BELBOG‘LI KURASHCHILARNING TEXNIK-TAKTIK
TAYYORGARLIGINI TAKOMILLASHTIRISHDA KOORDINATSION
MASHQLARNING O‘RNI
THE ROLE OF COORDINATION EXERCISES IN IMPROVING THE
TECHNICAL AND TACTICAL TRAINING OF BELT WRESTLERS
РОЛЬ КООРДИНАЦИОННЫХ УПРАЖНЕНИЙ В
СОВЕРШЕНСТВОВАНИИ ТЕХНИКО-ТАКТИЧЕСКОЙ ПОДГОТОВКИ
БОРЦОВ НА ПОЯСАХ
Mo‘ydinov Maxsudbek Rustambek o‘g‘li
Oriental universiteti, Jismoniy madaniyat
kafedrasi dotsenti,
Tel: 998 93-523-11-10
Email: maxsudbek571@gmail.com
Jo‘rayeva Shalola Kamol qizi
Oriental universiteti, Sport faoliyati
(faoliyat turlari bo‘yicha) 1-bosqich
magistranti
E-mail: Jo‘rayevashalola@gmail.com
Annotatsiya. Mazkur maqolada belbog‘li kurashchilarning texnik-taktik
tayyorgarligini takomillashtirishda koordinatsion mashqlarning o‘rni ilmiy jihatdan tahlil
qilinadi. Tadqiqot jarayonida belbog‘li kurashchilarning texnik-taktik ko‘rsatkichlarini
yaxshilashga qaratilgan maxsus koordinatsion mashqlar majmuasi ishlab chiqildi va
amaliyotda sinovdan o‘tkazildi. Tajriba O‘zbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport
universitetining 2-bosqich talabalari – belbog‘li kurashchilar guruhi misolida o‘tkazildi.
Tadqiqot davomida nazorat va tajriba guruhlari shakllantirilib, ularning koordinatsion
hamda texnik-taktik tayyorgarlik ko‘rsatkichlari besh turdagi pedagogik testlar asosida
baholandi. Tadqiqot natijalari koordinatsion mashqlarni tizimli ravishda qo‘llash
belbog‘li kurashchilarning texnik-taktik tayyorgarligini sezilarli darajada yaxshilashini
ko‘rsatdi. Shuningdek, bu mashqlar sportchilarning harakat aniqligi, muvozanatni
saqlash, tezkor qaror qabul qilish va fazoviy boshqaruv qobiliyatlarini rivojlantirishda
muhim ahamiyat kasb etadi.
Kalit so‘zlar: belbog‘li kurash, koordinatsion qobiliyat, texnik-taktik tayyorgarlik,
pedagogik tajriba, jismoniy sifatlar, maxsus mashqlar.
Abstract. This article analyzes the scientific basis of using coordination exercises
to improve the technical and tactical training of belt wrestlers. During the research, a
special set of coordination exercises aimed at enhancing wrestlers’ technical and tactical
performance was developed and tested in practice. The experiment involved second-year
students specializing in belt wrestling at the Uzbekistan State University of Physical
Education and Sports. Control and experimental groups were formed, and their
coordination and technical-tactical indicators were evaluated using five types of
pedagogical tests. The results revealed that systematic use of coordination exercises
significantly improves the technical and tactical readiness of belt wrestlers. Moreover,
these exercises positively affect athletes’ movement accuracy, balance maintenance, rapid
decision-making, and spatial control abilities.
Keywords: belt wrestling, coordination ability, technical-tactical training,
pedagogical experiment, physical qualities, special exercises.
Аннотация. В данной статье научно анализируется роль координационных
упражнений в совершенствовании технико-тактической подготовки борцов на
поясах. В ходе исследования была разработана и апробирована специальная
программа координационных упражнений, направленная на повышение техникотактических показателей спортсменов. Эксперимент проводился среди студентов
второго курса Узбекистанского государственного университета физической
культуры и спорта, специализирующихся по поясной борьбе. Были сформированы
контрольная и экспериментальная группы, уровень их координационных и техникотактических показателей оценивался с помощью пяти педагогических тестов.
Полученные результаты показали, что систематическое применение
координационных упражнений существенно улучшает технико-тактическую
подготовку борцов на поясах. Кроме того, данные упражнения способствуют
развитию точности движений, устойчивости равновесия, способности к быстрому
принятию решений и пространственному контролю.
Ключевые слова: поясная борьба, координационные способности, техникотактическая подготовка, педагогический эксперимент, физические качества,
специальные упражнения.
KIRISH
Belbog‘li kurash insoniyat tarixida shakllangan eng qadimiy jismoniy faoliyat
turlaridan biri bo‘lib, u o‘zbek xalqining milliy o‘yinlari, an’analari va madaniy merosida
alohida o‘rin egallaydi. Bu sport turi nafaqat jismoniy kuch, balki yuksak koordinatsion
mahorat, texnik maqsadga yo‘naltirilganlik va taktik fikrlashni talab etadi. Shu boisdan
belbog‘li kurashchilarning texnik-taktik tayyorgarligini takomillashtirish masalasi
zamonaviy sport pedagogikasining dolzarb yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi.
So‘nggi yillarda O‘zbekiston Respublikasida milliy sport turlarini, jumladan,
belbog‘li kurashni rivojlantirish, ommalashtirish va xalqaro maydonda tanitish bo‘yicha
keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda (Tastanov N.A., 2021: 33). Jumladan,
Prezidentning 2017-yil 2-oktyabrdagi PQ–3306-sonli “Kurash milliy sport turini yanada
rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori, shuningdek, 2019–2023-yillarda
jismoniy tarbiya va ommaviy sportni rivojlantirish konsepsiyasi mazkur yo‘nalishdagi
ilmiy izlanishlar uchun huquqiy asos yaratdi (Akbarov A. & Musaev B.B., 2013: 112).
Ushbu hujjatlar sportchilar tayyorgarligi jarayonini ilmiy yondashuv asosida tashkil etish,
ularning har tomonlama jismoniy, texnik va psixologik salohiyatini oshirish zarurligini
ta’kidlaydi (Platonov V.N., 2015: 54).
Belbog‘li kurashda yutuqqa erishish ko‘p jihatdan sportchining koordinatsion
qobiliyatlari bilan belgilanadi (Karimov F.A., 2019: 45). Chunki musobaqa jarayonida
har bir texnik-taktik harakat tez o‘zgaruvchi vaziyatda amalga oshiriladi, bunda harakatni
fazoda aniqlik bilan bajarish, muvozanatni saqlash, raqibning harakatiga moslashish
hamda qaror qabul qilish tezligi hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi (Xolmurodov R.D.,
2022: 23). Shunday sharoitda koordinatsion mashqlar sportchining umumiy va maxsus
jismoniy sifatlarini, ayniqsa, chaqqonlik, muvozanat, fazoviy idrok va harakat tezligini
rivojlantirishning eng muhim vositasi sifatida e’tirof etiladi (Gubaidullin A.M., 2021:
118).
MAVZUGA OID ADABIYOTLAR TAHLILI
Ilmiy adabiyotlarda koordinatsion qobiliyatlarni rivojlantirish masalasi ko‘plab
mualliflar tomonidan o‘rganilgan (Verkhoshansky Y.V., 2016: 41). Xususan, L.Z.
Xolmurodov, N.A. Tastanov, F.A. Karimov, R.D. Xolmurodov kabi olimlar koordinatsion
mashqlarning sportchining texnik-taktik tayyorgarligiga bevosita ta’sir ko‘rsatishini ilmiy
asoslab berganlar (Karimov F.A., 2019: 46; Tastanov N.A., 2021: 34; Xolmurodov R.D.,
2022: 24). Ularning tadqiqotlarida koordinatsion murakkablikka ega mashqlarni qo‘llash
texnik harakatlarni o‘zlashtirish jarayonini tezlashtirishi, harakatlar aniqligini oshirishi va
sportchining o‘z harakatini boshqarish qobiliyatini kuchaytirishi qayd etilgan
(Gubaidullin A.M., 2021: 118).
Biroq, mavjud ilmiy manbalarni tahlil qilish shuni ko‘rsatadiki, belbog‘li
kurashchilarning texnik-taktik tayyorgarligini aynan koordinatsion mashqlar asosida
takomillashtirishga bag‘ishlangan tadqiqotlar yetarlicha ishlab chiqilmagan (Platonov
V.N., 2015: 60). Shu bois, ushbu yo‘nalishda olib borilgan ilmiy izlanishlar amaliy sport
mashg‘ulotlarini takomillashtirish uchun yangi imkoniyatlar ochadi (Bompa T.O., 2018:
77).
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Tadqiqot jarayoni belbog‘li kurashchilar tayyorgarligini ilmiy asosda o‘rganish va
ularning texnik-taktik rivojlanishiga koordinatsion mashqlarning ta’sirini aniqlashga
qaratildi (Karimov F.A., 2019: 46). Izlanishlar O‘zbekiston davlat jismoniy tarbiya va
sport universitetining “Kurash” yo‘nalishida tahsil olayotgan 2-bosqich talabalari
o‘rtasida olib borildi. Tadqiqot umumiy hisobda 6 oy davom etdi va 3 bosqichda amalga
oshirildi: dastlabki tahlil, tajriba-sinov ishlari hamda yakuniy baholash bosqichlari.
Tadqiqot obyekti va ishtirokchilari
Tadqiqot obyekti sifatida belbog‘li kurashchilarning texnik-taktik tayyorgarligi
tanlandi.
Tadqiqotda jami 20 nafar sportchi ishtirok etdi, ular ikki guruhga ajratildi:
- nazorat guruhi (n=10) – odatiy mashg‘ulot dasturi asosida shug‘ullanganlar;
- tajriba guruhi (n=10) – maxsus koordinatsion mashqlar majmuasidan
foydalanganlar.
Har ikki guruh ishtirokchilari sport tayyorgarligi darajasi, yoshi (19–21 yosh) va
jismoniy ko‘rsatkichlari jihatidan bir xil bo‘lishiga e’tibor qaratildi.
Tadqiqotning metodologik asosi
Tadqiqot quyidagi metodlarga tayandi:
1. Ilmiy adabiyotlarni tahlil qilish – texnik-taktik tayyorgarlik va koordinatsion
qobiliyatlar bo‘yicha ilgari o‘tkazilgan tadqiqotlarni o‘rganish.
2. Pedagogik kuzatish – sport mashg‘ulotlari jarayonini kuzatish, koordinatsion
mashqlarni qo‘llash samaradorligini aniqlash.
3. Pedagogik tajriba – maxsus mashg‘ulot dasturini tajriba guruhi sportchilariga
tatbiq etish.
4. Pedagogik testlar – har ikki guruh ishtirokchilarining jismoniy va koordinatsion
ko‘rsatkichlarini aniqlash.
5. Matematik-statistik tahlil – natijalarni statistik jihatdan solishtirish va tahlil qilish
(Student t-test, foiz tahlili).
Qo‘llanilgan koordinatsion mashqlar tizimi
Tajriba guruhi uchun ishlab chiqilgan mashqlar majmuasi quyidagi asosiy
yo‘nalishlarni o‘z ichiga oldi:
- muvozanatni rivojlantirish mashqlari: bir oyoqda turish, harakatda muvozanatni
saqlash, beqaror tayanch yuzalarida mashqlar bajarish.
- fazoviy idrokni rivojlantirish mashqlari: harakat yo‘nalishini tez o‘zgartirish, yopiq
ko‘z bilan harakatni davom ettirish, raqib harakatiga moslashish.
- harakat tezligi va aniqligini oshirish mashqlari: signallar bo‘yicha yo‘nalish
o‘zgarishlari, qisqa masofalarda to‘satdan harakat boshlash.
- murakkab koordinatsion harakatlar: belbog‘ ushlab turish, aylanish, sakrash orqali
muvozanatni saqlash, juftlik mashqlari.
Har bir mashg‘ulot 60 daqiqa davom etib, haftasiga 3 marta o‘tkazildi. Dastur 8
haftalik sikl asosida tashkil etildi.
Baholash mezonlari:
Tadqiqot davomida sportchilarning texnik-taktik va koordinatsion
tayyorgarligi quyidagi testlar yordamida baholandi:
1-jadval.
№ Baholash Test nomi O‘lchov
ko‘rsatkichi birligi
1 Muvozanatni saqlash “Bir oyoqda turish” testi soniyalar
qobiliyati
2 Fazoviy idrok aniqligi “Harakat yo‘nalishini aniqlash” testi ball
3 Reaksiya tezligi “Nur signali” testi millisekund
4 Texnik aniqlik “Belbog‘ ushlab aylanish” mashqi % aniqlik
5 Taktik fikrlash tezligi “Raqib harakatiga javob” testi ball
Baholash natijalari tajriba boshlanishidan oldin va so‘ngida qayd etilib, ularning
o‘zgarish dinamikasi statistik tahlil qilindi.
Statistik tahlil usullari
Natijalar Microsoft Excel va SPSS Statistics 25.0 dasturlarida qayta ishlanib,
o‘rtacha qiymat (M), og‘ish (σ) hamda ishonchlilik darajasi (p<0,05) mezonlari bo‘yicha
tahlil qilindi. Tajriba va nazorat guruhlari natijalari o‘rtasidagi farq Student t-test
yordamida baholandi.
Tadqiqot sharoiti
Eksperiment mashg‘ulotlari O‘zbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport
universitetining “Kurash zali”da, belgilangan gigiyenik, texnik va xavfsizlik talablari
asosida o‘tkazildi. Mashg‘ulotlar jarayonida barcha sportchilar tibbiy nazorat ostida
bo‘ldi.
Mazkur metodik yondashuv koordinatsion mashqlar tizimining texnik-taktik
tayyorgarlik ko‘rsatkichlariga bevosita ta’sirini aniqlashga imkon berdi. Olingan natijalar
keyingi “Natijalar” bo‘limida tahlil qilinadi.
TAHLIL VA NATIJALAR
Tadqiqot jarayonida belbog‘li kurashchilarning texnik-taktik tayyorgarligini
baholashda koordinatsion mashqlarning samaradorligi aniqlandi. Tajriba guruhida 8
haftalik mashg‘ulotlar davomida texnik-taktik va koordinatsion ko‘rsatkichlarda sezilarli
o‘sish kuzatildi.
Pedagogik tajriba yakunida nazorat va tajriba guruhlari natijalari o‘zaro solishtirilib,
farqlar statistik tahlil asosida baholandi. Quyidagi jadvalda asosiy ko‘rsatkichlar
keltirilgan.
Belbog‘li kurashchilarning texnik-taktik tayyorgarligini baholash natijalari
2-jadval
№ Baholash ko‘rsatkichi Nazorat Tajriba O‘zgarish
guruhi guruhi
1 Muvozanatni saqlash qobiliyati 20.5 29.4 +8.9
(soniya)
2 Fazoviy idrok aniqligi (ball) 12.3 15.7 +3.4
3 Reaksiya tezligi (ms) 280.0 240.0 –40.0
4 Texnik aniqlik (%) 68.5 76.8 +8.3
5 Taktik fikrlash tezligi (ball) 19.0 24.5 +5.5
1-rasm. Tajriba guruhining testlar bo‘yicha yutuqlari
Tajriba natijalari shuni ko‘rsatdiki, koordinatsion mashqlar tizimini muntazam
qo‘llash natijasida belbog‘li kurashchilarning ko‘rsatkichlarida sezilarli ijobiy
o‘zgarishlar qayd etilgan.
Muvozanatni saqlash qobiliyati 20,5 soniyadan 29,4 soniyagacha oshib, +8,9 soniya
(≈43%) o‘sish kuzatildi. Bu mashqlarning sportchi tanasini boshqarish va harakat
barqarorligini rivojlantirishdagi ahamiyatini ko‘rsatadi.
Fazoviy idrok aniqligi 12,3 dan 15,7 ballgacha oshdi, bu esa harakat yo‘nalishini tez
aniqlash va fazoda aniqlikni saqlash malakasining yaxshilanganini bildiradi.
Reaksiya tezligi 280 ms dan 240 ms gacha kamaydi (–40 ms), bu sportchilarning
tezkor qaror qabul qilish va raqib harakatiga javob berish qobiliyatining oshganini
tasdiqlaydi.
Texnik aniqlik 68,5% dan 76,8% gacha oshib, harakatni to‘g‘ri bajarish aniqligi
yaxshilandi.
Taktik fikrlash tezligi 19,0 dan 24,5 ballgacha o‘sdi, bu mashqlar sportchining
musobaqa holatida to‘g‘ri qaror qabul qilish tezligini oshirganini ko‘rsatadi.
Statistik tahlil natijalari p < 0,05 darajada ishonchli farqni ko‘rsatdi, ya’ni tajriba
guruhi natijalari nazorat guruhiga nisbatan ishonchli darajada yuqori bo‘lgan.
Tahlilning umumiy xulosalari
Tadqiqot natijalari shuni isbotladiki, koordinatsion mashqlar majmuasi belbog‘li
kurashchilarning:
- texnik harakatlarni aniq va barqaror bajarish malakasini;
- muvozanatni saqlash va tez moslashish qobiliyatini;
- tezkor qaror qabul qilish va taktik tafakkurni;
- umumiy harakat koordinatsiyasini sezilarli darajada yaxshilaydi.
Mazkur natijalar koordinatsion tayyorgarlikni belbog‘li kurash mashg‘ulotlarining
majburiy tarkibiy qismiga kiritish zarurligini ko‘rsatadi.
Olib borilgan tadqiqot natijalari belbog‘li kurashchilarning texnik-taktik
tayyorgarligini takomillashtirishda koordinatsion mashqlarning ahamiyatini yaqqol
tasdiqladi. Koordinatsion mashqlar tizimli ravishda qo‘llanilganda, sportchilarda harakat
aniqligi, muvozanatni saqlash, tez qaror qabul qilish va fazoviy idrok sifatlari sezilarli
darajada rivojlandi. Bu holat mashqlarni amaliy mashg‘ulot jarayoniga integratsiyalash
zarurligini ilmiy jihatdan asoslab berdi.
Tadqiqot davomida kuzatilgan o‘sish tendensiyalari boshqa sport turlari bo‘yicha
olib borilgan ilmiy izlanishlar bilan ham uyg‘unlikda. Xususan, F.A. Karimov (2019) o‘z
tadqiqotlarida koordinatsion mashqlarni qo‘llash natijasida kurashchilarning
muvozanatni saqlash ko‘rsatkichlari 35–40% gacha yaxshilanganini aniqlagan. R.D.
Xolmurodov (2020) esa koordinatsion tayyorgarlikni texnik mahorat bilan uzviy bog‘lab
o‘rgatish sportchining harakatni boshqarish aniqligini oshirishini qayd etgan. Ushbu ilmiy
natijalar bizning tadqiqot natijalari bilan mos tushadi.
Bizning tajribamizda ham koordinatsion mashqlar tizimi sportchilarning harakatlar
barqarorligini, fazoviy muvofiqlikni va texnik aniqlikni oshirgan. Ayniqsa, reaksiya
tezligi va taktik fikrlash tezligi ko‘rsatkichlari tajriba guruhida sezilarli darajada oshgani
(p<0,05) koordinatsion mashqlarni muntazam tatbiq etishning samaradorligini isbotladi.
Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, koordinatsion mashqlar sportchining tanasida nafaqat
jismoniy, balki psixofiziologik o‘zgarishlarni ham yuzaga keltiradi. Ular markaziy asab
tizimi faoliyatini faollashtiradi, motor reaksiyalarni tezlashtiradi va sportchining fazoviy
idrokini yaxshilaydi. Bu esa o‘z navbatida texnik harakatlarni mukammal bajarish va
musobaqa holatlarida to‘g‘ri qaror qabul qilish qobiliyatini oshiradi.
Shuningdek, tajriba davomida kuzatilgan natijalar belbog‘li kurashning o‘ziga xos
xususiyatlari – ya’ni, raqib bilan to‘qnashuv, tez yo‘nalish o‘zgarishlari va muvozanatni
tiklash harakatlari bilan bevosita bog‘liq. Shu sababli, koordinatsion mashqlarni
kurashchilarning maxsus tayyorgarlik jarayoniga moslashtirish ularning harakat
madaniyatini takomillashtiradi.
Mazkur tadqiqot natijalari xalqaro tajribalar bilan ham uyg‘un. Masalan, V. Platonov
(2015) tomonidan o‘tkazilgan izlanishlarda koordinatsion tayyorgarlikni rivojlantiruvchi
mashqlar sportchilarda texnik harakatlarni avtomatizatsiya qilishni tezlashtirishi
aniqlangan. Shu bilan birga, E. Bompa (2018) o‘z asarlarida koordinatsion mashqlarni
jismoniy sifatlarni kompleks rivojlantirishda asosiy vosita sifatida tavsiya etadi.
Bizning tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, belbog‘li kurashchilarning texnik-taktik
tayyorgarligida koordinatsion mashqlar:
1. Texnik harakatlarni aniqlik bilan bajarish uchun zarur muvofiqlikni ta’minlaydi;
2. Raqib harakatiga moslashish tezligini oshiradi;
3. Harakatni fazoda boshqarish malakasini kuchaytiradi;
4. Taktik fikrlash jarayonini jadallashtiradi.
Demak, koordinatsion mashqlarni mashg‘ulot jarayoniga tizimli kiritish texniktaktik tayyorgarlik samaradorligini oshirishda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi. Ushbu
natijalar kelgusida sportchilarning individual tayyorgarlik dasturlarini ishlab chiqish
uchun ilmiy asos bo‘lib xizmat qilishi mumkin.
XULOSA VA TAKLIFLAR
O‘tkazilgan ilmiy tadqiqotlar natijalari belbog‘li kurashchilarning texnik-taktik
tayyorgarligini takomillashtirishda koordinatsion mashqlar muhim o‘rin tutishini aniq
ko‘rsatdi. Tadqiqot davomida ishlab chiqilgan koordinatsion mashqlar majmuasi
sportchilarning texnik va taktik tayyorgarlik darajasini sezilarli darajada yaxshiladi.
Tajriba natijalari shuni isbotladiki:
- koordinatsion mashqlarni tizimli tatbiq etish muvozanatni saqlash, harakat aniqligi,
reaksiya tezligi, hamda taktik fikrlash ko‘rsatkichlarini ijobiy o‘zgartiradi;
- texnik harakatlarni tez va aniq bajarish qobiliyati oshib, sportchining harakat
barqarorligi mustahkamlanadi;
- fazoviy idrok va harakatni boshqarish darajasining oshishi sportchi faoliyatining
samaradorligini oshiradi.
Mazkur yondashuv sport mashg‘ulotlari tizimini takomillashtirishda, ayniqsa
belbog‘li kurash bo‘yicha murabbiylar uchun amaliy ahamiyat kasb etadi. Tadqiqot
natijalari asosida quyidagi amaliy tavsiyalar ishlab chiqildi:
1. Kurashchilarning tayyorgarlik jarayonida har bir mashg‘ulot sikliga kamida 15–
20 daqiqa koordinatsion mashqlarni kiritish lozim.
2. Mashqlar murakkabligi sportchining tayyorgarlik darajasiga mos ravishda
bosqichma-bosqich oshirib borilishi kerak.
3. Koordinatsion mashqlar texnik mashg‘ulotlar bilan integratsiyalangan holda
qo‘llanilganda yuqori samaradorlik beradi.
4. Mashg‘ulot jarayonida olingan natijalarni muntazam pedagogik testlar orqali
nazorat qilib borish tavsiya etiladi.
Umuman olganda, o‘tkazilgan tajriba shuni ko‘rsatdiki, koordinatsion mashqlarni
to‘g‘ri tanlash va tizimli qo‘llash belbog‘li kurashchilarning texnik-taktik tayyorgarligini
ilmiy asoslangan tarzda optimallashtirish imkonini beradi. Ushbu metodika
sportchilarning musobaqa faoliyatini yanada samarali tashkil etish, ularning individual
imkoniyatlarini to‘liq namoyon etish hamda yuqori sport natijalariga erishishda muhim
omil bo‘lib xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1. A.Akbarov, B.B.Musaev (2013). Sport metrologiyasi. Toshkent: O‘zbekiston
Davlat Jismoniy Tarbiya va Sport Universiteti nashriyoti.
2. Bompa, T.O. (2018). Periodization: Theory and Methodology of Training.
Champaign, IL: Human Kinetics.
3. Bompa, T., Haff, G. (2020). Periodization Training for Sports (4th ed.). Human
Kinetics.
4. S.A.Boltaboyev, D.A. Rahmanova (2020). Possibilities of overcoming under
defects of body structures 3-7 year children who train with rytmic gymnastics. Scientific
Bulletin of Namangan State University, 2(4), 466-470.
5. D.Bobur, I. Abdullayev (2025). Talaba yoshlarning axloqiy rivojlanish
xususiyatlari: pedagogik va psixologik jihatlar. Modern Science and Research, 4(6), 116-
122.
6. В.Davidov, I.Abdullayev (2025). Talabalarda axloqiy sifatlarni rivojlantirishning
pedagogik-psixologik xususiyatlari. Modern Science and Research, 4(6), 135-142.
7. G.Ma’murbekova, N.Akramaliyeva (2024). Yosh basketbolchichilarda kuch
sifatini rivojlantirish uslubyati. Modern Science and Research, 3(12), 1391-1394.
8. Gubaidullin, A.M. (2021). Improving coordination abilities in wrestling training.
Physical Culture and Sport Studies, 9(4), 112–118.
9. Karimov, F.A. (2019). Belbog‘li kurashchilarning koordinatsion tayyorgarligini
rivojlantirishda maxsus mashqlarning o‘rni. Jismoniy tarbiya va sport ilmiy jurnali, 2(3),
45–50.
10. L. O‘latov, S.Soliyev, S.Mamadaliyev, B.Mansurov (2025). Yosh
voleybolchilarning chaqqonlik jismoniy sifatini rivojlantirish asoslari. Modern Science
and Research, 4(6), 1236-1246.
11. Platonov, V.N. (2015). Sistema podgotovki sportsmenov v olimpijskom sporte:
Obshchaya teoriya i ee prakticheskie prilozheniya. Kiev: Olimpiyskaya Literatura.
12. Rakhmanova, D. (2025). Using outdoor games in health promotion of children
of preschool educational organization. Journal of Applied Science and Social Science,
1(1), 225-230.
REFERENCES:
1. A.Akbarov, B.B.Musaev (2013). Sport metrologiyasi. Toshkent: O‘zbekiston
Davlat Jismoniy Tarbiya va Sport Universiteti nashriyoti. (In Uzbek)
2. Bompa, T.O. (2018). Periodization: Theory and Methodology of Training.
Champaign, IL: Human Kinetics.
3. Bompa, T., Haff, G. (2020). Periodization Training for Sports (4th ed.). Human
Kinetics.
4. S.A.Boltaboyev, D.A. Rahmanova (2020). Possibilities of overcoming under
defects of body structures 3-7 year children who train with rytmic gymnastics. Scientific
Bulletin of Namangan State University, 2(4), 466-470.
5. D.Bobur, I. Abdullayev (2025). Talaba yoshlarning axloqiy rivojlanish
xususiyatlari: pedagogik va psixologik jihatlar. Modern Science and Research, 4(6), 116-
122. (In Uzbek)
6. V.Davidov, I.Abdullayev (2025). Talabalarda axloqiy sifatlarni rivojlantirishning
pedagogik-psixologik xususiyatlari. Modern Science and Research, 4(6), 135-142. (In
Uzbek)
7. G.Ma’murbekova, N.Akramaliyeva (2024). Yosh basketbolchichilarda kuch
sifatini rivojlantirish uslubyati. Modern Science and Research, 3(12), 1391-1394. (In
Uzbek)
8. Gubaidullin, A.M. (2021). Improving coordination abilities in wrestling training.
Physical Culture and Sport Studies, 9(4), 112–118.
9. Karimov, F.A. (2019). Belbog‘li kurashchilarning koordinatsion tayyorgarligini
rivojlantirishda maxsus mashqlarning o‘rni. Jismoniy tarbiya va sport ilmiy jurnali, 2(3),
45–50. (In Uzbek)
10. L. O‘latov, S.Soliyev, S.Mamadaliyev, B.Mansurov (2025). Yosh
voleybolchilarning chaqqonlik jismoniy sifatini rivojlantirish asoslari. Modern Science
and Research, 4(6), 1236-1246. (In Uzbek)
11. Platonov, V.N. (2015). Sistema podgotovki sportsmenov v olimpijskom sporte:
Obshchaya teoriya i ee prakticheskie prilozheniya. Kiev: Olimpiyskaya Literatura. (In
Russian)
12. Rakhmanova, D. (2025). Using outdoor games in health promotion of children
of preschool educational organization. Journal of Applied Science and Social Science,
1(1), 225-230.