O‘zbek tilining tasviriy vositalari. Toshkent, 152 b. (In Uzbek)
  18. Qosimova M. (2012). Komparativlik va tilning semantik tizimi. Toshkent: Sharq, 124 b. (In Uzbek)
  19. Qazvini Muhammad (1988). Kitab al-Ba'di. Qazvin, 198 s. (In Persian) Sayyid Husayn Nasr (1990). San'ati Islomi va motafar. Tehran, 213 s. (In Persian)
  20. Sinitsyna Y. (2023). Comparative constructions of equality in Ossetic // Voprosy Yazykoznaniya. (In Russian)
  21. Small G.W. (1924). The Comparison of Inequality: The Semantics and Syntax of the Comparative Particle in English. Greifswald/Baltimore: Johns Hopkins Press, 168 p. (In English)
  22. Teliya V.N. (1995). Slovar obraznyx vyrazheniy russkogo yazyka. Moskva: Otechestvo, s. 79. (In Russian) FILOLOGIYA Al-BUXORIY 4 son, 2025-yil
  23. Usmanov F. (2020). O‘zbek tilidagi o‘xshatishlarning lingvomadaniy tadqiqi: Filol. fan. b. falsafa doktori ... diss. Toshkent, b. 33. (In Uzbek)
  24. Vinogradov V.V. (1975). Izbrannye trudy. Issledovanie po russkoy grammatike. Moskva, 260 s. (In Russian)
  25. Wojtylak K.I. (2018). Comparative constructions in Murui (Witotoan, Northwest Amazonia) // Linguistic Discovery, Vol. 16, No. 1, pp. 1-39. - 20

Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications

Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.

Tarkibida:Входит в:Part of: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 4-son, 2025 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 4, 2025 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 4, 2025

Ma'lumotlarСведения об изданииRecord

TuriТипType
Maqola Статья Article
RaqamНомерID
son.2025.006.art01
YilГодYear
2025
JurnalЖурналJournal
Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari
Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
3030-3273
SonВыпускIssue
4-son (4), 2025№ 4 (4), 2025No. 4 (4), 2025
Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
4-20
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
komparativlik, fors tili, o‘zbek tili, qiyosiy tahlil, o‘xshatish, madaniy-lingvistik omillar, ijtimoiy-lingvistika, metaforik ifodaкомпаративность, персидский язык, узбекский язык, сравнительный анализ, уподобление, культурно-лингвистические факторы, социолингвистика, метафорическое выражениеcomparativeness, Persian language, Uzbek language, comparative analysis, analogy, cultural-linguistic factors, sociolinguistics, metaphorical expression
ORCID
Axmedova Dilfuza Rafukjanovna — 0000-0002-6248-6136
LitsenziyaЛицензияLicense
CC BY 4.0
KirishДоступAccess
Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
Nashr sanasiДата публикацииPublished
2025-12-23
YangilanganОбновленоUpdated
2026-08-28
Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at

Yana o'qingСмотрите такжеRelated

Maqola Статья Article Keksalik davrida psixik rivojlanish va qarish davrlari Психическое развитие в пожилом возрасте и периоды старения Mental development in old age and periods of aging Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · 144-155-b.Худайбердиева Светлана Владимировна · 2026 · с. 144-155Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · pp. 144-155TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art15/ Maqola Статья Article Kichik biznes va tadbirkorlikda yoshlarni qo‘llab-quvvatlashning huquqiy-iqtisodiy asoslari Правовые и экономические основы поддержки молодежи в сфере малого бизнеса и предпринимательства The legal and economic foundations of supporting youth in small business and entrepreneurship Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · 107-115-b.Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · с. 107-115Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · pp. 107-115TarkibidaВ выпускеIn issue: Iqtisod, menejment va pul. 3-son, 2026 Экономика, менеджмент и деньги. Выпуск 3, 2026 Economics, Management and Money. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.008.art11/ Maqola Статья Article Generativ sun’iy intellekt va prompt injiniring yordamida filologik ta’lim sifatini oshirishning zamonaviy yondashuvlari Современные подходы к повышению качества филологического образования с помощью генеративного искусственного интеллекта и prompt-инжиниринга Modern approaches to improving the quality of philological education using generative artificial intelligence and prompt engineering Xodjimuratova Zuxra Zaynitdinovna · 2026 · 34-42-b.Ходжимуратова Зухра Зайнитдиновна · 2026 · с. 34-42Xodjimuratova Zuxra Zaynitdinovna · 2026 · pp. 34-42TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art04/ Maqola Статья Article Belbog‘li kurash mashg‘ulot jarayoniga sun’iy intellekt texnologiyalarini integratsiyalashning pedagogik shart-sharoitlari va metodik asoslari Педагогические условия и методические основы интеграции технологий искусственного интеллекта в тренировочный процесс по поясной борьбе Pedagogical conditions and methodological foundations for integrating artificial intelligence technologies into the belt wrestling training process Mo‘ydinov Maxsudbek Rustambek o‘g‘li · 2026 · 22-33-b.Муйдинов Махсудбек Рустамбек угли · 2026 · с. 22-33Mo‘ydinov Maxsudbek Rustambek o‘g‘li · 2026 · pp. 22-33TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art03/