ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

Maqola Статья Article

Zamonaviy ta’lim jarayonida o‘quvchilarning metakognitiv ko‘nikmalarini rivojlantirishning pedagogik muammolari va ularni bartaraf etish mexanizmlari

Педагогические проблемы развития метакогнитивных навыков учащихся в современном образовании и механизмы их преодоления

Pedagogical challenges in developing students’ metacognitive skills in contemporary education and mechanisms for addressing them

Egamberdieva Farida OktamovnaЭгамбердиева Фарида ОктамовнаEgamberdieva Farida Oktamovna

Innovatsion pedagogika va psixologiya Инновационная педагогика и психология Innovative Pedagogy and Psychology · ISSN 2181-4465

To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only

Hujjat sahifadan chiqmasdan o'qiladi.Документ читается прямо здесь. Для удобства есть отдельная страница во весь экран.Readable inline; a full-screen page is also available.

AnnotatsiyaАннотацияAbstract

Maqolada o‘quvchilarning metakognitiv ko‘nikmalarini rivojlantirishga to‘sqinlik qiluvchi pedagogik omillar va ularni bartaraf etish mexanizmlari tahlil qilinadi. Tadqiqot mavzuga oid adabiyotlarni qiyoslash va pedagogik modellashtirishga asoslangan. Xalqaro nazariyalar hamda o‘zbekistonlik olimlarning ishlari o‘qitish va baholash nuqtayi nazaridan ko‘rib chiqiladi. Tayyor algoritmlarga ortiqcha tayanish, faqat yakuniy javobni baholash hamda rejalashtirish va refleksiyani bevosita o‘rgatmaslik asosiy cheklovlar sifatida ajratiladi. Maqsadli rejalashtirish, monitoring, strategik tuzatish va refleksiv baholashni birlashtiruvchi model taklif etiladi. Uning komponentlari o‘quvchi harakatlari, pedagogik ko‘mak va kuzatiladigan baholash mezonlari bilan bog‘lanadi. O‘zbekiston ta’limiga oid xalqaro hisobotlar modelni qo‘llash sharoitlarini yoritadi. Model nazariy taklif bo‘lib, uning samaradorligi tajriba-sinov orqali tekshirilishi lozim. Amaliy tavsiyalar dars topshiriqlariga rejalashtirish kartalari, o‘zini tekshirish savollari va refleksiv qaydlarni kiritishga qaratilgan.

В статье рассматриваются педагогические препятствия развитию метакогнитивных навыков учащихся и способы их преодоления. Исследование основано на сравнительном анализе научной литературы и педагогическом моделировании. Международные теории и работы узбекистанских учёных анализируются с точки зрения организации обучения и оценивания. Выделены основные ограничения: чрезмерная опора на готовые алгоритмы, оценивание только конечного ответа и недостаточное обучение планированию и рефлексии. Предложена модель, объединяющая целевое планирование, мониторинг, корректировку стратегии и рефлексивное оценивание. Её компоненты соотнесены с действиями учащегося, педагогической поддержкой и наблюдаемыми критериями оценки. Международные отчёты об образовании в Узбекистане используются для характеристики условий применения модели. Предложение имеет теоретический характер и требует экспериментальной проверки. Практические рекомендации предусматривают включение в задания карт планирования, проверочных вопросов и рефлексивных записей.

This article examines pedagogical barriers to developing students’ metacognitive skills and proposes ways to address them. The study uses comparative literature analysis and pedagogical modelling. International theories and research by Uzbek scholars are considered in relation to teaching and assessment. Excessive reliance on prescribed algorithms, assessment focused only on final answers, and insufficient explicit instruction in planning and reflection are identified as key limitations. A model integrating purposeful planning, monitoring, strategic adjustment and reflective evaluation is proposed. Its components connect students’ actions with teacher support and observable assessment criteria. Reports on education in Uzbekistan provide contextual evidence. The model remains a theoretical proposal requiring empirical testing. Practical recommendations include planning cards, checking questions and reflective learning records.

Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: metakognitsiya metakognitiv ko‘nikmalar rejalashtirish monitoring strategik tuzatish refleksiya pedagogik ko‘mak o‘rganish strategiyalari метакогниция метакогнитивные навыки планирование мониторинг корректировка стратегии рефлексия педагогическая поддержка учебные стратегии metacognition metacognitive skills planning monitoring strategic adjustment reflection teacher support learning strategies

Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link

https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art01/

Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.

AdabiyotlarСписок литературыReferences

  1. Axmedova L. B. (2025). Boshlang‘ich ta’limda o‘quvchilarning metakognitiv ko‘nikmalarini shakllantirishda reflektiv yondashuv // Maktabgacha va maktab ta’limi. – 3-jild, 8-son. – B. 319–322. – DOI: 10.5281/zenodo.16880025
  2. Kurbanbayeva D. (2026). Bo‘lajak ingliz tili o‘qituvchilarining o‘qish kompetensiyasini rivojlantirishda metakognitiv yondashuvning didaktik imkoniyatlari // Qo‘qon DPI. Ilmiy xabarlar jurnali. – 8-jild, 6-son. – B. 1003–1010. – DOI: 10.70728/c.series.ped.v08.i06.157
  3. Nosirova R. (2026). Bo‘lajak pedagoglarning metakognitiv kompetensiyalarini rivojlantirishda “Think–Track–Reflect” texnologiyasining samaradorligi // O‘zMU xabarlari. – № 1/1.6. – B. 162–164. – DOI: 10.69617/nuuz.v1i1.6.12492
  4. O‘rinova N. (2025). Tyutorlik faoliyatiga tayyorlash tizimini metakognitiv kompetensiya tamoyillari asosida takomillashtirish // O‘zMU xabarlari. – № 1/11/1. – B. 181–183. – DOI: 10.69617/nuuz.v1i1.11.1.9863
  5. Panadero E. (2017). A review of self-regulated learning: Six models and four directions for research // Frontiers in Psychology. – Vol. 8. – Article 422. – DOI: 10.3389/fpsyg.2017.00422
  6. Перикова Е. И., Бызова В. М. (2022). Факторная структура русскоязычной версии опросника «Метакогнитивная включенность в деятельность» // Культурноисторическая психология. – № 2. – С. 116-126
  7. Rasulov E. M. (2025). Talabalar kognitiv va metakognitiv faoliyatini rivojlantirishda raqamli texnologiyalarning roli // Oriental Journal of Education. – Vol. 5, No. 05. – B. 78–83. – DOI: 10.37547/supsci-oje-05-05-10
  8. Sabirova N. Yu. (2026). Talabalarda metakognitiv refleksiya tushunchasining pedagogik-psixologik mazmuni va nazariy asoslari // Tamaddun Nuri. – 7-son, I qism (82). – B. 81–83. – DOI: 10.69691/bz1p4w90
  9. Савин Е. Ю., Фомин А. Е. (2014). Обобщенные и предметно-специфичные метакогнитивные навыки в учебной деятельности студентов // Психологические исследования. – Т. 7. – № 37. – DOI: 10.54359/ps.v7i37.599
  10. Zimmerman B. J. (2002). Becoming a self-regulated learner: An overview // Theory Into Practice. – Vol. 41, No. 2. – P. 64–70. – DOI: 10.1207/s15430421tip4102_2. 3-son, 2026-yil

Tarkibida:Входит в:Part of: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026

Ma'lumotlarСведения об изданииRecord

TuriТипType
Maqola Статья Article
RaqamНомерID
son.2026.009.art01
DOI
10.1207/s15430421tip4102_2
YilГодYear
2026
JurnalЖурналJournal
Innovatsion pedagogika va psixologiya Инновационная педагогика и психология Innovative Pedagogy and Psychology
Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
2181-4465
SonВыпускIssue
3-son (3), 2026№ 3 (3), 2026No. 3 (3), 2026
Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
4-13
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
metakognitsiya; metakognitiv ko‘nikmalar; rejalashtirish; monitoring; strategik tuzatish; refleksiya; pedagogik ko‘mak; o‘rganish strategiyalariметакогниция; метакогнитивные навыки; планирование; мониторинг; корректировка стратегии; рефлексия; педагогическая поддержка; учебные стратегииmetacognition; metacognitive skills; planning; monitoring; strategic adjustment; reflection; teacher support; learning strategies
LitsenziyaЛицензияLicense
CC BY 4.0
KirishДоступAccess
Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
Nashr sanasiДата публикацииPublished
2026-08-27
YangilanganОбновленоUpdated
2026-11-07

Yana o'qingСмотрите такжеRelated

Maqola Статья Article Raqamli iqtisodiyot sharoitida kichik biznes va tadbirkorlikni logistika tizimi orqali rivojlantirish Развитие малого бизнеса и предпринимательства посредством логистической системы в условиях цифровой экономики Developing small business and entrepreneurship through the logistics system in the digital economy Mardonova O‘g‘iloy Ilhom qizi · 2026 · 142-149-b.Mardonova O‘g‘iloy Ilhom qizi · 2026 · с. 142-149Mardonova O‘g‘iloy Ilhom qizi · 2026 · pp. 142-149TarkibidaВ выпускеIn issue: Iqtisod, menejment va pul. 3-son, 2026 Экономика, менеджмент и деньги. Выпуск 3, 2026 Economics, Management and Money. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.008.art14/ Maqola Статья Article Talabalarda emotsional introvertlikning namoyon bo‘lishiga ijtimoiy tarmoqlarning ta’siri Влияние социальных сетей на проявление эмоциональной интровертированности у студентов The impact of social media on the manifestation of emotional introversion among students Sanayev Alisher Komiljon o‘g‘li · 2026 · 126-137-b.Санаев Алишер Комилжон ўғли · 2026 · с. 126-137Sanayev Alisher Komiljon o‘g‘li · 2026 · pp. 126-137TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art13/ Maqola Статья Article Oliy ta’limda o‘quv jarayonini boshqarishning edukologik mexanizmini takomillashtirish Совершенствование эдукологического механизма управления учебным процессом в высшем образовании Improving the educological mechanism for managing the academic process in higher education Usmanova Gulxumor Saidakbarovna · 2026 · 43-51-b.Usmanova Gulxumor Saidakbarovna · 2026 · с. 43-51Usmanova Gulxumor Saidakbarovna · 2026 · pp. 43-51TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art05/ Maqola Статья Article O‘zbek va ingliz dramatik diskursidagi metaforalarda gender semalarning tavsifi Описание гендерных сем в метафорах в узбекском и английском драматическом дискурсе Description of gender semes in metaphors within Uzbek and English dramatic discours Rasulova Munojat Akmaljonovna · 2026 · 47-57-b.Расулова Муножат Акмалжоновна · 2026 · с. 47-57Rasulova Munojat Akmaljonovna · 2026 · pp. 47-57TarkibidaВ выпускеIn issue: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 3-son, 2026 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 3, 2026 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.007.art05/