ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

Toʻliq matnПолный текстFull text

Temuriylar davrida Eronning geosiyosiy o‘rni

Qo‘chqarov Temurbek Baxromjon o‘g‘li

Matn PDF dan avtomatik ajratilgan: ekran oʻqiydigan dasturlar, telefon va qidiruv uchun. Rasmiy nusxa — PDF.Текст извлечён из PDF автоматически — для программ чтения с экрана, телефонов и поиска. Официальная версия — PDF.Text was extracted from the PDF automatically for screen readers, phones and search. The PDF remains the version of record.

PDF ni oʻqishЧитать PDFRead the PDF → Nashr kartasiКарточка изданияRecord

TEMURIYLAR DAVRIDA ERONNING GEOSIYOSIY O‘RNI
THE GEOPOLITICAL ROLE OF IRAN DURING THE TIMURID

PERIOD
ГЕОПОЛИТИЧЕСКАЯ РОЛЬ ИРАНА В ЭПОХУ ТИМУРИДОВ

Qo‘chqarov Temurbek Baxromjon o‘g‘li
Oriental universiteti

Ijtimoiy-gumanitar fanlar kafedrasi
katta oʻqituvchisi

Tel.: +998 93-076-11-96
E-mail: qochqarovt33@gmail.com
Annotatsiya. Ushbu maqolada Amir Temur saltanati diplomatiyasining
tarixiy mohiyati, uning Yevrosiyo makonidagi siyosiy, iqtisodiy va madaniy
jarayonlarga ta’siri ilmiy asosda tahlil qilingan. Ayniqsa, Eron mintaqasining
Temuriylar davridagi geosiyosiy ahamiyati, karvon yo‘llari xavfsizligi, savdoiqtisodiy aloqalar rivoji hamda diplomatik munosabatlarning davlat
barqarorligidagi o‘rni yoritilgan. Muallif tarixiy manbalar va zamonaviy
tadqiqotlarga tayangan holda Amir Temur diplomatiyasining nafaqat harbiysiyosiy qudrat, balki mintaqalararo integratsiya, shaharlar ravnaqi va xalqlar
o‘rtasidagi madaniy yaqinlashuvni ta’minlagan muhim omil bo‘lganini asoslaydi.
Maqola Temuriylar davri tashqi siyosatini yangi yondashuvda baholashga xizmat
qiladi.
Kalit so‘zlar: Amir Temur, E.Bjezinskiy, Chingizxon, Fors, konfutsiylik,
assimilyatsiya, Elxoniylar, Chig‘atoyzoda, Markaziy Osiyo, farsax, diplomatiya.
Annotation. This article analyzes, on a scholarly basis, the historical essence
of Amir Temur’s diplomacy and its influence on the political, economic, and
cultural processes of the Eurasian space. Particular attention is paid to the
geopolitical importance of the Iranian region during the Timurid period, the
security of caravan routes, the development of trade and economic relations, and
the role of diplomatic interaction in ensuring state stability. Drawing on historical
sources and modern research, the author demonstrates that Amir Temur’s
diplomacy was not only an expression of military and political power, but also an
important factor in promoting interregional integration, urban development, and
cultural rapprochement among peoples. The article contributes to a new
interpretation of the foreign policy of the Timurid era.
Keywords: Amir Temur, Zbigniew Brzezinski, Genghis Khan, Persia,
Confucianism, assimilation, Ilkhanate, Chagatai, Central Asia, farsakh,
diplomacy.

Аннотация. В данной статье на научной основе анализируются

историческая сущность дипломатии Амира Темура и её влияние на

политические, экономические и культурные процессы в евразийском

пространстве. Особое внимание уделяется геополитическому значению

иранского региона в эпоху Тимуридов, безопасности караванных путей,

развитию торгово-экономических связей, а также роли дипломатических

отношений в обеспечении устойчивости государства. Опираясь на

исторические источники и современные исследования, автор показывает, что

дипломатия Амира Темура являлась не только проявлением военно-

политической мощи, но и важным фактором межрегиональной интеграции,

развития городов и культурного сближения народов. Статья способствует

новому осмыслению внешней политики эпохи Тимуридов.

Ключевые слова: Амир Темур, Э. Бжезинский, Чингисхан, Персия,

конфуцианство, ассимиляция, Ильханиды, Чагатаиды, Центральная Азия,

фарсах, дипломатия.

KIRISH
XIV asrning ikkinchi yarmi – XV asr boshlarida Yaqin va O‘rta Sharq,
Markaziy Osiyo hamda Kavkaz hududlarida yuz bergan siyosiy jarayonlar jahon
tarixining muhim burilish nuqtalaridan birini tashkil etadi. Aynan shu davrda Amir
Temur tomonidan barpo etilgan qudratli saltanat nafaqat harbiy-siyosiy kuch
sifatida, balki keng mintaqaviy makonda diplomatik, iqtisodiy va madaniy
integratsiyani ta’minlagan yirik tarixiy hodisa sifatida namoyon bo‘ldi. Bu
jarayonda Eron hududi alohida geosiyosiy ahamiyat kasb etib, Temuriylar
davlatining g‘arbiy va janubi-g‘arbiy strategik yo‘nalishlarida tayanch makon
vazifasini bajardi. Mintaqaning qulay geografik joylashuvi, karvon yo‘llari
tugunida joylashgani, yirik savdo-iqtisodiy markazlarga egaligi hamda siyosiyharbiy nuqtayi nazardan o‘ta muhim hudud ekanligi uni Temuriylar tashqi siyosati
va diplomatik faoliyatining markaziy bo‘g‘inlaridan biriga aylantirdi.

MAVZUGA OID ADABIYOTLAR TAHLILI
Amir Temur diplomatiyasi va uning mintaqaviy siyosatdagi o‘rni masalasini
yoritishda o‘zbek tarixshunosligida yaratilgan ilmiy tadqiqotlar muhim o‘rin tutadi.
Xususan, Sh.O‘ljayevaning “Amir Temur diplomatiyasi” asarida Sohibqiron tashqi
siyosatining nazariy va amaliy asoslari, diplomatik aloqalar tizimi hamda Eron
mintaqasining strategik ahamiyati yoritilgan (2018). Muallif Eron hududini Amir
Temur uchun nafaqat harbiy yurishlar obyekti, balki karvon yo‘llari, iqtisodiy
resurslar va geosiyosiy ustunlikni ta’minlovchi tayanch makon sifatida talqin
qiladi.

Temuriylar davridagi savdo yo‘llari va iqtisodiy aloqalarni tadqiq etishda

G.Agzamova (2018)ning ilmiy izlanishlari alohida e’tiborga loyiqdir. Tadqiqotchi

Movarounnahr savdogarlarining Eron hududi orqali janub va janubi-g‘arb

mamlakatlari bilan olib borgan savdo-sotiq aloqalarini tahlil qilib, Marv, Nishopur,

Hamadon, Ray, Sheroz, Kermon kabi shaharlarning tranzit va iqtisodiy markaz

sifatidagi mavqeini ochib beradi.

Mavzuning nazariy-metodologik asoslarini kengroq tarixiy jarayonlar bilan

bog‘lab tushuntirishda xorijiy mualliflarning qarashlari ham muhimdir. Jumladan,

amerikalik siyosatshunos E.Bjezinskiy (2022) mo‘g‘ullar imperiyasining

parchalanish omillarini tahlil qilar ekan, bosib olingan hududlarda hukmdorlarning

asta-sekin assimilyatsiyalashuvi, siyosiy-madaniy birlikning sustligi va vorislik

muammolarini alohida ko‘rsatib o‘tadi. Shuningdek, K.E.Bosvortning asarlarida

Markaziy Osiyo va Fors mintaqasining siyosiy tarixiga doir muhim ilmiy

mulohazalar ilgari suriladi (Босворт К.Е., 2007). U o‘rta asrlarda ushbu ikki

makonni yagona siyosiy hokimiyat ostida birlashtirish jarayoni aynan Amir Temur

faoliyatida eng yuqori bosqichga chiqqanini ta’kidlaydi.

TADQIQOT METODOLOGIYASI
Ushbu maqolada Temuriylar davrida Eronning geosiyosiy o‘rnini tadqiq
etishda tarix fanining asosiy metodologik tamoyillari - tarixiylik, xolislik, tizimlilik
va qiyosiy tahlil usullaridan foydalanildi. Tarixiylik tamoyili asosida Eron
hududining siyosiy, iqtisodiy va diplomatik аhamiyati o‘z davrining aniq tarixiy
sharoitlari bilan bog‘liq holda o‘rganildi. Shu orqali mintaqaning Amir Temur
saltanati siyosatidagi o‘rni mo‘g‘ullar davridan keyingi siyosiy vaziyat, Elxoniylar
merosi va xalqaro savdo yo‘llari tizimi doirasida tahlil qilindi.

TAHLIL VA NATIJALAR
Amir Temur saltanati diplomatiyasi tarixi o‘zbek diplomatiyasi tarixining
cho‘qqilaridan birini tashkil etadi. U nafaqat O‘zbekiston, balki jahon tarixida ham
katta o‘rin tutadi.
Amir Temur diplomatiyasi Yevrosiyo mintaqasini birlashtiruvchi muhim
kuch rolini bajarishi bilan birga, ana shu xalqlarning tinchlik-farovonligi, savdoiqtisodiy munosabatlarning gurkurab rivojlanishiga muhim ta’sir ko‘rsatdi. Ilgari
gavjum bo‘lgan, lekin keyingi bir yarim asr davomidagi biqiqlik tufayli hayot
nurlari so‘na boshlagan shaharlar diplomatik harakatlar tufayli qayta rivojlana
boshladi, ularda hayot qaynadi, davlatlar va millatlar o‘rtasidagi muhim ko‘prik
o‘rnatildi.
Amir Temur davlatida diplomatik qonun-qoidalar o‘z davri taomiliga muvofiq
olib borilgan. U davlat ishlari, xususan, diplomatik ishlarni ham din shariat

asosida, o‘z davrida mavjud bo‘lgan to‘ra va tuzukka solib, saltanatning martaba-

yu maqomini saqlab turgan.

Amerikalik siyosatshunos E.Bjezinskiy o‘z asarida “…mo‘g‘ul hukmdorlari

bosib olgan hududlarida asta-sekin assimilatsiya jarayoni kuchayib, uch mintaqada

– imperiyaning Xitoy qismidagi Chingizxonning nabiralari konfutsiylikni jo‘shqin

targ‘ibotchisiga aylangan, yana biri Fors sultoni sifatida dindor musulmon,

uchinchisi esa O‘rta Osiyoning madaniylashgan forsiy hukmdori bo‘ldi. Hukmron

siyosiy madaniyat yo‘qligi, hukmdorlarning assimilyatsiyalashishi – ya’ni o‘zi zabt

etgan xalqlarga qo‘shilib ketishi, Buyuk xonga vorislikni hal etilmagani

imperiyaning qulashiga sabab bo‘ldi” (Бжезинский Э., 2022) – deya buyuk

imperiyaning inqirozi sabablarini ko‘rsatib o‘tgan. Eron hududida mo‘g‘ullarning

assimilatsiyaga uchragan davlati (Бжезинский Э., 2022) - Elxoniylar tashkil topdi.

Mo‘g‘ullarning baynalminalligi, nasroniy Yevropa va Sharq madaniyati kabi bir-

biridan farqlanuvchi madaniyatlar bilan aloqalari fors dunyosining ma’naviy

hayotida, san’atida, savdo-sotiq ishlarida yangi epkinlar olib keldi. Jumladan,

poytaxt Tabrizda italiyalik savdogarlarning mahallasi paydo bo‘ldi va Elxoniylar

saltanati Uzoq Sharq va Hindiston bilan savdo ishlarida muhim bog‘lovchi kuchga

aylandi (Босворт К.Е., 2007). Ushbu davlatni ma’lum muddat Misr mamluklari

bilan o‘zaro ziddiyatli siyosiy munosabatlarga yuz tutib turgan vaqtda, o‘zlarining

qon-qarindosh Markaziy Osiyodagi Chig‘atoyzodalar bilan o‘zaro aloqalarda ham

iliq munosabatda kechmadi. Ushbu jarayonlar K.E.Bosvort o‘z asarida

tariflaganidek, Markaziy Osiyo va Fors mintaqasini uzil-kesil bir hokimiyat ostida

rivojlangan o‘rta asrlarda faqatgina Amir Temurgagina nasib qildi birlashtirish

(Босворт К.Е., 2007).

Tarixchi olima Sh.O‘ljayeva o‘zining “Amir Temur diplomatiyasi” asarida,

Eron mintaqasining Amir Temur uchun naqadar geosiyosiy muhim nuqta ekanligi

haqida so‘z yuritib, Oltin O‘rda xoni To‘xtamishxonni aynan ushbu mintaqani

o‘zining davlatining bir qismiga aylantirish orqali karvon yo‘lining yakka egasiga

aylanish hamda Temuriylar davlatining harbiy yurishlarini cheklabgina qolmay,

balki iqtisodiy jihatdan ham siqib qo‘yishga urinishi oxir oqibatda ikki o‘rtada uch

marta kuchli muhorabaga sabab bo‘lganligi haqida so‘z yuritadi (Ўлжаева Ш.,

2018).

Sohibqiron Amir Temur uch yillik (1386-1388), besh yillik (1392-1396)

yurishlari davrida qishlash hamda qo‘shin tarkibini qayta kuchaytirish uchun Eron

hududini tanlagan edi(Ўлжаева Ш., 2018). O‘sha davr tarixchilari mintaqa haqida

so‘z yuritar ekan, Amir Temurni keyinchalik butun Eronni birlashtirishga

muvaffaq bo‘lgan Safaviylar sulolasiga asos solgan Ismoil Safaviyning bobosi

Shayx Xo‘ja Alini ziyorat qilish uchun Ardabilga tashrif buyurgani (Maria

Szuppe., 1997) haqida ma’lumotlar ham uchraydi.

Tarixchi olima G.Agzamovaning tadqiqotlariga ko‘ra, Temuriylar davrida

Movarounnahr savdogarlari O‘rta Osiyo ikki daryo oralig‘idan janub va janubi-

g‘arbiy tomonda joylashgan mamlakatlar bilan qizg‘in savdo-sotiq olib borganlar

(Агзамова Г.А., 2018). Movarounnahrdan boshlangan yo‘l Omuldagi kechuv

orqali Xurosonga qarab ketgan. Ushbu yo‘ldagi yirik to‘xtash joyi – muhim savdo-

iqtisodiy markaz – Marv shahri edi. Omuldan Marvgacha bo‘lgan masofa 36 farsax

va olti kunlik yo‘l deb o‘lchangan. Yo‘lning davomi Saraxsga qarab ketar, u

yerdan esa savdogarlar Nishopur tomon otlanar edi. Yo‘lning ushbu qismini bosib

o‘tish uchun olti kun ketgan. Nishopurdan so‘ng yo‘l Isfarayn, Bistom, Damg‘on,

Sinon, Ray va Kermonshoh orqali Hamadongacha yetgan. Ayni yo‘l davomidagi

eng muhim shaharlardan biri Nishopur hisoblangan. Xurosonning yirik savdo-

iqtisodiy markazi bo‘lgan bu shaharga turli mamlakat savdogarlari intilar edi.

Movarounnahrlik savdogar yuqorida ta’kidlangan yo‘l bo‘ylab Nishopurgacha

kelgach, Mashhad orqali Hirot, Kobulga yoki Hirotdan Qandahorga yetib olishi

mumkin bo‘lgan (Байкова Н.Б., 1964).

Movarounnahrdan Marv orqali Nishopurgacha bo‘lgan yo‘l ma’lum ma’noda

tranzit xususiyatiga ega edi. Samarqand, Buxoro va boshqa shahar

hunarmandlarining mahsulotlari yuklangan savdo karvonlari Nishopurda katta dam

olish uchun to‘xtab, bu yerdan uzoq mamlakatlarga otlanishi mumkin edi.

Hamadondan Bag‘dodgacha bo‘lgan yo‘l davomida quyidagi to‘xtash joylari

bo‘lgan: Asadobod, Kermonshoh, Xulvan, Naxravan (Агзамова Г.А., 2018).

Eronning ushbu shaharlari karvonsaroy vazifasini o‘taganligi shundan ma’lum.

Ibn Arabshoh “Amir Temur tarixi” asarida Temurning Bag‘doddan Mosulga

qarab yurishini bayon eta turib, yo‘ldagi to‘xtash joylari Takriyt va Mordin

bo‘lganini eslatadi (Ибн Арабшоҳ., 1992). Hamadonda undan shimol va shimoli-

g‘arbiy tomonda joylashgan yirik savdo-iqtisodiy va siyosiy markazlarni

bog‘lovchi yo‘llar tutashgan. Ushbu yo‘ldan o‘tgan Klavixo bu to‘g‘rida shunday

xotirlaydi: “Shaharda juda ko‘p yaxshi qurilgan ko‘chalar va tor ko‘chalar mavjud

hamda turli mollar sotiladigan yaxshi rastalar joylashgan. Bu ko‘chalar orasida

ko‘p darvozali katta uylar joylashgan bo‘lib, uning ichida esa turar joy va turli

rastalari bo‘lgan do‘konlar qurilgan” (Клавихо Руи Гонзалес., 1990). Savdo

karvonlari uchun qulaylik ortidan, Eron shaharlari ham Temuriylar davrida gullab

yashnadi. Ayniqsa, Shohrux Mirzoni bugungi kunda ham Eronda eng

qadrlanadigan temuriy hukmdordir. Eron tarixini yoritib beradigan manbalardan

birida, Shohrux Mirzo oldin qilingan vayronalarni qayta tiklaganligi, Marv hamda

Hirot devorlarini qayta qurganligi, shaharlar aholisiga katta ijtimoiy yordam

qilganligi, “muruvvatli podshoh, ilm ahlini ulug‘lab, hunarmandlarni qo‘llab-

quvvatlagan, sanoatni yuksaltirgan” (13) hukmdor deya ta’riflangan.

Mazkur yo‘l borasida Ibn Arabshoh ham Temurning Hamadon va Tabrizga

yurishini bayon qila turib, ma’lumot beradi. Oxirgi manzilgohdan so‘ng yo‘l

Merend, Naxchivan orqali yirik savdo-iqtisodiy markaz – Dobilgacha borgan. U

Yerevandan uncha uzoq bo‘lmagan yerda joylashgan (Ибн Арабшоҳ., 1992) -

deya o‘z asarida qayd etadi.

Movarounnahr savdogarlari o‘rta asrlarda Eronning boshqa karvon

yo‘llaridan ham foydalanganlar. Shulardan biri savdogarlarni Raydan Isfahonga,

so‘ng Eronning katta 104 savdo markazi – Sherozga yetaklagan. O‘sha davrda

Raydan boshlangan yo‘l Obi sho‘r daryosidan “g‘ishtli ko‘prik” orqali o‘tar edi.

Temur Sherozdan Isfahonga aynan shu yo‘l orqali borgan. “A’lo hazratlari bir

necha kun Sherozda to‘xtashga amr etdilar. Fors davlat ishlarini tartibga keltirish

uchun a’lo hazratlari Isfahonga yo‘l oldilar” (Гийасаддин Али., 1958).

Temur karvon yo‘llarining qulayligi va xavfsizligini kuzatib turgan. Biroq,

zamondoshlari guvohlik berishicha, bu yo‘llar ham har doim bexavotir bo‘lmagan.

Ibn Arabshoh Yazd va Sheroz oralig‘idagi karvon yo‘lida qaroqchilik bilan

shug‘ullangan xafan qabilasiga mansub Jamol Luk otlig‘ qandaydir arab to‘g‘risida

hikoya qiladi (Ибн Арабшоҳ., 1992).

Movarounnahrlik savdogarlar Eronning boshqa ijtimoiy-iqtisodiy markazlari

bilan ham qizg‘in savdo-sotiq olib borishgan. Shunday markazlardan misol

tariqasida Kermonni ko‘rsatib o‘tish mumkin. Kermonga boruvchi eng serqatnov

yo‘l Nishopur orqali o‘tar va janubiy yo‘nalishda davom etar edi. Chapga qarab

otlanganlar yo‘lida Kain, Birjond, Xusp, Nime, Xabis degan to‘xtash yerlari

joylashgan (Агзамова Г.А., 2018). Eronlik tarixchi Zahra Azarniush Temurni

Eron mintaqasidagi olib borgan harbiy yurishlarini tarixiy baholar ekan:

“…mo‘gullarni Eron hududiga yetqazgan ziyonidan, uniki kamroq edi va madaniy

yuksalishiga avvalgidan ham ko‘proq hissa qo‘shdi” (www.kojaro.com) – deya

ta’riflaydi.

Temuriylar davrida XIV–XV asr oxirlarida Movarounnahrni ma’lum

mamlakatlar bilan ijtimoiy-iqtisodiy, ba’zi hollarda siyosiy va harbiy ahamiyatga

ega bo‘lgan karvon yo‘llari bog‘lagan edi. Mana shunday tarixiy sharoitda karvon

yo‘llari savdo, diplomatik va boshqa aloqalarning amaliy vazifasini bajara turib,

ayni vaqtda turli mamlakatlar va xalqlarning o‘zaro iqtisodiy va madaniy ta’sirini

mustahkamlashga xizmat qilganligini ko‘rishimiz mumkin.

XULOSA VA TAKLIFLAR
Temuriylar davrida Eronning geosiyosiy o‘rnini tahlil qilish shuni
ko‘rsatadiki, ushbu hudud Amir Temur saltanati tarkibida oddiy zabt etilgan

makon emas, balki yirik mintaqaviy siyosiy, iqtisodiy va diplomatik tizimning

strategik tayanchi sifatida namoyon bo‘lgan. Eronning Markaziy Osiyo, Iroq,

Kavkaz, Kichik Osiyo va Hindistonni o‘zaro bog‘lovchi qulay geografik

joylashuvi, uni Temuriylar davlatining tashqi siyosati, harbiy strategiyasi va savdo-

kommunikatsiya manfaatlari nuqtayi nazaridan alohida ahamiyatli hududga

aylantirgan. Aynan shu omil Amir Temurning Eron mintaqasiga nisbatan olib

borgan faol siyosatining asosiy mazmunini belgilagan.

Tadqiqot natijalari shundan dalolat beradiki, Temuriylar davrida Eron hududi

saltanat ichki va tashqi aloqalarini birlashtiruvchi ko‘prik vazifasini bajargan.

Marv, Nishopur, Hamadon, Tabriz, Ray, Sheroz, Kermon singari shaharlarning

savdo, diplomatik va harbiy-strategik markaz sifatida rivojlanishi Eronning

geosiyosiy salohiyatini yanada kuchaytirgan. Bu shaharlar orqali karvon

yo‘llarining faol ishlashi Movarounnahr bilan janubiy va g‘arbiy hududlar

o‘rtasidagi iqtisodiy aloqalarni jonlantirgan, natijada Temuriylar davlati hududiy

yaxlitligi va iqtisodiy barqarorligi mustahkamlangan.

Mazkur xulosalardan kelib chiqib, quyidagi takliflarni ilgari surish mumkin.

Avvalo, Temuriylar davrida Eronning geosiyosiy o‘rni masalasini yanada

chuqurroq o‘rganish uchun birlamchi sharq manbalari, ayniqsa forsiy va arabiy

yozma merosni kengroq jalb etish maqsadga muvofiqdir. Ikkinchidan, mavzuni

faqat siyosiy tarix doirasida emas, balki tarixiy geografiya, geoiqtisodiyot va

diplomatiya tarixi bilan uzviy bog‘liq holda interdisiplinar yondashuv asosida

tadqiq etish zarur. Uchinchidan, Temuriylar davrida Eron orqali o‘tgan karvon

yo‘llari, savdo markazlari va diplomatik elchiliklar faoliyatini maxsus ilmiy

tadqiqot obyekti sifatida o‘rganish muhim natijalar berishi mumkin. To‘rtinchidan,

o‘zbek tarixshunosligida Amir Temur saltanati diplomatiyasi va Eron bilan

aloqalariga bag‘ishlangan tadqiqotlarni zamonaviy xalqaro tarixshunoslikdagi

qarashlar bilan qiyosiy asosda boyitish lozim.

Xulosa qilib aytganda, Temuriylar davrida Eronning geosiyosiy o‘rni

masalasi Amir Temur saltanatining mintaqaviy siyosiy tafakkuri, savdo-iqtisodiy

strategiyasi va diplomatik faoliyatini anglashda muhim ilmiy ahamiyatga ega.

Ushbu mavzuning chuqur tadqiq etilishi nafaqat Temuriylar davri tarixini kengroq

yoritishga, balki o‘zbek davlatchiligi, diplomatiyasi va xalqaro aloqalar tarixi

bo‘yicha ilmiy qarashlarni boyitishga ham xizmat qiladi.

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1. Агзамова Г.А. (2018) Амир Темур ва Темурийлар даврида
Мовароуннаҳрни хориж билан боғлаган карвон йўллари. // Амир Темур
даврида Мовароуннаҳр: археология, тарих, маданият. / Э.В. Ртвеладзе, А.М.

Атаходжаев, М.И. Филанович таҳрири остида. – Тошкент: Адабиёт

учқунлари.

2. Байкова Н.Б. (1964) Роль Средней Азии в русско-индийских торговых

связях. Ташкент.

3. Босворт К.Е. (2007) Мусулмон сулолалари. –Т.: Фан.

4. Гийасаддин Али. (1958) Дневник похода Темура в Индию. М.

5. Ибн Арабшоҳ. (1992) Ажойиб ал-мақдур фи тарихи Таймур (Темур

тарихида тақдир ажойиботлари). 1 китоб. Тошкент.

6. Клавихо Руи Гонзалес. (1990) Дневник путешествия ко двору Темура

в Самарканд в 1403–1406 гг. / Подлинный текст с переводом и

примечаниями, составленными под редакцией И.И. Срезневского. СПб., М.

7. Ўлжаева Ш. (2018) Амир Темур дипломатияси: илмий-оммабоп

кўлланма. Т.: “IJOD-PRESS” нашриёти.

8. Ғиёсиддин ибн Ҳумомиддин Хондамир. (2013) «Хабиб ус-сийар фи

ахбори афроди башар» («Башар ахли сийратидан хабар берувчи дуст»).

Тошкент. “Oʻzbekiston”.

9. Эбигнев Бжезинский. (2022) Буюк шаxмат тахтаси / инглиз тилидан

“Шарқшунос таҳлилчилар” жамоаси таржимаси. Тошкент: Trust And Support

Mchj, Тирилиш.

10. ‫لغتنامه دهخدا. ذیل عبارت شاهرخ میرزا‬

11. https://www.kojaro.com/history-art-culture/192479-timurids-political-

cultural-development-iran/#ca424a38-dfa1-47da-8ab9-1e2f7ebc64f9

REFERENCES:

1. Agzamova G.A. (2018) Amir Temur va Temuriylar davrida

Movarounnahrni xorij bilan bog‘lagan karvon yo‘llari. // Amir Temur davrida

Movarounnahr: arxeologiya, tarix, madaniyat. / E.V. Rtveladze, A.M. Ataxo‘jayev,

M.I. Filanovich tahriri ostida. – Toshkent: Adabiyot uchqunlari. (In Uzbek)

2. Baykova N.B. (1964) Rol’ Sredney Azii v russko-indiyskix torgovyx

svyazyax. Toshkent. (In Russian)

3. Bosvort K.Ye. (2007) Musulmon sulolalari. –T.: Fan. (In Uzbek)

4. Giyosiddin Ali. (1958) Dnevnik poxoda Temura v Indiyu. M. (In Russian)

5. Ibn Arabshoh. (1992) Ajoyib al-maqdur fi tarixi Taymur (Temur tarixida

taqdir ajoyibotlari). 1 kitob. Toshkent. (In Uzbek)

6. Klavixo Rui Gonzales. (1990) Dnevnik puteshestviya ko dvoru Temura v

Samarkand v 1403–1406 gg. / Podlinniy tekst s perevodom i primechaniyami,

sostavlennimi pod redaktsiyey I.I. Sreznevskogo. SPb., M. (In Russian)

7. O‘ljonova Sh. (2018) Amir Temur diplomatiyasi: ilmiy-ommabop

ko‘llanma. T.: “IJOD-PRESS” nashriyoti. (In Uzbek)

8. G‘iyosiddin ibn Humomiddin Xondamir. (2013) «Xabib us-siyar fi axbori

afrodi bashar» («Bashar axli siyiratidan xabar beruvchi dast»). Toshkent.

“O‘ZBEKISTON”. (In Uzbek)

9. Zbignev Bjezinskiy. (2022) Buyuk shaxmat taxtasi / ingliz tilidan

“Sharqshunos tahlilchilar” jamoasi tarjimasi. Toshkent: TRUST AND SUPPORT

MChJ, Tirilish. (In Uzbek)

10. Lug‘atnoma-yi Dihxudo, zayl-i iborat-i Shohrux Mirzo. (In Persian)

11. https://www.kojaro.com/history-art-culture/192479-timurids-politicalcultural-development-iran/#ca424a38-dfa1-47da-8ab9-1e2f7ebc64f9 (In Persian)