Maqola Статья Article
Talabalarda akademik prokrastinatsiyani kamaytirishning psixologik determinantlari
Психологические детерминанты снижения академической прокрастинации у студентов
Psychological determinants of reducing academic procrastination among students
Odilbekov Mansurbek Maxmudjon oʻgʻliОдилбеков Мансурбек Махмуджон углиOdilbekov Mansurbek Maxmudjon oʻgʻli
Innovatsion pedagogika va psixologiya Инновационная педагогика и психология Innovative Pedagogy and Psychology · ISSN 2181-4465
To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only
AnnotatsiyaАннотацияAbstract
Maqolada talabalarda akademik prokrastinatsiyani kamaytirishga ta’sir etuvchi psixologik determinantlar tizimli-nazariy yondashuv asosida tahlil qilinadi. Akademik prokrastinatsiya topshiriqni kechiktirishning oddiy odati emas, balki o‘zini o‘zi boshqarishdagi uzilish, vazifaga nisbatan salbiy emotsiyalarni qisqa muddatli yengillashtirishga intilish, vaqt istiqbolining buzilishi va motivatsion resurslarning yetarli safarbar qilinmasligi bilan bog‘liq murakkab psixologik hodisa sifatida izohlanadi. Ilmiy manbalarni integrativ tahlil qilish natijasida akademik o‘ziga ishonch, avtonom motivatsiya, maqsadlarning aniqligi, vaqtni boshqarish, emotsiyalarni tartibga solish, o‘zini nazorat qilish, psixologik bardoshlilik va ta’lim muhitining tizimlanganligi prokrastinatsiyani kamaytiruvchi asosiy determinantlar sifatida ajratildi. Maqolada “resurs–regulyatsiya–harakat” tamoyiliga tayanuvchi konseptual model hamda oliy ta’lim amaliyotiga mos bosqichli profilaktik-rivojlantiruvchi mexanizm taklif etiladi. Taklif etilgan yondashuv akademik prokrastinatsiyaning tashqi belgilarini emas, uni yuzaga keltiruvchi psixologik mexanizmlarni o‘zgartirishga yo‘naltirilganligi bilan ahamiyatlidir.
В статье на основе системно-теоретического подхода анализируются психологические детерминанты снижения академической прокрастинации у студентов. Академическая прокрастинация рассматривается не как простая привычка откладывать задания, а как сложный психологический феномен, связанный с нарушением саморегуляции, стремлением к кратковременному облегчению негативных эмоций, искажением временной перспективы и недостаточной мобилизацией мотивационных ресурсов. Интегративный анализ научных источников позволил выделить академическую самоэффективность, автономную мотивацию, ясность целей, управление временем, эмоциональную регуляцию, самоконтроль, психологическую устойчивость и структурированность образовательной среды в качестве основных факторов снижения прокрастинации. Предложены концептуальная модель, основанная на принципе «ресурс–регуляция–действие», и поэтапный профилактико-развивающий механизм, адаптированный к практике высшего образования.
This article analyzes the psychological determinants of reducing academic procrastination among students through a systemic theoretical approach. Academic procrastination is interpreted not as a simple habit of delaying assignments, but as a complex psychological phenomenon associated with self-regulatory failure, short-term avoidance of task-related negative emotions, distorted time perspective, and insufficient mobilization of motivational resources. An integrative analysis of the literature identifies academic self-efficacy, autonomous motivation, goal clarity, time management, emotion regulation, self-control, psychological resilience, and a structured learning environment as the principal determinants that may reduce procrastination. The article proposes a conceptual “resource–regulation–action” model and a staged preventive-developmental mechanism adapted to higher education. The approach is significant because it targets the psychological mechanisms that generate procrastination rather than merely its observable symptoms.
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: akademik prokrastinatsiya psixologik determinant o‘zini o‘zi boshqarish akademik o‘ziga ishonch avtonom motivatsiya emotsional regulyatsiya vaqtni boshqarish o‘zini nazorat qilish psixologik bardoshlilik ta’lim muhiti академическая прокрастинация психологическая детерминанта саморегуляция академическая самоэффективность автономная мотивация эмоциональная регуляция управление временем самоконтроль психологическая устойчивость образовательная среда academic procrastination psychological determinant self-regulation academic self-efficacy autonomous motivation emotion regulation time management self-control psychological resilience learning environment
Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link
https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art11/
Odilbekov Mansurbek Maxmudjon oʻgʻli. Talabalarda akademik prokrastinatsiyani kamaytirishning psixologik determinantlari // Innovatsion pedagogika va psixologiya. — 2026. — 3-son (3). — B. 108-117. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art11/
Одилбеков Мансурбек Махмуджон угли. Психологические детерминанты снижения академической прокрастинации у студентов // Инновационная педагогика и психология. — 2026. — № 3 (3). — С. 108-117. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art11/
Odilbekov Mansurbek Maxmudjon oʻgʻli. Psychological determinants of reducing academic procrastination among students // Innovative Pedagogy and Psychology. — 2026. — No. 3 (3). — pp. 108-117. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art11/
Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.
AdabiyotlarСписок литературыReferences
- Bandura A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. New York: W.H. Freeman. – 604 p
- Gollwitzer P.M. (1999). Implementation intentions: Strong effects of simple plans. // American Psychologist, 54(7), –Pp. 493-496
- Kim K.R., Seo E.H. (2015). The relationship between procrastination and academic performance: A meta-analysis. // Personality and Individual Differences, –Pp. 82, 27-30
- Klassen R.M., Krawchuk L.L., Rajani S. (2008). Academic procrastination of undergraduates: Low self-efficacy to self-regulate predicts higher levels of procrastination. // Contemporary Educational Psychology, 33(4), – Pp. 920-925. 3-son, 2026-yil
- Ryan R.M., Deci E.L. (2017). Self-Determination Theory: Basic psychological needs in motivation, development, and wellness. New York: Guilford Press. – 756 p
- Sirois F.M. (2023). Procrastination and stress: A conceptual review of why context matters. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(6), 5031
- Sirois F.M., Pychyl T.A. (2013). Procrastination and the priority of short-term mood regulation: Consequences for future self. // Social and Personality Psychology Compass, 7(2), –Pp.116-119
- Solomon L.J., Rothblum E.D. (1984). Academic procrastination: Frequency and cognitive-behavioral correlates. // Journal of Counseling Psychology, 31(4), –Pp. 503- 505
- Steel P. (2007). The nature of procrastination: A meta-analytic and theoretical review of quintessential self-regulatory failure. // Psychological Bulletin, 133(1), –Pp. 66-68
- Svartdal F., Dahl T.I., Gamst-Klaussen T., Koppenborg M., Klingsieck K.B. (2020). How study environments foster academic procrastination: Overview and recommendations. // Frontiers in Psychology, 11, 540910
- Van Eerde W., Klingsieck K.B. (2018). Overcoming procrastination? A metaanalysis of intervention studies. // Educational Research Review, 25, –Pp. 78-83
- Zacks S., Hen M. (2018). Academic interventions for academic procrastination: A review of the literature. // Journal of Prevention & Intervention in the Community, 46(2), –Pp. 120-126
- Zimmerman B.J. (2002). Becoming a self-regulated learner: An overview. // Theory Into Practice, 41(2), –Pp. 65-69. - 117
Tarkibida:Входит в:Part of: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026
Ma'lumotlarСведения об изданииRecord
- TuriТипType
- Maqola Статья Article
- RaqamНомерID
- son.2026.009.art11
- YilГодYear
- 2026
- JurnalЖурналJournal
- Innovatsion pedagogika va psixologiya Инновационная педагогика и психология Innovative Pedagogy and Psychology
- Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
- 2181-4465
- SonВыпускIssue
- 3-son (3), 2026№ 3 (3), 2026No. 3 (3), 2026
- Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
- 108-117
- Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
- akademik prokrastinatsiya, psixologik determinant, o‘zini o‘zi boshqarish, akademik o‘ziga ishonch, avtonom motivatsiya, emotsional regulyatsiya, vaqtni boshqarish, o‘zini nazorat qilish, psixologik bardoshlilik, ta’lim muhitiакадемическая прокрастинация, психологическая детерминанта, саморегуляция, академическая самоэффективность, автономная мотивация, эмоциональная регуляция, управление временем, самоконтроль, психологическая устойчивость, образовательная средаacademic procrastination, psychological determinant, self-regulation, academic self-efficacy, autonomous motivation, emotion regulation, time management, self-control, psychological resilience, learning environment
- LitsenziyaЛицензияLicense
- CC BY 4.0
- KirishДоступAccess
- Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
- Nashr sanasiДата публикацииPublished
- 2026-08-27
- YangilanganОбновленоUpdated
- 2026-11-07



