ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

Maqola Статья Article

Klassik arab tilshunosligida mantiqiy-grammatik tahlil usullari va ularning nazariy asoslari

Методы логико-грамматического анализа и их теоретические основы в классическом арабском языкознании

Logical-grammatical analysis methods and their theoretical foundations in classical Arabic linguistics

Almardanov Dilmurod Eshmurod o‘g‘li iD

Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari · ISSN 3030-3273

To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only

Hujjat sahifadan chiqmasdan o'qiladi.Документ читается прямо здесь. Для удобства есть отдельная страница во весь экран.Readable inline; a full-screen page is also available.

AnnotatsiyaАннотацияAbstract

Ushbu maqolada klassik arab tilshunosligida e’rob qoidalarini izohlashning mantiqiy-metodologik asoslari tadqiq etiladi. Tadqiqotda Basra va Kufa tilshunoslik maktablari vakillarining grammatik qoidalarni asoslashda qo‘llagan dalillari, xususan, usulu-n-nahv tamoyillari hamda mantiqiy kategoriya va usullarning (qiyos, istiqro, omil va ma’mul nazariyalari) tutgan o‘rni tahlil qilinadi. Maqolada ikki maktab orasidagi ixtiloflar zamirida muayyan usuliy va mantiqiy tizim yotganini manbalar asosida yoritib beriladi. Tadqiqot natijalari arab tili grammatikasi tarixida nahv va mantiq fanlari integratsiyasini hamda e’rob nazariyasining ilmiy-nazariy poydevorini chuqurroq anglashga xizmat qiladi.

В данной статье исследуются логико-методологические основы объяснения правил флексии (и‘раб) в классическом арабском языкознании. В исследовании анализируются аргументы, применяемые представителями Басрийской и Куфийской лингвистических школ для обоснования грамматических изменений, в частности, роль принципов усуль ан-нахв, а также логических категорий и методов (теории аналогии/кийас, индукции/истикра, фактора/‘амиль и объекта/ма‘муль). В работе на основе первоисточников освещается тот факт, что в основе разногласий между двумя школами лежит определенная логическая и методологическая система. Результаты исследования служат более глубокому пониманию интеграции грамматики (нахв) и логики, а также научно-теоретического фундамента теории и‘раба в истории арабского языкознания.

This article investigates the logical-methodological foundations for explaining declension (i‘rāb) rules in classical Arabic linguistics. The study analyzes the arguments utilized by representatives of the Basra and Kufa linguistic schools to justify grammatical variations, focusing on the principles of uṣūlu-n- naḥw alongside the role of logical categories and methods (including analogy/qiyās, induction/istiqrā’, and the governance theory of ‘āmil and ma‘mūl). Based on primary sources, the paper highlights how a coherent logical and methodological system underlies the disagreements between the two schools. The findings contribute to a deeper understanding of the integration between grammar (naḥw) and logic, as well as the theoretical framework of declension theory in the history of Arabic linguistics.

Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: Nahv usulu-n-nahv e’rob Basra maktabi Kufa maktabi mantiqiy-metodologik yondashuv qiyos istiqro istinbot omil nazariyasi Нахв усулу-н-нахв и‘раб басрийская школа куфийская школа логико-методологический подход кийас (аналогия) истикра (индукция) истинбат (вывод/выведение) теория ‘амиля Naḥw uṣūlu-n-naḥw i‘rāb Basra school Kufa school logical- methodological approach qiyās (analogy) istiqrā’ (induction) istinbāṭ (deduction/derivation) ‘āmil theory

Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link

https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.007.art07/

Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.

AdabiyotlarСписок литературыReferences

  1. Nosirova M. (2019) Tilshunoslik bilimlari tarixi. – Toshkent: Navro‘z nashriyoti. – 240 b
  2. 81 b. – .‫ﺍلﺴﻴﺦ ﻋﺒﺪ ّللا ﺍلﻜﻨﻜﻮﻫي. ﺗﻴﺴﻴﺮ ﺍلﻤﻨطقة./ كﺮﺍﺗﺸي، بﺸﺮى‬2016
  3. 497 b. – ‫ﺟلال ﺍلﺪﻳﻦ ﺍلﺴﻴﻮطي. ﺍلإﻗﺘﺮﺍح ﻓي أصﻮل ﺍلﻨﺤﻮ. / - ﺍلإسﻜﻨﺪرﻳة، دﺍر ﺍلﻤعﺮﻓة ﺍلﺠﺎﻣعﻴة‬ 2006
  4. 425 b. – .‫أ/د. ﻣﺤﻤﻮد ﻋﻠي. ﺍلﻨﺤﻮ ﺍلعﺮبي ﻭ ﻋلاﻗﺘﻪ ﻭﺍلﻤﻨطق./ - ﺍلإسﻜﻨﺪرﻳة، دﺍر ﺍلﻮﻓﺎء‬2016
  5. 3541 b. – .‫ﻳﺎﻗﻮت ﺍلﺤﻤﻮي. ﻣعﺠﻢ ﺍلأدبﺎء./ - بﻴﺮﻭت، دﺍر ﺍلﻐﺮب ﺍلإسلاﻣي‬1993
  6. 880 b. – ‫كﻤﺎل ﺍلﺪﻳﻦ أبﻮ ﺍلﺒﺮكﺎت ﺍلأﻧﺒﺎري. لاإﻧﺼﺎف ﻓي ﻣﺴﺎئﻞ ﺍلﺨلاف./ - ﻗﺎﻫﺮة، ﻣطﺒعة‬ .‫ﺍلﺴعﺎدة‬1961
  7. ‫ﻋثﻤﺎﻥ بﻦ ﺟﻨي. ﺍلﺨﺼﺎئص./ - بﻴﺮﻭت، دﺍر ﺍلﻜﺘﺐ ﺍلعﻠﻤﻴة‬1971

Tarkibida:Входит в:Part of: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 3-son, 2026 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 3, 2026 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 3, 2026

Ma'lumotlarСведения об изданииRecord

TuriТипType
Maqola Статья Article
RaqamНомерID
son.2026.007.art07
YilГодYear
2026
JurnalЖурналJournal
Al-Buxoriy Ал-Бухорий Al-Bukhari
Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
3030-3273
SonВыпускIssue
3-son (3), 2026№ 3 (3), 2026No. 3 (3), 2026
Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
70-79
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
Nahv, usulu-n-nahv, e’rob, Basra maktabi, Kufa maktabi, mantiqiy-metodologik yondashuv, qiyos, istiqro, istinbot, omil nazariyasiНахв, усулу-н-нахв, и‘раб, басрийская школа, куфийская школа, логико-методологический подход, кийас (аналогия), истикра (индукция), истинбат (вывод/выведение), теория ‘амиляNaḥw, uṣūlu-n-naḥw, i‘rāb, Basra school, Kufa school, logical- methodological approach, qiyās (analogy), istiqrā’ (induction), istinbāṭ (deduction/derivation), ‘āmil theory
ORCID
Almardanov Dilmurod Eshmurod o‘g‘li — 0009-0007-5184-3998
LitsenziyaЛицензияLicense
CC BY 4.0
KirishДоступAccess
Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
Nashr sanasiДата публикацииPublished
2026-08-27
YangilanganОбновленоUpdated
2026-11-07

Yana o'qingСмотрите такжеRelated

Maqola Статья Article Keksalik davrida psixik rivojlanish va qarish davrlari Психическое развитие в пожилом возрасте и периоды старения Mental development in old age and periods of aging Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · 144-155-b.Худайбердиева Светлана Владимировна · 2026 · с. 144-155Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · pp. 144-155TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art15/ Maqola Статья Article Kichik biznes va tadbirkorlikda yoshlarni qo‘llab-quvvatlashning huquqiy-iqtisodiy asoslari Правовые и экономические основы поддержки молодежи в сфере малого бизнеса и предпринимательства The legal and economic foundations of supporting youth in small business and entrepreneurship Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · 107-115-b.Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · с. 107-115Abduraximov Iskandar Nodirjon o‘g‘li · 2026 · pp. 107-115TarkibidaВ выпускеIn issue: Iqtisod, menejment va pul. 3-son, 2026 Экономика, менеджмент и деньги. Выпуск 3, 2026 Economics, Management and Money. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.008.art11/ Maqola Статья Article Masofaviy ta’limda avangard pedagogikasining didaktik imkoniyatlari Дидактический потенциал авангардной педагогики в условиях дистанционного обучения Didactic potential of avant-garde pedagogy in distance learning Norqo‘ziyeva Shaxnoza Ismoiljonovna · 2026 · 52-62-b.Norqo‘ziyeva Shaxnoza Ismoiljonovna · 2026 · с. 52-62Norqo‘ziyeva Shaxnoza Ismoiljonovna · 2026 · pp. 52-62TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art06/ Maqola Статья Article Oliy ta’limda o‘quv jarayonini boshqarishning edukologik mexanizmini takomillashtirish Совершенствование эдукологического механизма управления учебным процессом в высшем образовании Improving the educological mechanism for managing the academic process in higher education Usmanova Gulxumor Saidakbarovna · 2026 · 43-51-b.Usmanova Gulxumor Saidakbarovna · 2026 · с. 43-51Usmanova Gulxumor Saidakbarovna · 2026 · pp. 43-51TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art05/