ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

Maqola Статья Article

Maliho tazkirasida XVII asr Movarounnahrdagi madaniy, ilmiy va adabiy hayotning rivoji

Развитие культурной, научной и литературной жизни в Мовероуннахре XVII века в тазкире Малихо

The development of cultural, scientific and literary life in 17th-century Movarounnahr in Maliho’s tazkira

Raxmatullayev Nodir NuritdinovichРахматуллаев Нодир НуритдиновичRaxmatullayev Nodir Nuritdinovich

Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari · ISSN 3030-3273

To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only

Hujjat sahifadan chiqmasdan o'qiladi.Документ читается прямо здесь. Для удобства есть отдельная страница во весь экран.Readable inline; a full-screen page is also available.

AnnotatsiyaАннотацияAbstract

Ushbu maqolada XVII asrda Movarounnahrda forsiy adabiyot, ilm- fan va madaniyatning og‘ir tarixiy-siyosiy sharoitlarga qaramay rivojlanish jarayoni atroflicha tahlil qilingan. Tadqiqot Maliho Samarqandiyning “Muzakkiru-l-as’hob” tazkirasiga tayanadi. Asrning birinchi yarmidagi nisbiy tinchlik davrida Buxoro, Samarqand va Balxda me’morchilik yodgorliklari (Sherdor, Tilloqori, Labi hovuz) bunyod etilgani, ikkinchi yarmida esa siyosiy beqarorlik kuchayib, ko‘plab inshootlarning xarobaga aylangani ko‘rsatib o‘tiladi. Maqolada Mullo Tursun Faroiziy va Qozi Lutfulloh Shokir Buxoriy kabi olimlarning diniy va dunyoviy ilmlardagi (astronomiya, geometriya, algebra) faoliyati yoritilgan. Shuningdek, adabiyotning saroy muhitidan shahar doiralariga ko‘chishi, ayniqsa hunarmandlar orasida keng tarqalgani va 200 dan ortiq shoirning shu davrda ijod qilgani tahlil etiladi. Samarqand va Buxoro adabiy muhitlarining o‘ziga xos xususiyatlari, shahar adabiyotining ustuvorligi va o‘ta murakkab sharoitlarda ham adabiy an’analarning davom etishi asoslab beriladi.

В данной статье всесторонне анализируется процесс развития персидской литературы, науки и культуры в Мавераннахре в XVII веке, несмотря на тяжелые историко-политические условия. Исследование опирается на ключевой источник как «Музаккиру-л-асхоб» Малихо Самарканди. Показано, что архитектурные памятники были построены в Бухаре, Самарканде и Балхе в относительно мирной первой половине века (Шердор, Тиллякори, Ляби-хауз), в то время как усиление политической нестабильности во второй половине привело к разрушению многих сооружений. В статье освещается деятельность таких ученых, как Мулло Турсун Фароизи и Кози Лутфуллох Шокир Бухори в религиозных и светских науках (астрономия, геометрия, алгебра). Кроме того, анализируется переход литературы из придворной среды в городскую, ее распространение среди ремесленников и творчество более 200 поэтов в этот период. Обосновываются отличительные черты самаркандского и бухарского литературных кругов, преобладание городской литературы и продолжение литературных традиций даже в крайне сложных условиях.

This article comprehensively analyzes the development of Persian literature, science, and culture in Movarounnahr during the 17th century, despite challenging historical and political conditions. The research relies on key sources such as Maliho Samarqandi's “Muzakkiru-l-as’hob”. It is demonstrated that architectural monuments were built in Bukhara, Samarkand, and Balx during the relatively peaceful first half of the century (Sherdor, Tilloqori, Labi Hovuz), while increasing political instability in the second half led to the ruin of many structures. The article covers the activities of scholars like Mullo Tursun Faroiziy and Qozi Lutfulloh Shokir Buxoriy in both religious and secular sciences (astronomy, geometry, algebra). Furthermore, it analyzes the shift of literature from court circles to urban environments, its spread among artisans, and the work of over 200 poets during this period. The distinct characteristics of the Samarkand and Bukhara literary circles, the predominance of urban literature, and the continuation of literary traditions even under extremely difficult circumstances are substantiated.

Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: Maliho Samarqandiy Muzakkiru-l-as’hob Movarounnahr forsiy adabiyot me’morchilik yodgorliklari dunyoviy ilmlar shahar adabiyoti Samarqand- Buxoro muhiti Малихо Самарканди Музаккиру-л-асхоб Мавераннахр персидская литература архитектурные памятники светские науки городская литература самаркандско-бухарская среда Maliho Samarqandi Muzakkiru-l-as’hob Movarounnahr Persian literature architectural monuments secular sciences urban literature Samarkand-Bukhara environment

Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link

https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.006.art07/

Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.

Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications

Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.

Tarkibida:Входит в:Part of: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 4-son, 2025 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 4, 2025 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 4, 2025

Ma'lumotlarСведения об изданииRecord

TuriТипType
Maqola Статья Article
RaqamНомерID
son.2025.006.art07
YilГодYear
2025
JurnalЖурналJournal
Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari
Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
3030-3273
SonВыпускIssue
4-son (4), 2025№ 4 (4), 2025No. 4 (4), 2025
Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
67-80
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
Maliho Samarqandiy, Muzakkiru-l-as’hob, Movarounnahr, forsiy adabiyot, me’morchilik yodgorliklari, dunyoviy ilmlar, shahar adabiyoti, Samarqand- Buxoro muhitiМалихо Самарканди, Музаккиру-л-асхоб, Мавераннахр, персидская литература, архитектурные памятники, светские науки, городская литература, самаркандско-бухарская средаMaliho Samarqandi, Muzakkiru-l-as’hob, Movarounnahr, Persian literature, architectural monuments, secular sciences, urban literature, Samarkand-Bukhara environment
LitsenziyaЛицензияLicense
CC BY 4.0
KirishДоступAccess
Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
Nashr sanasiДата публикацииPublished
2025-12-23
YangilanganОбновленоUpdated
2026-08-28
Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at

Yana o'qingСмотрите такжеRelated

Maqola Статья Article Keksalik davrida psixik rivojlanish va qarish davrlari Психическое развитие в пожилом возрасте и периоды старения Mental development in old age and periods of aging Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · 144-155-b.Худайбердиева Светлана Владимировна · 2026 · с. 144-155Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · pp. 144-155TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art15/ Maqola Статья Article Kichik biznes va tadbirkorlikda yoshlarni qo‘llab-quvvatlashning huquqiy-iqtisodiy asoslari Правовые и экономические основы поддержки молодежи в сфере малого бизнеса и предпринимательства The legal and economic foundations of supporting youth in small business and entrepreneurship Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · 107-115-b.Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · с. 107-115Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · pp. 107-115TarkibidaВ выпускеIn issue: Iqtisod, menejment va pul. 3-son, 2026 Экономика, менеджмент и деньги. Выпуск 3, 2026 Economics, Management and Money. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.008.art11/ Maqola Статья Article Generativ sun’iy intellekt va prompt injiniring yordamida filologik ta’lim sifatini oshirishning zamonaviy yondashuvlari Современные подходы к повышению качества филологического образования с помощью генеративного искусственного интеллекта и prompt-инжиниринга Modern approaches to improving the quality of philological education using generative artificial intelligence and prompt engineering Xodjimuratova Zuxra Zaynitdinovna · 2026 · 34-42-b.Ходжимуратова Зухра Зайнитдиновна · 2026 · с. 34-42Xodjimuratova Zuxra Zaynitdinovna · 2026 · pp. 34-42TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art04/ Maqola Статья Article Belbog‘li kurash mashg‘ulot jarayoniga sun’iy intellekt texnologiyalarini integratsiyalashning pedagogik shart-sharoitlari va metodik asoslari Педагогические условия и методические основы интеграции технологий искусственного интеллекта в тренировочный процесс по поясной борьбе Pedagogical conditions and methodological foundations for integrating artificial intelligence technologies into the belt wrestling training process Mo‘ydinov Maxsudbek Rustambek o‘g‘li · 2026 · 22-33-b.Муйдинов Махсудбек Рустамбек угли · 2026 · с. 22-33Mo‘ydinov Maxsudbek Rustambek o‘g‘li · 2026 · pp. 22-33TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art03/