Maqola Статья Article
Turk-moniy tavbanomalari
Тюркско-манихейская покаянная молитва
Turkic-Manichaean repentances
Alimuxamedov Rixsitilla AbdurashidovichАлимухамедов Рихситилла АбдурашидовичAlimuxamedov Rixsitilla Abdurashidovich
Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari · ISSN 3030-3273
To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only
AnnotatsiyaАннотацияAbstract
Turkiy adabiyotning islomga qadar bo‘lgan davri bir necha adabiy jarayonlarga bo‘linadi. Shulardan biri fanda turk -moniy adabiyoti deb nomlanadi. Nomlanishidan sabab o‘sha davrda yarat ilgan adabiyot namunalari moniylik ta’sirida, moniy ta’limotining tushuncha -atamalari, mazmun -mohiyati singanidir. Ushbu davrda turli mazmundagi janrdagi matnlar yaratilgan b o‘lib, ulardan bir guruhi turk -moniy tavbanomalari deb nomlanadi. Tavbanoma – kishining biror ayb -gunohlaridan kechirim s o‘rash, yolvorish mazmunidagi tavba matnlaridir. Ular ning mazkur davr adabiyotida o‘ziga xos o‘rni mavjud. Xususan, o‘ziga xos matn tuzilishi, janr xususiyatlariga ega. Mazkur maqolada turk -moniy adabiyotida yaratilga n, kunimizgacha q o‘lyozmalari yetib kelgan tavbanomalar haqida so‘z boradi. Ularning qayerda saqlanishi, kimlar tomonidan tahlil etilgani, nashr etilgani, asar q o‘lyozmasining o‘ziga xos xususiyatlari, kimlarga atab bitilgani va shu kabi masalalar qamrab o lingan.
Доисламский период тюркской литературы делится на несколько литературных процессов. Один из них называется тюркско-манихейской литературой в науке. Название объясняется тем, что литературные образцы, созданные в этот период, находились под влиянием Манихейства, и его концепции, термины и содержание были искажены. В этот период создавались тексты различных жанров, одна группа которых называется тюркско-манихейской тавбанома. Тавбанома – это тексты покаяния, содержащие просьбу о прощении грехов. Они занимают особое место в литературе этого периода. В частности, они обладают уникальной текстовой структурой и жанровыми характеристиками. В данной статье рассматриваются тавбанома, созданные в тюркско-манихейской литературе, рукописи которых сохранились до наших дней. Рассматриваются вопросы их хранения, авторы анализа и публикации, особенности рукописей произведений, адресаты и другие подобные вопросы.
The Pre-Islamic period of Turkic literature is divided into several literary processes. One of them is called Turkic -Manichaean literature in science. The reason for its name is that the literary samples created during that period were influenced by Mani, and the concepts, terms, and content of Mani's teachings were broken. During this period, texts of various genres were created, one group of which is called Turkic -Manichaean Tavbanoma. Tavbanoma are texts of repentance in the content of asking for forgiveness for one’s sins. They have a special place in the literature of this period. In particular, they have a unique text structure a nd genre characteristics. This article discusses the tavbanoma created in Turkic-Manichaean literature, the manuscripts of which have survived to this day. Where they are stored, by whom they were analyzed, published, the specific features of the manuscript of the work, to whom they were addressed, and similar issues are covered.
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: Moniy moniylik turk-moniy adabiyoti “Xuastuanivt” moniychilar tavbanomasi tavbanoma Мани манихейство тюркско-манихейская литература «Хуастуанивт» покаянная молитва манихеев покаянная молитва Mani Manichaeism Turkic Manichaean literature “Khuastuanivt” Manichaean repentance repentance
Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link
https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.002.art01/
Alimuxamedov Rixsitilla Abdurashidovich. Turk-moniy tavbanomalari // Al-Buxoriy. — 2026. — 2-son (2). — B. 4-18. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.002.art01/
Алимухамедов Рихситилла Абдурашидович. Тюркско-манихейская покаянная молитва // Ал-Бухорий. — 2026. — № 2 (2). — С. 4-18. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.002.art01/
Alimuxamedov Rixsitilla Abdurashidovich. Turkic-Manichaean repentances // Al-Bukhari. — 2026. — No. 2 (2). — pp. 4-18. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.002.art01/
Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.
AdabiyotlarСписок литературыReferences
- Radloff W. (1909). Chuastuanit, das bussgebet der manichäer. Herausgegeben und übersetzt. – St. Petersburg. – P. VI+51
- Clark L. (2013). Uygur Manichaean Texts: Volume II. Liturgical Texts: Texts, Translations, Commentary. Corpus Fontium Manichaeorum: Series Turcica II. – Turnhout: Brepols Publishers, 2013. – P. 372
- Ercilasun A.B. (2008). Türk dili tarihi. Başlangıçtan yirminci yüzyıla. – Ankara: Akçağ. – S. 486
- Özbay B. (2014). HUASTUANİFT: Manihaist Uygurların Tövbe Duası. – Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. – S. 256. FILOLOGIYA Al-BUXORIY 2- son, 2026-yil
- Zieme P. (2010). The Manichaean Turkish Texts of the Stein Collection at the British Library // Journal of the Royal Asiatic Society. Series, 3/(20). – P. 255- 266
- Дмитриева Л.В. (1963). Хуастуанифт (введение, текст, перевод) – Тюркологические исследования. – М.-Л. – С. 214-232
- Древнетюркский словарь (1969). – Ленинград. – С. 677
- Кулиева Г.В. (2015). Язык “Хуастуанифт”a (Покаянная молитва манихейцев). Автореферат диссертации на соискание ученой степени доктора философии по филологии (PhD). – Баку. – С. 22
- Малов С.Е. (1951). Памятники древнетюркской письменности. Тексты и исследования. – М.-Л.: Издательство АН СССР. – С. 452
- Содиқов Қ. (1997). Уйғур ёзуви тарихи (Манбашунослик ва китобат тарихи масалалари). – Тошкент. – 96 б
- Содиқов Қ., Омонов Қ. (2010). Ўзбек тилининг ёзма услублари тарихидан. – Тошкент. – 192 б
- Содиқов Қ.П. (2010). “Хуастуанивт”нинг Берлин қўлёзмалар фондида сақланаётган узиндилари – Хорижий Шарқ халқлари адабиёти ва адабий манбашунослигининг долзарб масалалари. Халқаро илмий анжуман. – Тошкент. – 45–52 б
- Содиқов Қ.П. (2004). Қадимги туркий халқларнинг диний-фалсафий қарашлари. – Тошкент. – 108 б
- Содиқов Қ.П. (2006). Туркий ёзма ёдгорликлар тили: адабий тилнинг юзага келиши ва тикланиши. – Тошкент. – 208
- Содиқов Қ.П. (2009). Эски туркий битиглар. – Тошкент. – 168 б
- Тугушева Л.Ю., Хосроев А.Л. (2008). Хуастванифт. (Манихейское покаяние в грехах) / Предисловие, транскрипция уйгурского текста, перевод. Комментарий Факсимиле текста. – Санкт-Петербург: Нестор-История. – С. 82
Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications
- Zenodo TasdiqlanganПодтвержденоVerifiedПолный текст в ZenodoTurk-moniy tavbanomalarihttps://zenodo.org/records/23063342
- Zenodo TasdiqlanganПодтвержденоVerifiedZenodoTURK-MONIY TAVBANOMALARIhttps://zenodo.org/records/20666749
Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.
Tarkibida:Входит в:Part of: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 2-son, 2026 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 2, 2026 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 2, 2026
Ma'lumotlarСведения об изданииRecord
- TuriТипType
- Maqola Статья Article
- RaqamНомерID
- son.2026.002.art01
- YilГодYear
- 2026
- JurnalЖурналJournal
- Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari
- Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
- 3030-3273
- SonВыпускIssue
- 2-son (2), 2026№ 2 (2), 2026No. 2 (2), 2026
- Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
- 4-18
- Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
- Mani, Manichaeism, Turkic Manichaean literature, “Khuastuanivt”, Manichaean repentance, repentanceМани, манихейство, тюркско-манихейская литература, «Хуастуанивт», покаянная молитва манихеев, покаянная молитваMani, Manichaeism, Turkic Manichaean literature, “Khuastuanivt”, Manichaean repentance, repentance
- LitsenziyaЛицензияLicense
- CC BY 4.0
- KirishДоступAccess
- Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
- Nashr sanasiДата публикацииPublished
- 2026-04-28
- YangilanganОбновленоUpdated
- 2026-11-07
- Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at
- Zenodo DOI 10.5281/zenodo.23063342
- Zenodo DOI 10.5281/zenodo.20666749
- Butun son:Весь выпуск:Full issue: Zenodo DOI 10.5281/zenodo.23059639
- Butun son:Весь выпуск:Full issue: Internet Archive



