Maqola Статья Article
Inglizzabon tadqiqotlarda XIX asr Xorazm turkiy adabiy manbalari
Хорезмийские тюркские литературные источники xix века в англоязычных исследованиях
19th-century Khorezmian Turki literary sources in Anglophone scholarship
Adambayeva Nargiza KadambayevnaАдамбаева Наргиза КадамбаевнаAdambayeva Nargiza Kadambayevna
Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari · ISSN 3030-3273
To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only
AnnotatsiyaАннотацияAbstract
Xorijiy turkologiyada XIX asr Xorazm turkiy adabiy-tarixiy manbalariga qiziqish XIX asr o’rtalaridan boshlanadi. A.Vambery 1863-yildagi Xiva safarida Ogahiy ijodi va Xorazm adabiy muhiti bilan tanishib, she’rlarini tarjima qilish niyatini bildirgan birinchi g’arbiy olim bo’ldi. Maqolada inglizzabon tadqiqotchilar orasida ushbu manbalarni eng chuqur o’rgangan Yuri Bregel (1925-2016) faoliyatiga alohida e’tibor qaratiladi. Bregel 1988-yilda “Firdavs ul-iqbol” asarining ilmiy- tanqidiy matnini, 1999-yilda esa to’liq inglizcha tarjimasini nashr etib, Xorazm tarixiy adabiyotini jahon sharqshunosligiga keng ochdi. Shuningdek, Benedek Perining Haydar Xorazmiy “Maxzan ul-asror” asarining Budapesht qo’lyozmasi asosidagi 2020-yilgi inglizcha nashri ham qisqacha tahlil qilinadi. Maqola Xorazm turkiy manbalarining inglizzabon ilmiy adabiyotda qabul qilinishi va tarjima tarixini yoritadi.
Интерес зарубежной тюркологии к хорезмийским тюркским литературно-историческим источникам XIX в. начинается со второй половины XIX века. Арминий Вамбери во время путешествия в Хиву в 1863 г. первым из европейских учёных познакомился с литературной средой Хорезма и творчеством Огахи, выразив намерение перевести его стихи. Статья уделяет основное внимание деятельности Юрия Брегеля (1925-2016) – англоязычного исследователя, наиболее глубоко изучавшего эти источники. В 1988 г. он опубликовал научно-критическое издание «Фирдавс ул-икбал», а в 1999 г. – полный английский перевод, открыв хорезмийскую историческую литературу мировой науке. Кратко анализируется также изданный в 2020 г. Бенедеком Пери английский перевод «Махзан аль-асрар» Хайдара Хорезми по будапештской рукописи. Работа освещает историю восприятия и перевода хорезмийско-тюркских источников XIX века в англоязычной научной литературе.
Interest in 19th-century Khorezmian Turki literary-historical sources in Western Turkology began in the mid-19th century. Arminius Vámbéry, during his 1863 journey to Khiva, was the first European scholar to become acquainted with the literary milieu of Khorezm and the works of Ogahiy, expressing his intention to translate the poet’s verses. The article focuses primarily on the contribution of Yuri Bregel (1925-2016), the Anglophone scholar who studied these sources most profoundly. In 1988 Bregel published the critical edition of “Firdavs ul-iqbol”, followed by its complete English translation in 1999, thereby making Khorezmian historical literature widely accessible to international scholarship. The 2020 English edition and translation by Benedek Peri of Haydar Khorezmi’s “Makhzan al-asrar” (based on the Budapest manuscript) is also briefly analysed. The study illuminates the reception and translation history of 19th-century Khorezmian Turki sources in English-language academic literature.
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: turkologiya tarixiy – adabiy manba “Firdavs ul-iqbol” “Maxzanul-asror” Yu.Bregel qo’lyozma Xiva xonligi Ogahiy Munis тюркология историко-литературный источник «Фирдаус уль-икбал» «Махзанул-асрор» И. Брейгель рукопись Хивинское ханство Огахий Мунис Turkology historical and literary source "Firdaus ul-iqbal" "Makhzanul-asror" J. Bruegel manuscript Khiva Khanate Ogahiy Munis
Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link
https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.001.art04/
Adambayeva Nargiza Kadambayevna. Inglizzabon tadqiqotlarda XIX asr Xorazm turkiy adabiy manbalari // Al-Buxoriy. — 2026. — 1-son (1). — B. 34-43. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.001.art04/
Адамбаева Наргиза Кадамбаевна. Хорезмийские тюркские литературные источники xix века в англоязычных исследованиях // Ал-Бухорий. — 2026. — № 1 (1). — С. 34-43. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.001.art04/
Adambayeva Nargiza Kadambayevna. 19th-century Khorezmian Turki literary sources in Anglophone scholarship // Al-Bukhari. — 2026. — No. 1 (1). — pp. 34-43. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.001.art04/
Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.
AdabiyotlarСписок литературыReferences
- Аминов X. (2010). Хоразмда китоб тарихи манбалари (XVIII аср иккинчи ярми – XX аср бошлари: ЎзР ФА ШИ қўлёзмалар фонди асосида). Тарих фанлари номзоди diss. автореф. Тошкент
- Bregel Y. (1978). The Tawārīkh-i Khārazmshāhiya by Thanā’ī: The Historiography of Khiva and the Uzbek Literary Language. Aspects of Altaic Civilization II: Proceedings of the XVIII PIAC, Bloomington, June 29-July 5, 1975 (L.V. Clark, P.A. Draghi eds.). Bloomington. P. 17-32
- Bregel Y. (ed.) (1988). Munis Sh.M.M., Ogahiy M.R.M. Firdaws al-iqbāl: History of Khorezm. E.J. Brill. Leiden; New York. 1280 p
- Ғанихўжаев Ф. (1998). Огахий қўлёзма меросини излаб. Тил ва адабиёт таълими. №
- Б. 25-30. 5. Péri B. (2020). Ḥaydar Ḫvārizmī, Maḫzan al-asrār – The Treasury of Secrets. Library and Information Centre of the Hungarian Academy of Sciences. Budapest
- Рўзимбоев С., Aҳмедов А. (2009). “Фирдавс ул-иқбол” даги адабий жанрлар ҳақида. Ўзбек тили ва адабиёти. № 6
- Самойлович A.Н. Хивинская придворная книгохранилища и книгопечатня: Ханская библиотека в Хивинском замке (арк). Рукописи Исфандияр тюри. РНБ. Ф. 671, ед. хр. 145
- Сапарбаев Б. “Фирдавс ул-иқбол” асарида ижтимоий-сиёсий ва маданий ҳаётнинг акс этиши (Муҳаммад Раҳимхон II даври). library.ziyonet.uz
- Vámbéry A. (1864). Travels in Central Asia: Being the Account of a Journey from Teheran Across the Turkoman Desert on the Eastern Shore of the Caspian to Khiva, Bokhara, and Samarkand, Performed in the Year 1863. John Murray. London. P. 347
- Веселовский Н.И. (1877). Очерки историко-географических сведений о Хивинском ханстве от древнейших времен до настоящего. Санкт-Петербург. С. 315-316
- Xallieva G. (2000). Огахий мусамматлари. Филол. фанлари номзоди diss. автореф. Тошкент. 24 б
- Xallieva G. (2009). А.Н. Самойлович ва XIX аср Хоразм адабий муҳити. Илм сарчашмалари. Урганч. № 6. Б. 69-71. FILOLOGIYA Al-BUXORIY 1 son, 2026-yil
Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications
- Zenodo TasdiqlanganПодтвержденоVerifiedZenodoINGLIZZABON TADQIQOTLARDA XIX ASR XORAZM TURKIY ADABIY MANBALARIhttps://zenodo.org/records/19260339
Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.
Tarkibida:Входит в:Part of: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 1-son, 2026 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 1, 2026 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 1, 2026
Ma'lumotlarСведения об изданииRecord
- TuriТипType
- Maqola Статья Article
- RaqamНомерID
- son.2026.001.art04
- YilГодYear
- 2026
- JurnalЖурналJournal
- Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari
- Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
- 3030-3273
- SonВыпускIssue
- 1-son (1), 2026№ 1 (1), 2026No. 1 (1), 2026
- Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
- 34-43
- Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
- turkologiya, tarixiy – adabiy manba, “Firdavs ul-iqbol”, “Maxzanul-asror”, Yu.Bregel, qo’lyozma, Xiva xonligi, Ogahiy, Munisтюркология, историко-литературный источник, «Фирдаус уль-икбал», «Махзанул-асрор», И. Брейгель, рукопись, Хивинское ханство, Огахий, МунисTurkology, historical and literary source, "Firdaus ul-iqbal", "Makhzanul-asror", J. Bruegel, manuscript, Khiva Khanate, Ogahiy, Munis
- LitsenziyaЛицензияLicense
- CC BY 4.0
- KirishДоступAccess
- Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
- Nashr sanasiДата публикацииPublished
- 2026-02-26
- YangilanganОбновленоUpdated
- 2026-08-18
- Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at
- Zenodo DOI 10.5281/zenodo.19260339
- Butun son:Весь выпуск:Full issue: Zenodo DOI 10.5281/zenodo.23059610
- Butun son:Весь выпуск:Full issue: Internet Archive



