QASHQADARYO VILOYATIDAGI MADANIY MEROS
OBYEKTLARINI ASRASH CHORA-TADBIRLARI
MEASURES TO PRESERVE CULTURAL HERITAGE SITES IN THE
KASHKADARYA REGION
МЕРЫ ПО СОХРАНЕНИЮ ОБЪЕКТОВ КУЛЬТУРНОГО
НАСЛЕДИЯ КАШКАДАРЬИНСКОЙ ОБЛАСТИ
https://zenodo.org/records/20667110
Muminov Bekzod Baxtiyor o‘g‘li,
Denov tadbirkorlik va pedagogika
institutining mustaqil tadqiqotchisi,
Tel: +998 50-756-52-55
E-mail: bekzodmuminov@gmail.com.
Annotatsiya. Maqolada mamlakatimizda moddiy madaniy meros sohasini
tartibga solish, asrashga doir ishlarni amalga oshirish uchun ajratilgan budjet
mablag‘larining sarflanishi, shuningdek, Qashqadaryo viloyatidagi moddiy
madaniy meros yodgorliklarini asrash maqsadida so‘ngi yillarda amalga oshirilgan
ishlar, yodgorliklarning bugungi kun holati va obyektlar kesimida byudjet
mablag‘larining sarflanishi statistik ma’lumotlar asosida ko‘rsatib o‘tilgan.
Shuningdek, mahalliy hokimiyatning madaniy meros sohasidagi vakolatlari hamda
amalga oshirgan ishlari tilga olingan.
Kalit so‘zlar: Qashqadaryo viloyati, byudjet mablag‘lari, madaniy meros
obyektlari, asrashga doir ishlar, restavratsiya.
Аннотация. В статье представлены данные о расходовании бюджетных
средств, выделенных на регулирование и сохранение материального
культурного наследия в нашей стране, а также о работе, проделанной в
последние годы по сохранению памятников материального культурного
наследия в Кашкадарьинской области, о текущем состоянии памятников и
расходовании бюджетных средств по объектам на основе статистических
данных. Также упоминаются полномочия местных органов власти в области
культурного наследия и проделанная ими работа.
Ключевые слова: Кашкадарьинская область, бюджетные средства,
объекты культурного наследия, работы по сохранению, реставрация.
Annotation. The article presents the expenditure of budget funds allocated
for the regulation and preservation of tangible cultural heritage in our country, as
well as the work carried out in recent years to preserve tangible cultural heritage
monuments in the Kashkadarya region, the current state of the monuments and the
expenditure of budget funds by object based on statistical data. The powers of local
authorities in the field of cultural heritage and the work they have done are also
mentioned.
Keywords: Kashkadarya region, budget funds, cultural heritage objects,
preservation work, restoration.
KIRISH
Respublikadagi eng ko‘p madaniy meros yodgorliklari mavjud bo‘lgan
Qashqadaryo viloyati hisoblanadi. Har yili viloyatda joylashgan madaniy meros
obyektlari orasidan tarixiy ahamiyati yuqori bo‘lgan 20 tadan ortiq madaniy meros
obyektlarini ta’mirlash-tiklash ishlarini amalga oshirish uchun taklif beriladi.
Jumladan, yo‘qolib ketayotgan, nobud bo‘layotgan yoki tashqi ta’sirlar
oqibatida jiddiy zarar ko‘rayotgan va avariya holatidagi obyektlarni birinchi
navbatda asrash bo‘yicha Qashqadaryo viloyati Madaniy meros boshqarmasi
viloyatdagi 22 ta madaniy meros obyektlari ta’mirtalab bo‘lganligi sababli
2020-yilda ta’mirlash-tiklash (restavratsiya) ishlarini amalga oshirish maqsadida
O‘zbekiston Respublikasi Madaniyat vazirligi huzuridagi Madaniy meros
departamentiga murojaat qilingan. Ammo 2020-yilda ta’mirlash-tiklash ishlariga
13 ta madaniy meros obyektlariga mablag‘ ajratilgan.
Mana shunday holatlar bilan birga sohada kadrlar yetishmasligi hamda
moliyaviy muammolar tufayli viloyatda 35 ta tarixiy obyekt taʼmirtalab, avariya
holatiga kelib qolganligi achinarli. Jumladan, Shahrisabz shahrida joylashgan
1437-1438-yillarda qurilgan “Gumbazi Sayyidon” maqbarasi, IX-XII asrlarga oid
“Qal’a devori” arxitektura obyekti, XIV-XV asrlar “Xommomi” arxitektura
obyekti, Shahrisabz tumanida joylashgan XVI asrga oid “Chorsu gumbazi”
arxitektura obyekti, 1894-yilda qurilgan “Suvsulton” masjidi, XIX-XX asrlarga oid
“Shakarteri” masjidi, Yakkabog‘ tumanida joylashgan VI-VII arslarga oid “Tezob”
masjidi, X-XII arslarga oid “Tezob” maqbarasi”, Kitob tumanida joylashgan 1892-
yilda barpo etilgan “Sumak” masjidi, Qarshi shahrida joylashgan XIX asrga oid
“Aral” masjidi, Dexqonobot tumanida joylashgan 1890-yilda barpo etilgan
“Oqsaroy qa’lasi” arxitektura obyekti, Koson tumanida joylashgan I - VIII asrlarga
oid “Yerqurg‘on” shahristoni arxeologiya obyekti, XVI asrga oid “Xuja qurg‘on”
masjidi va boshqalar (Madaniy meros joriy arxivi).
MAVZUGA OID ADABIYOTLAR TAHLILI
Qashqadaryo viloyatidagi madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish,
ta’mirlash va ulardan foydalanish masalalari so‘nggi yillarda davlat siyosati
darajasida faol o‘rganilmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Madaniy meros agentligi
arxiv materiallari, Vazirlar Mahkamasining 110-son (2022), 102-103-son (2023)
qarorlari va bayonlari asosiy rasmiy manbalarni tashkil etadi. Ushbu hujjatlar
viloyatdagi 1500 ga yaqin madaniy meros obyekti holatini, byudjet
mablag‘larining ajratilishi va o‘zlashtirilishini batafsil yoritadi.
Adabiyotlarda asosiy e’tibor quyidagi muammolarga qaratilgan:
Obyektlarning avariya holatiga kelishi xususan, 2020-yilda 35 ta obyekt
ta’mirtalab;
Moliyaviy resurslar yetishmasligi va mablag‘larning to‘liq o‘zlashtirilmasligi
2023-yilda atigi 23% o‘zlashtirilgan;
Arxeologik obyektlarga yetkazilgan zarar 2022-2023-yillarda 52,383 mln
so‘m;
Bir vaqtning o‘zida ijobiy tendensiyalar ham qayd etilgan: har yili byudjet
mablag‘larining keskin o‘sishi (2019-yilda 59 mlrd, 2022-yilda 75 mlrd, 2023-
yilda 284 mlrd so‘m), “Shahrisabz tarixiy markazi” kabi YUNESCO obyektlarini
qayta tiklash bo‘yicha ishlar va mahalliy hokimiyatlarning muhofaza belgilari
o‘rnatish, jamoatchi nazoratchilar biriktirish kabi tashkiliy choralar.
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Tadqiqot sifat va miqdoriy yondashuvlarning kombinatsiyasiga asoslangan.
Tadqiqot ishonchliligini ta’minlash uchun faqat rasmiy va tasdiqlangan
manbalardan foydalanildi. Cheklov sifatida birlamchi empirik tadqiqot
o‘tkazilmaganligini qayd etish mumkin.
Ushbu metodologiya mavzuning dolzarbligini hisobga olgan holda, mavjud
muammolarni aniq ko‘rsatish va takliflar ishlab chiqish imkonini beradi.
TAHLIL VA NATIJALAR
Qashqadaryo vohasida turistlar tashrif buyuradigan 58 ta madaniy meros
obyektida yongʻin xavfsizligi, 49 tasida sanitariya qoidalari talablari buzilgani
aniqlangan. Qashqadaryo viloyati boʻyicha jami 12 ta arxeologiya merosi
obyektlari buzilishi yoki yoʻq qilib yuborilishi oqibatida davlat manfaatlariga 5,8
mlrd soʻmlik zarar yetkazilgan Shuningdek, soha mutaxassis xodimlari tomonidan
2022-2023-yillar davomida olib borgan nazorat ishlari asosida 6 ta arxeologiya
obyektiga 52 mlrd 383 mln so‘m miqdorida zarar yetkazilgani aniqlangan.
Arxeologiya T/r Zarar yetkazilgan Zarar aniqlangan yil Zarar miqdori
obyekt nomi (mln so‘mda)
obyektlari
soni
2022 2023
1178 1 Kunjutlitepa + 47 500
315
2 Chordang‘itepa + 3 700
92
3 Xontepa + 96
680
4 Chillamozortepa +
5 Munchoqtepa +
6 Qurg‘ontepa +
51 515 868 52 383
1178 Jami 6
Yuqoridagi holatlar natijasida hududda madaniy merosni saqlash va muhofaza
qilish borasida jiddiy ishlar amalga oshirilmoqda. Jumladan, moddiy madaniy
meros yodgorliklarni muhofaza qilish hamda saqlash uchun respublika byudjeti
hisobidan madaniy meros obyektlariga 2019-yilda jami 59 125 mln. so‘m (2018-
yilga nisbatan 127 foiz) budjet mablag‘lari ajratilgan. Ajratilayotgan mablag‘lar
doirasida 2019-yil 77 ta madaniy meros obyektlarini ta’mirlash-tiklash,
konservatsiya va arxeologiya tadqiqot ishlari amalga oshirilgan.
2020-yilda amalga oshiriladigan ishlar – jami 66 843 mln so‘m (2019-yilga
nisbatan 130 foiz) budjet mablag‘lari ajratilgan, bu mablag’lar asosida 85 ta
madaniy meros obyektlarini ta’mirlash-tiklash, konservatsiya va arxeologiya
tadqiqot ishlari ko‘zda tutilgan.
2021-yilda Madaniyat vazirligi huzuridagi Madaniy meros departamenti
negizida Turizm va sport vazirligi huzuridagi Madaniy meros agentligi tashkil
etilishi natijasida sohaga ajratilgan mablag‘lar Madaniyat vazirligi hisob raqamida
qolib ketganligi sababli moddiy madaniy meros obyektlarini ta’mirlash-tiklash,
konservatsiya qilish ishlariga yo‘naltirmasdan qolgan.
2022-yil 4-mart kuni tasdiqlangan 2022-yil davomida asrashga doir ishlar
amalga oshiriladigan madaniy meros ko‘chmas mulk obyektlarining manzilli
ro‘yxatiga asosan 34 ta loyihalar bo‘yicha jami 75 mlrd so‘m mablag‘lar ajratilgan.
Mazkur 34 ta madaniy meros obyektlarining loyiha-smeta hujjatlari ishlab
chiqilgan bo‘lib, shundan, 33 ta obyektlarning loyiha-smeta hujjatlari Madaniy
meros agentligi huzuridagi Ilmiy-ekspert kengashi tomonidan ma’qullangan hamda
shaharsozlik ekspertizasidan ijobiy xulosa olinib, Turizm va madaniy meros
vazirligining “Madaniy meros obyektlari restavratsiyasi direksiyasi” davlat
muassasasi bilan 37 mlrd so‘mlik shartnoma rasmiylashtirilgan (Madaniy meros
agentligi joriy arxivi). Shuningdek, Madaniy meros agentligi tomonidan pudrat
ishlarini amalga oshirish uchun avans va bajarilgan ishlar uchun 16,5 mlrd so‘m
mablag‘ moliyalashtirilib, 20 ta obyektda 7,3 mlrd so‘mlik pudrat ishlari
bajarilgan. Shundan, loyihalashtirish ishlariga 3,1 mlrd so‘m moliyalashtirib
berilgan.
Misol tariqasida Qashqadaryo viloyatidagi Haramjo‘y masjidi ta’mirlashtiklash, restavratsiya ishlari uchun 1 mlrd so‘m mablag‘ ajratilgan bo‘lib, undan
783,8 mln so‘m moliyalashtirilgan hamda 783,8 mln so‘mlik (82,7%) ishlar
bajarilgan. Qashqadaryo viloyatidagi XIV asrga oid Hammomi ta’mirlash-tiklash
restavratsiya ishlari uchun 1 mlrd so‘m mablag‘ ajratilgan bo‘lib, undan 558,6 mln
so‘m moliyalashtirilgan hamda 237,0 mln so‘mlik (23,7%) ishlar bajarilgan.
Shuningdek, joriy 2022-yil uchun Vazirlar Mahkamasining 2022-yil
3-martdagi 110-sonli qarori hamda madaniy meros obyektlarini restavratsiya va
konservatsiya qilish bo‘yicha manzilli dasturining ijrosini ta’minlash bo‘yicha 69
ta madaniy meros obyektlarini restavratsiya va konservatsiya qilish ishlarini tashkil
qilingan. Ulardan biri “Shahrisabz tarixiy markazi” butunjahon madaniy meros
obyektini dastlabki regeneratsiya (tarixiy shaklini qayta tiklash bo‘yicha loyiha-
smeta hujjatlarini ishlab chiqish va loyihani amalga oshirish uchun dastlabki
ishlarni boshlash) ishlarini amalga oshirishga 10 mlrd so‘m ajratilgan. Madaniy
meros agentligi tomonidan mazkur regeneratsiya loyihasi ishlab chiqilib,
YUNESKOning Butunjahon merosi qo‘mitasiga kelishish uchun taqdim etilgan,
biroq YUNESKO tomonidan loyihani ko‘rib chiqish yakunlanmaganligi bois,
dastlabki regeneratsiya ishlari amalga oshirilmagan. Natijada mablag‘ qayta
taqsimlangan.
2023-yilda madaniy meros obyektlarida restavratsiya, asrashga doir ishlarni
amalga oshirish uchun davlat byudjetidan jami 284 mlrd so‘m (2022-yilda
o‘zlashtirilmasdan qolgan mablag‘lar bilan birgalikda) mablag‘ ajratilgan bo‘lsa,
yil yakuniga borib, ushbu mablag‘larning bor-yo‘g‘i 23 foizi (65,6 mlrd so‘m)
o‘zlashtirilgan (Madaniy meros agentligi joriy arxivi). Ammo avvalgi yillarga
taqqoslaydigan bo‘lsak, yodgorliklarda asrashga doir ishlar va obodonlashtirish
ishlarini amalga oshirish uchun eng ko‘p o‘zlashtirilgan mablag‘ hisoblanadi.
Xususan, Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 31-maydagi 102-son yig‘ilishi
bayoni bilan 158 ta madaniy meros obyektida restavratsiya va qurilish-ta’mirlash
ishlarini amalga oshirish uchun 150 mlrd so‘m, 13 ta davlat muzeyi uchun 8,8 mlrd
so‘m hamda madaniy meros obyektlarida quyosh panellarini o‘rnatish uchun 5,2
mlrd so‘m jami – 201 ta loyihani amalga oshirish uchun 164 mlrd so‘m ajratilgan.
Shundan, restavratsiya va qurilish-ta’mirlash ishlarini amalga oshirish belgilangan
158 ta obyektning 67 tasida (43 foiz) ta’mirlash-tiklash ishlari boshlangan.
2023-yil davomida 67 ta obyekt uchun jami 35,6 mlrd so‘m yo‘naltirilgan
bo‘lib, shundan 3,3 mlrd so‘m – loyiha hujjatlarini ishlab chiqishga, 32,2 mlrd
so‘m – restavratsiya va ta’mirlash-tiklash ishlariga yo‘naltirilgan. Shundan,
Qashqadaryo viloyatida joylashgan obyektlarni restavratsiya, ta’mirlash-tiklash
ishlari uchun 8,7 mlrd so‘m mablag‘ ajratildi. Qarshi shahrida joylashgan 4 ta
obyekt, Dehqonobod, Qamashi, Kitob, Chiroqchi, Kasbi tumanlari hamda
Shahrisabz shahrida 1 tadan jami – 10 ta obyekt rejalashtirilgan.
T/r Obyekt nomi Obyekt manzili Asrashga doir ish Ajratilgan
turi mablag‘
(mln so‘m)
1 “Haramjo‘y” masjidi Qarshi shahar, Haramjo‘y Restavratsiya, 1 500,0
MFY ta’mirlash-tiklash
700,0
2 XIV asrdagi Qarshi shahar, Qarliqxona Restavratsiya, 1 500,0
“Hammom” binosi mahallasi, Nasaf ko‘chasi ta’mirlash-tiklash 640,0
1 000,0
3 “Ko‘k gumbaz” Shahrisabz shahri, Restavratsiya, 800,0
1 000,0
madaniy meros Qo‘shxovuz MFY, Ipak ta’mirlash-tiklash 500,0
800,0
obyekti Yo‘li ko‘chasi, 89-uy 300,0
8 740,0
4 “Oq Saroy” Dehqonobod tumani, Restavratsiya,
majmuasi Oqrabod MFY ta’mirlash-tiklash
5 “Langar ota” Qamashi tumani, Restavratsiya,
ziyoratgohi Ko‘kbuloq MFY ta’mirlash-tiklash
6 “Kulol” masjidi Qarshi shahri, Chaqar Restavratsiya,
MFY ta’mirlash-tiklash
7 “Sharofboy” Qarshi shahri, Chaqar Restavratsiya,
madrasasi MFY ta’mirlash-tiklash
8 “Nomozgoh” masjidi Kasbi tumani, Xo‘ja Restavratsiya,
Kasbi QFY ta’mirlash-tiklash
9 “Abu Xasan Ishqiy” Chiroqchi tumani, Langar Restavratsiya,
masjidi
MFY ta’mirlash-tiklash
10 “Xo‘ja Ilm Kon”
maqbarasi va masiidi Kitob tumani, Xo‘ja Restavratsiya,
Ilmkon MFY ta’mirlash-tiklash
Jami
FVazirlar Mahkamasining 2023-yil 31-maydagi 102-son yig‘ilishi bayoni.
Madaniy meros agentligining 2024-yil 6-maydagi “2024-yilda restavratsiya
va ta’mirlash-tiklash ishlari amalga oshiriladigan madaniy meros obyektlari va
davlat muzeylarining manzilli ro‘yxati” bilan 230 ta loyihani amalga oshirish
uchun 192 mlrd so‘m ajratilgan. Shundan, restavratsiya va qurilish-ta’mirlash
ishlarini amalga oshirish uchun 168 mlrd so‘m, loyiha-semita ishlari uchun 24
mlrd so‘m ajratilishi belgilandi.
Birgina Qashqadaryo viloyatida joylashgan obyektlarda asrashga doir ishlarni
amalga oshirish uchun jami – 13 ta obyektga qariyb 6 mlrd so‘m mablag‘ ajratildi.
Jumladan, 7 ta obyektni ta’mirlash-tiklash ishlari uchun 5,4 mlrd so‘m mablag‘
hamda 6 ta obyektning loyiha ishlari uchun 600 mln so‘m mablag‘ ajratish
belgilangan.
T/r Obyekt nomi Obyekt manzili Asrashga doir ish Ajratilgan
turi mablag‘
(mln so‘m)
Restavratsiya, ta’mirlash-tiklash ishlari uchun
1. XIV asrdagi Qarshi shahar, Qarliqxona Restavratsiya, 100
“Hammom” binosi mahallasi, Nasaf ko‘chasi ta’mirlash-tiklash
2. “Ko‘k gumbaz” Shahrisabz shahri, Restavratsiya, 400
madaniy meros Qo‘shxovuz MFY, Ipak ta’mirlash-tiklash
obyekti Yo‘li ko‘chasi, 89-uy
3. “Oq Saroy” Dehqonobod tumani, Restavratsiya, 350
majmuasi Oqrabod MFY ta’mirlash-tiklash
4. “Kulol” masjidi Qarshi shahri, Chaqar Restavratsiya, 1 200
1 100
MFY ta’mirlash-tiklash 1 068
1 168
5. “Sharofboy” Qarshi shahri, Chaqar Restavratsiya,
4
madrasasi MFY ta’mirlash-tiklash 150
150
6. “Nomozgoh” Kasbi tumani, Xo‘ja Kasbi Restavratsiya, 100
100
masjidi QFY ta’mirlash-tiklash 100
5 990
7. “Xo‘ja Ilm Kon” Kitob tumani, Xo‘ja Restavratsiya,
maqbarasi va Ilmkon MFY ta’mirlash-tiklash
masiidi
Loyiha ishlari uchun
8. “Abu Xasan Chiroqchi tumani, Langar Restavratsiya,
Ishqiy” masjidi MFY ta’mirlash-tiklash
9. “Tezob” maqbarasi Yakkabog‘ tumani Restavratsiya,
“Xo‘jailg‘or” MFY ta’mirlash-tiklash
10. “Sumak” masjidi Kitob tumani “Tevabosh” Restavratsiya,
MFY ta’mirlash-tiklash
11. “Shakarteri” Shahrisabz tumani Restavratsiya,
masjidi
ta’mirlash-tiklash
12. “Xo‘jai Isparos”
masjid maqbarasi Kitob tumani Restavratsiya,
13. “Pandindiron” ta’mirlash-tiklash
masjidi
Kasbi tumani Restavratsiya,
ta’mirlash-tiklash
Jami
Madaniy meros agentligining 2024-yil 6-maydagi manzilli ro‘yxati
Madaniy meros agentligining 2025-yil 3-fevraldagi “2025-yilda restavratsiya
va ta’mirlash-tiklash ishlari amalga oshiriladigan madaniy meros obyektlari va
davlat muzeylarining manzilli ro‘yxati” bilan 232 ta loyihani amalga oshirish
uchun qariyb 135 mlrd so‘m ajratilgan. Shundan, restavratsiya va qurilishta’mirlash ishlarini amalga oshirish uchun 125 mlrd so‘m, loyiha-semita ishlari
uchun 10 mlrd so‘m ajratilishi belgilandi (Madaniy meros joriy arxivi). Xususan,
Qashqadaryo viloyatida joylashgan obyektlarda asrashga doir ishlarni amalga
oshirish uchun jami – 19 ta madaniy meros obyektiga qariyb 7 mlrd so‘m mablag‘
ajratilgan.
T/r Obyekt nomi Obyekt manzili Asrashga doir ish Ajratilgan
turi mablag‘
(mln so‘m)
Restavratsiya, ta’mirlash-tiklash ishlari uchun
100
1. XIV asrdagi Qarshi shahar, Qarliqxona Restavratsiya,
“Hammom” binosi mahallasi, Nasaf ko‘chasi ta’mirlash-tiklash 400
“Ko‘k gumbaz” Shahrisabz shahri, Restavratsiya, 350
ta’mirlash-tiklash 1 200
2. madaniy meros Qo‘shxovuz MFY, Ipak
obyekti Yo‘li ko‘chasi, 89-uy
“Oq Saroy” Dehqonobod tumani, Restavratsiya,
3. majmuasi Oqrabod MFY ta’mirlash-tiklash
4. “Kulol” masjidi Qarshi shahri, Chaqar Restavratsiya,
MFY 1 100
“Sharofboy” Qarshi shahri, Chaqar ta’mirlash-tiklash 1 068
5. madrasasi MFY Restavratsiya,
Kasbi tumani, Xo‘ja Kasbi
“Nomozgoh” QFY ta’mirlash-tiklash
6. masjidi Restavratsiya,
ta’mirlash-tiklash
“Xo‘ja Ilm Kon” Kitob tumani, Xo‘ja Restavratsiya,
Ilmkon MFY ta’mirlash-tiklash
7. maqbarasi va 1 168
masjidi
8. “Abu Xasan Chiroqchi tumani, Langar Restavratsiya, 4
Ishqiy” masjidi MFY ta’mirlash-tiklash
9. “Tezob” maqbarasi Yakkabog‘ tumani Restavratsiya, 150
“Xo‘jailg‘or” MFY ta’mirlash-tiklash
10. “Sumak” masjidi Kitob tumani “Tevabosh” Restavratsiya, 150
MFY ta’mirlash-tiklash
11. “Shakarteri” Shahrisabz tumani Restavratsiya, 100
masjidi ta’mirlash-tiklash
12. “Xo‘jai Isparos” Kitob tumani Restavratsiya, 100
masjid maqbarasi ta’mirlash-tiklash
13. “Pandindiron” Kasbi tumani Restavratsiya, 100
masjidi ta’mirlash-tiklash
14. Qal’a devori Qarshi shahri Restavratsiya, 33
“Darvozatutak” MFY ta’mirlash-tiklash
15. Chorsu bozori Shahrisabz shahri Restavratsiya, 9
“Kulollik” MFY ta’mirlash-tiklash
16. Langar ota masjidi Qamashi tumani Restavratsiya, 862
“Ko‘kbuloq” MFY ta’mirlash-tiklash
Hammom Shahrisabz shahri Restavratsiya, 50
17. (arxeologiya “Zargarlik” MFY ta’mirlash-tiklash
topilmasi)
Yerqurg‘on Koson tumani “Sherbek” Restavratsiya, 50
18. shahristoni MFY ta’mirlash-tiklash 50
G‘uzor bekining G’uzor tumani Restavratsiya, 7 044
19. uyi “Xo‘jaguza” MFY ta’mirlash-tiklash
Jami
Madaniy meros agentligining 2025-yil 13-fevraldagi manzilli ro‘yxati
XULOSA VA TAKLIFLAR
Shuningdek, mahalliy hokimiyat organlari tomonidan ham madaniy meros
yodgorliklarini saqlash, uni kelajak avlodga yetkazish maqsadida keng ko‘lamli
ishlar amalga oshirilib kelinmoqda. Jumladan, Qashqadaryo viloyat hokimligida
2025-yil 28-aprel kuni kengaytirilgan tarzda oʻtkazilgan video-selektor
yigʻilishining B-01-21/194-son bayoni qaror qismining 9-bandiga koʻra, tuman
(shahar) hokimliklari madaniy meros boshqarmasi bilan birgalikda bir oy
muddatda 584 ta muhofaza belgilarini oʻrnatish boʻyicha tegishli ishlarni amalga
oshirish, viloyat hokimligiga axborot kiritish hamda jami 1468 ta madaniy meros
obyektlariga jamoatchi-nazoratchilar biriktirish, oʻrnatilgan muhofaza belgilari
doimiy ravishda but holda saqlanishiga Mahalla yettiligi masʼul etib belgilangan.
Shuningdek, 2025-yil 30-aprel kuni Xalq deputatlari Qashqadaryo viloyati
kengashining yoshlar siyosati, madaniyat va sport masalalari bo‘yicha doimiy
komissiyasining 03-03-DKB/33-sonli yigʻilishi bayoni kun tartibining
1-masalasida Viloyatda “Madaniy meros obyektlarini muhofaza qilish va ulardan
foydalanish to‘g‘risida”gi Qonun ijrosi to‘g‘risida amalga oshirilayotgan ishlar
koʻrib chiqilgan boʻlib, yigʻilish qaror qismining 2-3-bandlarida Viloyat
hokimining oʻrinbosari, Boshqarma boshligʻi, aloqador tashkilotlar va tuman
(shahar) hokimliklari bilan birgalikda viloyatdagi obyektlarni muhofaza qilish
ishlarini doimiy tashkil qilish, jamoatchi nazoratchilar biriktirish, ularni asrash
boʻyicha mahallalarda targʻibot ishlarini olib borish vazifalari belgilangan.
Bundan tashqari, 2025-yil 6-may kuni Xalq deputatlari Qashqadaryo viloyati
kengashining VII-11-80-4-0-K/25-sonli qarori bilan Viloyat hokimining
o‘rinbosari A.Zakirov viloyat madaniy meros boshqarmasi (O.Hamidov), aloqador
tashkilotlar va tuman (shahar) hokimliklari bilan birgalikda hududdagi madaniy
meros obyektlaridan foydalanish va muhofaza qilishda qonunchilik hujjatlarida
belgilangan tartiblarga amal qilib borilishini tashkil qilish, nazorat qilish va amalga
oshirilayotgan ishlar boʻyicha maʼlumot berib borish vazifalari yuklatilgan.
Xulosa o‘rnida shuni aytish mumkinki, bugunga kunga kelib obyektlarda
boshlangan restavratsiya-konservatsiya ishlari to‘liq yakunlangan 10 dan ortiq
yodgorliklar mavjud. Ammo bu viloyatdagi jami – 1 500 ga yaqin obyektning atiga
1 foizini tashkil etishi hududdagi madaniy meros obyektlarining muhofazasi va
saqlanishiga jiddiy e’tibor berish lozim ekanligini isbotlaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1. O‘zbekiston Respublikasi Madaniy meros agentligi joriy arxivi.
2. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 1-martdagi
“2022-yilda turizm va madaniy meros obyektlari infratuzilmasini rivojlantirish
chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 110-son qarori.
3. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 31-maydagi
“Madaniy meros obyektlarida olib borilayotgan asrashga doir ishlarni
muvofiqlashtirish hamda ularni samarali tashkil etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”
103-sonli yig‘ilish bayoni.
4. Madaniy meros agentligining 2024-yil 6-maydagi “2024-yilda restavratsiya
va ta’mirlash-tiklash ishlari amalga oshiriladigan madaniy meros obyektlari va
davlat muzeylarining manzilli ro‘yxati.
5. Qashqadaryo viloyat hokimligida 2025-yil 28-apreldagi B-01-21/194-son
bayoni.
6. 2025-yil 30-apreldagi Xalq deputatlari Qashqadaryo viloyati kengashining
yoshlar siyosati, madaniyat va sport masalalari bo‘yicha doimiy komissiyasining
03-03-DKB/33-sonli yigʻilishi bayoni.
7. Xalq deputatlari Qashqadaryo viloyati kengashining 2025-yil 6-maydagi
VII-11-80-4-0-K/25-sonli qarori.
8. Qashqadaryodagi tarixiy obyektlarda qonun buzilishi holatlari aniqlandi –
Bosh prokuratura. Yangi O‘zbekiston. 28-oktabr, 2022-yil.
REFERENCES:
1. O‘zbekiston Respublikasi Madaniy meros agentligi joriy arxivi. (In Uzbek)
2. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2022-yil 1-martdagi
“2022-yilda turizm va madaniy meros obyektlari infratuzilmasini rivojlantirish
chora-tadbirlari toʻgʻrisida” 110-son qarori. (In Uzbek)
3. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 31-maydagi
“Madaniy meros obyektlarida olib borilayotgan asrashga doir ishlarni
muvofiqlashtirish hamda ularni samarali tashkil etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”
103-sonli yig‘ilish bayoni. (In Uzbek)
4. Madaniy meros agentligining 2024-yil 6-maydagi “2024-yilda restavratsiya
va ta’mirlash-tiklash ishlari amalga oshiriladigan madaniy meros obyektlari va
davlat muzeylarining manzilli ro‘yxati. (In Uzbek)
5. Qashqadaryo viloyat hokimligida 2025-yil 28-apreldagi B-01-21/194-son
bayoni. (In Uzbek)
6. 2025-yil 30-apreldagi Xalq deputatlari Qashqadaryo viloyati kengashining
yoshlar siyosati, madaniyat va sport masalalari bo‘yicha doimiy komissiyasining
03-03-DKB/33-sonli yigʻilishi bayoni. (In Uzbek)
7. Xalq deputatlari Qashqadaryo viloyati kengashining 2025-yil 6-maydagi
VII-11-80-4-0-K/25-sonli qarori. (In Uzbek)
8. Qashqadaryodagi tarixiy obyektlarda qonun buzilishi holatlari aniqlandi –
Bosh prokuratura. Yangi O‘zbekiston. 28-oktabr, 2022-yil. (In Uzbek)