ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

Maqola Статья Article

Talabalarda akademik prokrastinatsiyani kamaytirishning psixologik determinantlari

Психологические детерминанты снижения академической прокрастинации у студентов

Psychological determinants of reducing academic procrastination among students

Odilbekov Mansurbek Maxmudjon oʻgʻliОдилбеков Мансурбек Махмуджон углиOdilbekov Mansurbek Maxmudjon oʻgʻli

Innovatsion pedagogika va psixologiya Инновационная педагогика и психология Innovative Pedagogy and Psychology · ISSN 2181-4465

To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only

Hujjat sahifadan chiqmasdan o'qiladi.Документ читается прямо здесь. Для удобства есть отдельная страница во весь экран.Readable inline; a full-screen page is also available.

AnnotatsiyaАннотацияAbstract

Maqolada talabalarda akademik prokrastinatsiyani kamaytirishga ta’sir etuvchi psixologik determinantlar tizimli-nazariy yondashuv asosida tahlil qilinadi. Akademik prokrastinatsiya topshiriqni kechiktirishning oddiy odati emas, balki o‘zini o‘zi boshqarishdagi uzilish, vazifaga nisbatan salbiy emotsiyalarni qisqa muddatli yengillashtirishga intilish, vaqt istiqbolining buzilishi va motivatsion resurslarning yetarli safarbar qilinmasligi bilan bog‘liq murakkab psixologik hodisa sifatida izohlanadi. Ilmiy manbalarni integrativ tahlil qilish natijasida akademik o‘ziga ishonch, avtonom motivatsiya, maqsadlarning aniqligi, vaqtni boshqarish, emotsiyalarni tartibga solish, o‘zini nazorat qilish, psixologik bardoshlilik va ta’lim muhitining tizimlanganligi prokrastinatsiyani kamaytiruvchi asosiy determinantlar sifatida ajratildi. Maqolada “resurs–regulyatsiya–harakat” tamoyiliga tayanuvchi konseptual model hamda oliy ta’lim amaliyotiga mos bosqichli profilaktik-rivojlantiruvchi mexanizm taklif etiladi. Taklif etilgan yondashuv akademik prokrastinatsiyaning tashqi belgilarini emas, uni yuzaga keltiruvchi psixologik mexanizmlarni o‘zgartirishga yo‘naltirilganligi bilan ahamiyatlidir.

В статье на основе системно-теоретического подхода анализируются психологические детерминанты снижения академической прокрастинации у студентов. Академическая прокрастинация рассматривается не как простая привычка откладывать задания, а как сложный психологический феномен, связанный с нарушением саморегуляции, стремлением к кратковременному облегчению негативных эмоций, искажением временной перспективы и недостаточной мобилизацией мотивационных ресурсов. Интегративный анализ научных источников позволил выделить академическую самоэффективность, автономную мотивацию, ясность целей, управление временем, эмоциональную регуляцию, самоконтроль, психологическую устойчивость и структурированность образовательной среды в качестве основных факторов снижения прокрастинации. Предложены концептуальная модель, основанная на принципе «ресурс–регуляция–действие», и поэтапный профилактико-развивающий механизм, адаптированный к практике высшего образования.

This article analyzes the psychological determinants of reducing academic procrastination among students through a systemic theoretical approach. Academic procrastination is interpreted not as a simple habit of delaying assignments, but as a complex psychological phenomenon associated with self-regulatory failure, short-term avoidance of task-related negative emotions, distorted time perspective, and insufficient mobilization of motivational resources. An integrative analysis of the literature identifies academic self-efficacy, autonomous motivation, goal clarity, time management, emotion regulation, self-control, psychological resilience, and a structured learning environment as the principal determinants that may reduce procrastination. The article proposes a conceptual “resource–regulation–action” model and a staged preventive-developmental mechanism adapted to higher education. The approach is significant because it targets the psychological mechanisms that generate procrastination rather than merely its observable symptoms.

Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: akademik prokrastinatsiya psixologik determinant o‘zini o‘zi boshqarish akademik o‘ziga ishonch avtonom motivatsiya emotsional regulyatsiya vaqtni boshqarish o‘zini nazorat qilish psixologik bardoshlilik ta’lim muhiti академическая прокрастинация психологическая детерминанта саморегуляция академическая самоэффективность автономная мотивация эмоциональная регуляция управление временем самоконтроль психологическая устойчивость образовательная среда academic procrastination psychological determinant self-regulation academic self-efficacy autonomous motivation emotion regulation time management self-control psychological resilience learning environment

Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link

https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art11/

Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.

AdabiyotlarСписок литературыReferences

  1. Bandura A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. New York: W.H. Freeman. – 604 p
  2. Gollwitzer P.M. (1999). Implementation intentions: Strong effects of simple plans. // American Psychologist, 54(7), –Pp. 493-496
  3. Kim K.R., Seo E.H. (2015). The relationship between procrastination and academic performance: A meta-analysis. // Personality and Individual Differences, –Pp. 82, 27-30
  4. Klassen R.M., Krawchuk L.L., Rajani S. (2008). Academic procrastination of undergraduates: Low self-efficacy to self-regulate predicts higher levels of procrastination. // Contemporary Educational Psychology, 33(4), – Pp. 920-925. 3-son, 2026-yil
  5. Ryan R.M., Deci E.L. (2017). Self-Determination Theory: Basic psychological needs in motivation, development, and wellness. New York: Guilford Press. – 756 p
  6. Sirois F.M. (2023). Procrastination and stress: A conceptual review of why context matters. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(6), 5031
  7. Sirois F.M., Pychyl T.A. (2013). Procrastination and the priority of short-term mood regulation: Consequences for future self. // Social and Personality Psychology Compass, 7(2), –Pp.116-119
  8. Solomon L.J., Rothblum E.D. (1984). Academic procrastination: Frequency and cognitive-behavioral correlates. // Journal of Counseling Psychology, 31(4), –Pp. 503- 505
  9. Steel P. (2007). The nature of procrastination: A meta-analytic and theoretical review of quintessential self-regulatory failure. // Psychological Bulletin, 133(1), –Pp. 66-68
  10. Svartdal F., Dahl T.I., Gamst-Klaussen T., Koppenborg M., Klingsieck K.B. (2020). How study environments foster academic procrastination: Overview and recommendations. // Frontiers in Psychology, 11, 540910
  11. Van Eerde W., Klingsieck K.B. (2018). Overcoming procrastination? A metaanalysis of intervention studies. // Educational Research Review, 25, –Pp. 78-83
  12. Zacks S., Hen M. (2018). Academic interventions for academic procrastination: A review of the literature. // Journal of Prevention & Intervention in the Community, 46(2), –Pp. 120-126
  13. Zimmerman B.J. (2002). Becoming a self-regulated learner: An overview. // Theory Into Practice, 41(2), –Pp. 65-69. - 117

Tarkibida:Входит в:Part of: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026

Ma'lumotlarСведения об изданииRecord

TuriТипType
Maqola Статья Article
RaqamНомерID
son.2026.009.art11
YilГодYear
2026
JurnalЖурналJournal
Innovatsion pedagogika va psixologiya Инновационная педагогика и психология Innovative Pedagogy and Psychology
Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
2181-4465
SonВыпускIssue
3-son (3), 2026№ 3 (3), 2026No. 3 (3), 2026
Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
108-117
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
akademik prokrastinatsiya, psixologik determinant, o‘zini o‘zi boshqarish, akademik o‘ziga ishonch, avtonom motivatsiya, emotsional regulyatsiya, vaqtni boshqarish, o‘zini nazorat qilish, psixologik bardoshlilik, ta’lim muhitiакадемическая прокрастинация, психологическая детерминанта, саморегуляция, академическая самоэффективность, автономная мотивация, эмоциональная регуляция, управление временем, самоконтроль, психологическая устойчивость, образовательная средаacademic procrastination, psychological determinant, self-regulation, academic self-efficacy, autonomous motivation, emotion regulation, time management, self-control, psychological resilience, learning environment
LitsenziyaЛицензияLicense
CC BY 4.0
KirishДоступAccess
Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
Nashr sanasiДата публикацииPublished
2026-08-27
YangilanganОбновленоUpdated
2026-11-07

Yana o'qingСмотрите такжеRelated

Maqola Статья Article Raqamli iqtisodiyot sharoitida kichik biznes va tadbirkorlikni logistika tizimi orqali rivojlantirish Развитие малого бизнеса и предпринимательства посредством логистической системы в условиях цифровой экономики Developing small business and entrepreneurship through the logistics system in the digital economy Mardonova O‘g‘iloy Ilhom qizi · 2026 · 142-149-b.Mardonova O‘g‘iloy Ilhom qizi · 2026 · с. 142-149Mardonova O‘g‘iloy Ilhom qizi · 2026 · pp. 142-149TarkibidaВ выпускеIn issue: Iqtisod, menejment va pul. 3-son, 2026 Экономика, менеджмент и деньги. Выпуск 3, 2026 Economics, Management and Money. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.008.art14/ Maqola Статья Article Talabalarda emotsional introvertlikning namoyon bo‘lishiga ijtimoiy tarmoqlarning ta’siri Влияние социальных сетей на проявление эмоциональной интровертированности у студентов The impact of social media on the manifestation of emotional introversion among students Sanayev Alisher Komiljon o‘g‘li · 2026 · 126-137-b.Санаев Алишер Комилжон ўғли · 2026 · с. 126-137Sanayev Alisher Komiljon o‘g‘li · 2026 · pp. 126-137TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art13/ Maqola Статья Article Generativ sun’iy intellekt va prompt injiniring yordamida filologik ta’lim sifatini oshirishning zamonaviy yondashuvlari Современные подходы к повышению качества филологического образования с помощью генеративного искусственного интеллекта и prompt-инжиниринга Modern approaches to improving the quality of philological education using generative artificial intelligence and prompt engineering Xodjimuratova Zuxra Zaynitdinovna · 2026 · 34-42-b.Ходжимуратова Зухра Зайнитдиновна · 2026 · с. 34-42Xodjimuratova Zuxra Zaynitdinovna · 2026 · pp. 34-42TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art04/ Maqola Статья Article O‘zbek va ingliz dramatik diskursidagi metaforalarda gender semalarning tavsifi Описание гендерных сем в метафорах в узбекском и английском драматическом дискурсе Description of gender semes in metaphors within Uzbek and English dramatic discours Rasulova Munojat Akmaljonovna · 2026 · 47-57-b.Расулова Муножат Акмалжоновна · 2026 · с. 47-57Rasulova Munojat Akmaljonovna · 2026 · pp. 47-57TarkibidaВ выпускеIn issue: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 3-son, 2026 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 3, 2026 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.007.art05/