ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

Toʻliq matnПолный текстFull text

Turk tilida rang bildiruvchi sifatlarning orttirma daraja shakllari

Selma Ozan Yujel

Matn PDF dan avtomatik ajratilgan: ekran oʻqiydigan dasturlar, telefon va qidiruv uchun. Rasmiy nusxa — PDF.Текст извлечён из PDF автоматически — для программ чтения с экрана, телефонов и поиска. Официальная версия — PDF.Text was extracted from the PDF automatically for screen readers, phones and search. The PDF remains the version of record.

PDF ni oʻqishЧитать PDFRead the PDF → Nashr kartasiКарточка изданияRecord

TURK TILIDA RANG BILDIRUVCHI SIFATLARNING ORTTIRMA

DARAJA SHAKLLARI

SUPERLATIVE DEGREE FORMS OF COLOR ADJECTIVES IN THE

TURKISH LANGUAGE

ФОРМЫ ПРЕВОСХОДНОЙ СТЕПЕНИ ПРИЛАГАТЕЛЬНЫХ

ОБОЗНАЧАЮЩИХ ЦВЕТА В ТУРЕЦКОМ ЯЗЫКЕ

https://zenodo.org/records/20666939

Selma Ozan Yujel

Toshkent Davlat Sharqshunoslik universiteti

mustaqil izlanuvchisi,

Oriental universiteti tillar-2 kafedrasi Stajyor-o‘qituvchisi

Tel.:+998 97-726-94-96

E-mail: selmaozan702@gmail.com

https://orcid.org/0009-0009-0017-1321

Annotatsiya. Ushbu maqola turk tilidagi rang bildiruvchi sifatlarning orttirma

darajasi (pekiştirme) shakllarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Maqolada rang

sifatlarining orttirma darajasi hosil qilishning birinchi usuli sifatning oldiga /m/,

/p/, /r/, /s/ undoshlari qo‘shilishi orqali (fonetik-morfologik vosita), ikkinchi usuli

esa so‘z takrorlanishi (reduplikatsiya) va /mi/ so‘roq yuklamasi orqali amalga

oshishi misollar bilan ko‘rsatildi. Shuningdek, turk tilining zamonaviy badiiy

matnlaridan misollar keltirilib, rang leksemalarining ma’no intensivligi va

nutqdagi tasviriyligi izohlangan. Tadqiqot natijalari turk tilida orttirma darajadagi

rang sifatlarini shakllantirishning morfologik, fonetik va sintaktik imkoniyatlarini

tushunishga xizmat qiladi.

Kalit so‘zlar: Rang, sifat, orttirma daraja, pekiştirme, fonetik-morfologik

vosita, reduplikatsiya, mi so‘roq yuklamasi.

Annotation. This article is dedicated to the study of the intensive degree

(pekiştirme) forms of color adjectives in the Turkish language. The article

demonstrates, with examples, that the first method of forming the intensive degree

involves adding the consonants /m/, /p/, /s/ before the adjective (a phonetic-

morphological device), while the second method is realized through word

repetition (reduplication) and the /mi/ interrogative particle. Additionally, historical

and contemporary Turkish texts are analyzed, explaining the semantic intensity of

color lexemes and their expressiveness in speech. The results of the study

contribute to understanding the morphological, phonetic, and syntactic

mechanisms for forming intensive color adjectives in Turkish.

Key words: Color, adjective, comparative degree, intensification, phonetic-

morphological device, reduplication, “mi” interrogative particle.

Аннотация. Данная статья посвящена изучению форм усиленной

степени (pekiştirme) прилагательных цвета в турецком языке. В статье с

примерами показано, что первый способ образования усиленной степени

осуществляется путём добавления согласных /m/, /p/, /s/ перед

прилагательным (фонетико-морфологический приём), а второй способ

реализуется через повторение слова (редупликация) и вопросную частицу

/mi/. Кроме того, анализируются исторические и современные турецкие

тексты, поясняя семантическую интенсивность цветовых лексем и их

изобразительную выразительность в речи. Результаты исследования

способствуют пониманию морфологических, фонетических и

синтаксических механизмов формирования усиленной степени

прилагательных цвета в турецком языке.

Ключевые слова: Цвет, прилагательное, степень усиления, усиление,

фонетико-морфологическое средство, редупликация, вопросительная

частица «ми».

KIRISH

Har bir madaniyatda ranglar muayyan ramziy va semantik ma’nolarni

ifodalaydi. Turli madaniyatlarda ranglarning kasb etgan ma’nolari hamda ularning

tarixiy jarayon davomida qanday o‘zgarib borganini aniqlash uchun madaniy

merosga oid yozma va og‘zaki manbalarni tarixiy davrlardan boshlab hozirgi

davrgacha izchil tahlil qilish zarur. Turklar qadimdan ranglarga farqli ma’nolar

yuklagan. Shu bilan birga rang mavzusi turli jabhada tadqiq etilishi mumkin

bo‘lgan dolzarb masalalardan biri hisoblanadi. Ranglar ijtimoiy hayotda ramz

sifatida milliy madaniyatni o‘zida aks ettirar ekan, jamiyatdagi shaxslarning his-

tuyg‘ularini yetkazib berishda, ifodalashda katta ahamiyat kasb etadi.

Shuningdek, rang bildiruvchi leksemalarning orttirma daraja shakllari nutqda

hissiyot va tasviriylikning intensivligini oshirish orqali semantik va ekspressiv

effekt yaratadi.

MAVZUGA OID ADABIYOTLAR TAHLILI

Mazkur maqolada turk tilidagi rang bildiruvchi leksemalarning orttirma

darajalarini fonetik, morfologik, sintaktik usullarda hosil qilinishini dalillash

maqsadida turk tilidagi rang bildiruvchi leksemalarning orttirma darajalarini

o‘rganish vazifasi qo‘yilgan. Tilshunoslikda rang bildiruvchi leksemalarning

lingvistik tabiati, nutqda qo‘llanilish darajasi tadqiq etilgan. Chunonchi, ingliz

tilida rang bildiruvchi leksemalarning lingvistik tahlili N.Kemertelidze,

M.Giorgadze (2023), N.Hansen, E.Chemla (2017) kabilar tomonidan olib borilgan.

Shu bilan birga, L.Cheung, L.Zhang (2016) maqolasi ingliz tilidagi sifatlarning

qiyosiy va orttirma darajalari uchun sintetik (-er, -est) va analitik (more, most)

shakllar o‘rtasidagi tanlov nimaga bog‘liq ekanini tushuntirishga qaratilgan. Turk

tilshinosligida Şahin H., Arzybaeva Z (2018) rang nomlarining orttirma daraja

hosil qilishi yuzasidan Qirg‘iz tili bilan Turk tilining qiyosiy tahlili olib borilgan.

Y.Çürük esa turk tilidagi rang nomlari hamda rang leksemalariga qo‘shiladigan

qo‘shimchalar tadqiqini olib borgan. O‘zbek tilshunosligida esa sifatlarda orttirma

daraja tahlili A.Ibodullayeva., O.K.Xakimbayevalar tomonidan olib borilgan.

Tadqiqot ishida ingliz va o‘zbek tili miqyosida sifat so‘z turkumining darajalanishi

haqida ma’lumotlar berilib o‘tilgan. Rang fenomenining izohi sifatida hamda

ranglarning plastik ko‘rinishdan tashqari madaniyatda ramziy ma’nolarni kasb

etishini S.Y. Ozan (2025) o‘z tadqiqotlarida ta’kidlab o‘tgan.

TADQIQOT METODOLOGIYASI

Maqola mavzusini yoritishda fonologik, morfologik,sintaktik va leksik-

semantik tahlil usullaridan foydalanildi. Turk tilida rang bildiruvchi

leksemalarning sifat so‘z turkumi doirasida orttirma daraja hosil qilishini o‘rganish

uchun mazkur tildagi asosiy ranglar ko‘rib chiqildi. Jadvallar asosida tahlili olib

borildi.

TAHLIL VA NATIJALAR

Til inson tafakkuri, madaniyati va dunyoqarashini aks ettiruvchi muhim

ijtimoiy hodisadir.Til nutqni tashkil etib, fikr, his-tuyg‘u, istak kabilarni

ifodalashda xizmat qiladigan fonetik, leksik va grammatik vositalar tizimidir, shu

bilan birga kishilar orasida asosiy va eng muhim aloqa-aralashuv, fikrlashuv quroli

bo‘lib xizmat qiladigan ijtimoiy hodisadir (Hojiyev A., 2002:105). Har bir til

o‘zining leksik va grammatik tizimi orqali borliqdagi predmet va hodisalarni

ifodalaydi. Shu jihatdan sifatlar predmet belgisini bildiruvchi so‘zlar turkumi

bo‘lib, tilning muhim so‘z turkumlaridan biridir (Hojiyev A.,2002:91). Qolaversa,

ushbu termin turk tiliga arab tilidan o‘zlashgan bo‘lib, turk tilida önad deb

yuritiladi. Biroq sifat termini önad terminiga nisbatan kengroq qo‘llaniladi

(Hengirmen M.,1998:46). Shu bilan birga sifat predmetlarning turli belgilarini,

xususan rang, hajm, shakl va sifat xususiyatlarini bildiradi.

Rang yakka o‘zi xabar berishi, xatti-harakatlarni boshqarishi va inson

psixologiyasida kuchli ta’sirga ega bo‘lishi mumkin (Ozan S.Y., 2025y №6 (1)

:97).

Rang Ötüken lug‘atida, 1. Bir manbadan yoki biror jismdan qaytgandan so‘ng

ko‘zga keladigan yorug‘likning turli to‘lqin uzunliklariga bog‘liq holda ko‘zda

hosil qiladigan ajratuvchi sezgi. 2. Bo‘yoq moddasi. 3. Kundalik tilda qora, oq va

kulrangdan tashqari bo‘lgan spektr sezgilari sifatida keltirilgan bo‘lib, (Çağbayır

Y., 2007:3955) turk tilida “renk” tarzida qo‘llanilgan ushbu termin fors tilidagi

“rang” so‘zidan kelib chiqqan (Türkçe sözlük.,1983:988).

Shu bilan birga Turk tilining eski davrlarida rang so‘zi öng ( Ergin M.,

2011:108) va tüs (Arat R.R.,1979: 1257) ko‘rinishlarida ifodalangan. Hozirgi

kunga kelib mazkur so‘zlar Turk tilining faqat ayrim lahjalarida qo‘llaniladi

(Vasiliev Y., 1995:221., Yudahin F., 1988:852).

Ranglar orqali ifodalanadigan ma’nolar insondan insonga o‘zgarsa-da,

madaniyat va sivilizatsiya kontekstida bu mavzu bo‘yicha umumiy nuqtayi nazar

shakllangan. Ushbu nuqtayi nazarlarning shakllanishiga irq, geografiya, iqlim

sharoitlari, turmush tarzi, iqtisodiy sharoitlar, siyosat, tafakkur va e’tiqod kabi

ko‘plab omillar ta’sir qiladi (Eren A., 2008:32). Ko‘plab jamiyatlarda ranglar

ma’lum ma’nolarni anglatadi; masalan, qora rang odatda motamni bildiradi. Biroq,

ba’zi Sharqiy Osiyo mamlakatlarida motam rangi qora emas, balki oqdir. Qizil

rang ham odatda qon va urushni anglatadi (Aksan D., 2015:43).

Tabiatda ranglar nihoyatda xilma-xil bo‘lishiga qaramay, rangshunoslikda

sariq, qizil va ko‘k ranglar asosiy ranglar sifatida e’tirof etiladi. Mazkur

ranglarning asosiy ranglar deb belgilanishi ularning tabiatda nisbatan sof

ko‘rinishda uchrashi bilan izohlanadi. Shuningdek, boshqa ko‘plab ranglar aynan

shu uch rangning o‘zaro aralashuvi natijasida hosil bo‘lishi bilan tavsiflanadi

(Kavasoğlu R., 2021:18).

Biroq qora va oq ranglar, ranglar tizimida alohida xususiyatga ega. Fizik

jihatdan qaralganda, prizma yordamida oq nur ajratilganda turli ranglarga

bo‘linadi. Shu sababli oq rang barcha ranglarning yig‘indisi sifatida talqin qilinadi

va mustaqil rang sifatida emas, balki ranglar majmuasining birligi sifatida qaraladi.

Qora rang esa, aksincha, barcha ranglarni yutib yuborishi bilan tavsiflanadi; ya’ni u

yorug‘likning yo‘qligi yoki ranglarning mavjud emasligini ifodalaydi (Kavasoğlu

R., 2021:21).

Biror predmet yoki mavjudot belgi-xususiyatlarining ustunligi hamda eng

yuqori darajasi orttirma daraja (pekiştirme) sifatlari yordamida ifodalanadi

(Hengirmen M., 1998:134). Turk tilida rang bildiruvchi sifatlar orttirma daraja

shaklida turli morfologik va leksik vositalar orqali ifodalanadi. Ushbu jarayonda

eng ko‘p uchraydigan usullardan biri sifatning birinchi bo‘g‘iniga undosh qo‘shish

orqali hosil qilinadigan pekiştirme shakllaridir.

Ilk navbatda turk tilida sifatlarda orttirma daraja hosil qilish uchun sifatning

oldiga m, p, r , s undoshlaridan hosil qilingan bo‘g‘in keltiriladi. Orttirma

darajadagi sifatlar ot so‘z turkumidan oldin yokida keyin kelishi mumkin

(Hengirmen M., 1998:134).

“İncecik vazosunda, kıpkırmızı, upuzun saplı gül, ne de güzel bulmuştu

yerini” ( Türkali V.,2004:167) .

Muallif tarjimasi, “Ingichka vazasida, qip-qizil, upuzun sopli gul o‘z o‘rnini

naqadar chiroyli topgan edi.”

Mazkur kıpkırmızı so‘zida /p/ undoshi rang bildiruvchi leksemalar tarkibida

qo‘llanib, sifatning orttirma darajasini hosil qiluvchi fonetik vosita sifatida

funksional ahamiyat kasb etgan. Undoshlar vositasida hosil qilinadigan orttirma

daraja shakllanishida, avvalo, sifatning boshlang‘ich qismidagi dastlabki ikki harf

ajratib olinadi. So‘ngra talaffuz xususiyatlari hamda fonetik muvofiqlik asosida

/m/, /p/, /r/, /s/ undoshlaridan biri tanlanib, mazkur qismga qo‘shiladi va

leksemaning to‘liq shakli bilan birgalikda takrorlanadi. Natijada rang bildiruvchi

sifatlarda orttirma daraja ifodalovchi kuchaytirilgan shakl yuzaga keladi.

1-jadval

“P” undoshi orqali rang bildiruvchi leksemalarda orttirma daraja

kara p Ka+p+kara

sarı p Sa+p+sarı

kırmızı p Kı+p+kırmızı

turuncu p Tu+p+turuncu

kızıl p Kı+p+kızıl

ak p A+p+ak

gri p Gı+p+gri

“Parkın ağırdan yelle kımıldayan yemyeşil dalları ardından Boğaz

görünüyordu (Türkali V.,2004:406) .”

Muallif tarjimasi, “Parkning sekin esayotgan shamolda qimirlayotgan

yemyeşil shoxlari ortidan Bo‘g‘oz ko‘rinib turardi.”

“Yemyeşil” – bu “yashil” rang sifatining orttirma darajadagi shakli bo‘lib,

jumla ichida dal ya’ni shox so‘zini yanada yorqin va jonli rangda tasvirlash uchun

ishlatilgan. Bu yerda “yeşil” rangining ma’nosi takror va /m/ undoshi yordamida

kuchaytirilib, sifatning orttirma darajasi hosil qilingan.

2-jadval

“M” undoshi orqali rang bildiruvchi leksemalarda orttirma daraja

Beyaz m Be+m+beyaz

Yeşil m Ye+m+yeşil

Siyah m Si+m+siyah

Gök m Gö+m+gök

Zamonaviy Türk tilida /r/ undoshi orqali rang bildiruvchi leksemalarning

orttirma darajada hosil qilinishi kuzatilmaydi, bu fonetik vosita rang sifatlarini

kuchaytirish jarayonida ishlatilmaydi.

"Elindeki kitaba dönünce, ben, o şişik, mosmor gözlerin, hâlâ okuyabilmesine

şaşarak orada dikilip kaldım ( Pamuk O.,1991:288)."

Muallif tarjimasi, “Qo‘lidagi kitobga qayta qaraganida, men , shishgan,

ko‘kargan ko‘zlarning, hamon o‘qiy olishiga hayron bo‘lib tikilib qoldim.”

Ushbu jumlada mosmor ya’ni binafsharang leksemasi mo+s+mor tarzida

hosil qilingan bo‘lib, rangning intensivligi oshirilgan va vizual ta’siri orttirma

daraja hosil qiluvchi /s/ undoshi orqali kuchaytirilgan. sifatning orttirma darajasi

hosil qilingan.

3-jadval

“S” undoshi orqali rang bildiruvchi leksemalarda orttirma daraja

Pembe s Pe+s+pembe

Mor s Mo+s+mor

Mavi s Ma+s+mavi

Turk tilida orttirma darajani hosil qilishning ikkinchi usuli leksemaning

takrorlanishi orqali yasalishidir (Bangüoğlu T.,2024:287). Bunda rang bildiruvchi

leksemalar takror qo‘llanilishi orqali jumlada ot so‘z turkumi oldidan kelib

orttirma darajadagi sifatni hosil qiladi. Ranglarning barchasi ushbu ko‘rinishda

qo‘llanilishi mumkin. Misol tariqasida:

Balkona yaklaşıp baktı;çiseleyen yağmurlu kara kara bulutlarıyla gök,

esintili, çırpıntılı deniz hiç de çağrı yapmıyordu dışarılara ( Türkali V.,2004:280).

Muallif tarjimasi, “Balkonga yaqinlashib qaradi,mayin yog‘ayotgan

yomg‘irli qora qora bulutlari bilan osmon,shamol esib to‘lqinlanayotgan dengiz,

hech ham uni tashqariga taklif qilmayotgan edi”.

Berilgan gapda “kara kara” birikmasi rang bildiruvchi sifatning orttirma

(kuchaytirilgan) darajasini ifodalaydi. Ushbu shakl sifatning oddiy darajasi

(kara)ning takrorlanishi orqali hosil qilingan bo‘lib, bu jarayon turk tilida

reduplikatsiya (takrorlash) usuli sifatida izohlanadi.

Shu bilan birga turk tilida /mi/ so‘roq qo‘shimchasi orqali ham orttirma daraja

hosil qilish mumkin.

Yerden yeşil mi yeşil ot kopardı atın burnunu sildi (Kemal Y., 2022 :293).

Muallif tarjimasi, “Yerdan yam-yashil o‘t yuldi va otning burnini artti.

Jumladagi yeşil mi yeşil birikmasi rang sifatining ta’kidlovchi (ekspressiv)

shakli bo‘lib, takror + mi so‘roq yuklamasi orqali hosil qilingan. Mi so‘roq

yuklamasi turk tilida har doim so‘zdan ajratilgan holda yoziladi va singormanizm

hodisasiga rioya qiladi.

Turk tilida rang bildiruvchi sifatlarning orttirma darajasi nafaqat fonetik-

morfologik vositalar, balki takrorlash (reduplikatsiya) va /mi/ so‘roq yuklamasi

kabi sintaktik-ekspressiv usullar orqali ham ifodalanib, nutqning tasviriylik va

ta’sirchanlik darajasini oshirishga xizmat qiladi.

XULOSA VA TAKLIFLAR

Mazkur maqolada turk tilida rang bildiruvchi sifatlarning orttirma daraja

shakllari fonetik, morfologik va semantik jihatdan atroflicha tahlil qilindi. Tadqiqot

natijalariga ko‘ra, rang sifatlari til tizimida nafaqat predmet belgisini ifodalovchi

birlik sifatida, balki kuchli tasviriy va emotsional-ekspressiv vosita sifatida ham

muhim o‘rin egallashi aniqlandi.

Xususan, turk tilida rang sifatlarining orttirma darajasi bir necha usullar orqali

hosil qilinishi kuzatildi. Eng faol usullardan biri sifatning boshlang‘ich bo‘g‘iniga

/m/, /p/, /s/ undoshlaridan birini qo‘shish orqali hosil qilinadigan fonetik-

morfologik model ekanligi aniqlandi. Ushbu model orqali hosil qilingan shakllar

(kıpkırmızı, yemyeşil, mosmor va boshqalar) rangning intensivligini oshirib,

nutqning tasviriylik darajasini sezilarli ravishda kuchaytiradi. Shu bilan birga, /r/

undoshi orqali orttirma daraja hosil qilinmasligi zamonaviy turk tilining muhim

fonetik xususiyatlaridan biri sifatida qayd etildi.

Bundan tashqari, rang sifatlarining orttirma darajasi reduplikatsiya

(takrorlash) usuli orqali ham hosil qilinishi (kara kara) hamda /mi/ so‘roq

yuklamasi yordamida ekspressiv-ta’kidlovchi shakl yuzaga kelishi (yeşil mi yeşil)

aniqlanib, ushbu usullar rangning semantik intensivligini oshirishda muhim

stilistik vosita ekanligi asoslab berildi.

Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, rang bildiruvchi sifatlarning orttirma daraja

shakllari turk tilining nafaqat grammatik, balki stilistik imkoniyatlarini ham

namoyon etadi. Ular badiiy matnlarda obrazlilikni kuchaytirish, vizual tasvirni

jonlantirish va muallifning subyektiv munosabatini ifodalashda muhim rol

o‘ynaydi.

Umuman olganda, rang sifatlarining orttirma darajasi turk tilining boy ifoda

imkoniyatlarini aks ettiruvchi muhim lingvistik hodisa bo‘lib, u fonetik,

morfologik va semantik qatlamlarning o‘zaro uyg‘unlashuvi natijasida yuzaga

keladi.

Natijada, turk tilida rang bildiruvchi sifatlarning orttirma darajasi tilning ifoda

imkoniyatlarini boyituvchi muhim lingvistik vositalardan biri ekanligi aniqlanadi.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROYXATI:
1. Aksan D. (2015). Her yönüyle dil. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
2. Arat R.R. (1979). Kutadgu Bilig. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınlar
3. Banguoğlu T.(2024).Türkçenin grameri. – Ankara:TDK. – Ankara.
4. Çağbayır Y. (2007). Ötüken türkçe sözlük. 5-x cilt. – Istanbul: Ötüken
neşriyat. – 5744 s.

5. Çürük Y.(2017) Türk dilinde renk adları ve renk adlarına gelen ekler //

Kitabevi yayınları. – S. 201-230.

6. Eren A. (2008). Bâkî divanında kırmızı renk/Atatürk Üniversitesi, Sosyal

Bilimler Enstitüsü Dergisi. – №37.– S. 31-68.

7. Ergin M.(2011). Orhun abideleri. –İstanbul:Boğaziçi yayınları. –188s.

8. Hengirmen M. (1998).Türkçe temel dilbilgisi. –Ankara:Engin. – 427 s.

9. Ibodullayeva A., Xakimbayeva O.K.(2022).Ingliz va o‘zbek tillarida sifat

so‘z turkumining ifodalanishi//Models and methods in modern science. – №1. – B.

28-30.

10. Kavasoğlu R.(2021). Renk. – Ankara: Iksad. – 85 s.

11. Kemal Y.(2022). Ince Memed. – 368 s.

12. Ozan S.Y. (2025). Ranglarning lingvomadaniy talqini va ramziy

mazmuni// Ta’limdagi ilmiy islohatlar va izlanishlarning Yangi O‘zbekiston

taraqqiyotidagi o‘rni va rivojlanish omillari. –№6 (1). – B.95-100.

13. Ozan S.Y. (2025). Olamning lisoniy manzarasida rang tadqiqi// Ta’limdagi

ilmiy islohatlar va izlanishlarning Yangi O‘zbekiston taraqqiyotidagi o‘rni va

rivojlanish omillari. – №6 (1). – B.101-104.

14. Pamuk O.(1991). Kara kitap. – Istanbul: Şefik Basımevi. – 445 s.

15. Türkali V.(2004) Kayıp romanlar. – Istanbul: Everest yayınları. – 631 s.

16. Türkçe sözlük.(1983). Cumhuriyet Basımevi. – 669 s.

17. Vasiliev . (1995). Türkçe-Sahaca (Yakutça) sözlük. Ankara: Türk Dil

Kurumu Yayınları.–312 s.

18. Yudahin K. (1988).Kırgız sözlüğü (Çev.Taymas, A.), Ankara: Türk Dil

Kurumu Yayınları.– 815 s.

REFERENCES:

1. Aksan D. (2015). Her yönüyle dil. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.

(In Turkish)

2. Arat R.R. (1979). Kutadgu Bilig. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları. (In

Turkish)

3. Banguoğlu T.(2024).Türkçenin grameri. – Ankara:TDK. – Ankara. (In

Turkish)

4. Çağbayır Y. (2007). Ötüken türkçe sözlük. 5-x cilt. – Istanbul: Ötüken

neşriyat. – 5744 s. (In Turkish)

5. Çürük Y.(2017) Türk dilinde renk adları ve renk adlarına gelen ekler //

Kitabevi yayınları. – S. 201-230. (In Turkish)

6. Eren A. (2008). Bâkî divanında kırmızı renk/Atatürk Üniversitesi, Sosyal

Bilimler Enstitüsü Dergisi. – №37.– S. 31-68. (In Turkish)

7. Ergin M.(2011). Orhun abideleri. –İstanbul:Boğaziçi yayınları. –188s. (In

Turkish)

8. Hengirmen M. (1998).Türkçe temel dilbilgisi. –Ankara:Engin. – 427 s. (In

Turkish)

9. Ibodullayeva A., Xakimbayeva O.K.(2022).Ingliz va o‘zbek tillarida sifat

so‘z turkumining ifodalanishi//Models and methods in modern science. – №1. – B.

28-30. (In Uzbek)

10. Kavasoğlu R.(2021). Renk. – Ankara: Iksad. – 85 s. (In Turkish)

11. Kemal Y.(2022). Ince Memed. – 368 s. (In Turkish)

12. Ozan S.Y. (2025). Olamning lisoniy manzarasida rang tadqiqi //

Ta’limdagi ilmiy islohatlar va izlanishlarning Yangi O‘zbekiston taraqqiyotidagi

o‘rni va rivojlanish omillari. – №6 (1). – B.101-104. (In Uzbek)

13. Ozan S.Y. (2025). Ranglarning lingvomadaniy talqini va ramziy

mazmuni// Ta’limdagi ilmiy islohatlar va izlanishlarning Yangi O‘zbekiston

taraqqiyotidagi o‘rni va rivojlanish omillari. –№6 (1). – B.95-100. (In Uzbek)

14. Pamuk O.(1991). Kara kitap. – Istanbul: Şefik Basımevi. – 445 s. (In

Turkish)

15. Türkali V.(2004) Kayıp romanlar. – Istanbul: Everest yayınları. – 631 s.

(In Turkish)

16. Türkçe sözlük.(1983). Cumhuriyet Basımevi. – 669 s. (In Turkish)

17. Vasiliev . (1995). Türkçe-Sahaca (Yakutça) sözlük. Ankara: Türk Dil

Kurumu Yayınları.–312 s. (In Turkish)

18. Yudahin K. (1988).Kırgız sözlüğü (Çev.Taymas, A.), Ankara: Türk Dil

Kurumu Yayınları.– 815 s. (In Turkish)