To‘plamdagi maqola Статья в сборнике Conference paper
Arab va o‘zbek tillarida harakat fe’llarining qo‘llanilishi xususida
Об употреблении глаголов движения в арабском и узбекском языках
On the use of verbs of motion in Arabic and Uzbek
Mirzamuxamedova Zilola IskandarovnaМирзамухамедова Зилола ИскандаровнаMirzamuxamedova Zilola Iskandarovna
To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only
AnnotatsiyaАннотацияAbstract
Ushbu maqolada arab va oʻzbek tillarida feʼl soʻz turkumi, uning tilshunoslar tomonidan oʻrganilishi, har ikki tildagi harakat feʼllarining qiyosiy leksiksemantik tahlili tarzda yoritib oʻtilgan. Maqolada arab va oʻzbek tillaridagi feʼl soʻz turkumining semantic guruhlarga boʻlinishi koʻrsatilgan boʻlib, ularning leksiksemantik munosabatlarini oʻrganishda ushbu feʼllarning sinonimlik va antonimlik xususiyatlari koʻrsatib oʻtilgan. Xususan, arab izohli lugʻati va arabcha oʻzbekcha lugʻatlarda kelmoq harakat feʼlining qanday maʼnolar kasb etishi hamda ushbu feʼl predloglar bilan kelganda qanday semantic oʻzgarishlarga duch kelishi izohlangan. Har ikkala tildagi izohli lugʻatlarda berilgan ushbu feʼllar maʼnolarining miqdori oʻrtasida sezarli farq borligini koʻrish mumkin. Kelmoq feʼli har ikki tilning frazeologik iboralar tarkibida ham kelishi mumkin boʻlib, mazkur feʼlning arab va oʻzbek tillaridagi frazeologik iboralarda qoʻllanilishi oʻzaro qiyoslanib, ularning oʻxshash va farqli jihatlari aniqlandi. Hozirgi davrda jahon tilshunosligida koʻplab tadqiqotlar olib borilmoqda. Xususan, oʻzbek tilshunoslari harakat feʼllarining morfologik, stilistik, semantic valentik hususiyatlarini oʻrganib, ularni oʻz ilmiy ishlarida bafurcha yoritganlar. Arab tilshunosligida esa, olimlar asosan feʼl kategoriyasiga anaʼnaviy yondashib, uni morfologik jihatdan oʻrganlar. Ushbu maqolada oʻzbek tilidagi harakat feʼli mazmunan arab tilidagi kelmoq leksemasiga mos keladi. Oʻzbek tilidagi “kelmoq” feʼliga xos baʼzi maʼnolarni ifodalashda, ularning aynan arabcha muqobil variantini qoʻllash lozim. Baʼzi holatlarda esa oʻzbek tilidagi ushbu harakat feʼlining anglatgan maʼnolari arab tilida ham, aynan “kelmoq” feʼli bilan ifodalanadi, biroq ushbu holatda arab tilida “kelmoq” maʼnosini beruvchi sinonim feʼllardan kutilgan maʼnoni ifodalovchi aynan bir feʼlni tanlash lozim. Oʻzbek tilidagi harakat feʼlining istak va egalik qoʻshimchalarini olgan feʼl shakli bilan birikkan koʻrinishi arab tilida modal soʻzlar, yuklamalar yordamida ifodalanadi.Maqolada ushbu holat misollar orqali izohlangan
В статье рассматриваются глаголы в арабском и узбекском языках, их изучение языковедами и сравнительный лексико-семантический анализ глаголов движения в обоих языках. Показано деление глаголов на семантические группы; изучение их лексико-семантических отношений выявляет синонимические и антонимические свойства. В частности, по арабскому толковому и арабско-узбекским словарям объясняется значение глагола «приходить» и смысловые изменения, которые он претерпевает в сочетании с предлогами; видно существенное различие в объёме значений этого глагола в толковых словарях двух языков. Глагол «приходить» встречается и во фразеологизмах обоих языков; его употребление во фразеологических выражениях арабского и узбекского языков сопоставлено, выявлены сходства и различия. Узбекские языковеды подробно описали морфологические, стилистические, семантические и другие свойства глаголов движения, тогда как в арабском языкознании глагол традиционно изучался в морфологическом плане. Для выражения ряда значений узбекского «kelmoq» требуется подбирать арабские соответствия из синонимического ряда; сочетание узбекского глагола движения с аффиксами желания и принадлежности передаётся в арабском модальными словами и частицами. Эти случаи разобраны на примерах.
This article explains the set of verbs in Arabic and Uzbek, its study by linguists, a comparative lexical-semantic analysis of action verbs in both languages. The article provides the division of verbs in Arabic and Uzbek into semantic groups, and the study of their lexical-semantic relations shows the synonymous and antonymous features of these verbs. In particular, the Arabic explanatory dictionary and Arabic-Uzbek dictionaries explain the meaning of the verb to come and what semantic changes this verb encounters when it comes with prepositions. It can be seen that there is a significant difference between the amount of meaning of these verbs given in the explanatory dictionaries of both languages. The verb “come” can also be found in the phraseological expressions of both languages, and the use of this verb in the phraseological expressions of the Arabic and Uzbek languages has been compared, and their similarities and differences have been identified. There is a lot of research going on in world linguistics today. In particular, Uzbek linguists have studied the morphological, stylistic, semantic and other properties of action verbs and described them in detail in their scientific works. In Arabic linguistics, scholars have traditionally approached the category of verbs and studied them morphologically. In this article, the Uzbek verb action corresponds in content to the Arabic lexeme. In expressing some of the meanings of the Uzbek verb "to come", it is necessary to use their Arabic alternative. In some cases, the meaning of this action verb in Uzbek is also expressed in Arabic by the verb "to come", but in this case it is expected from synonymous verbs meaning "to come" in Arabic. It is necessary to choose exactly one verb that represents ʼbreadʼ. The Uzbek form of the action verb combined with the verb form with the suffixes of desire and possession is expressed in Arabic by modal words, prepositions. The article analyses this situation with examples
Перевод аннотации выполнен издательством, это не авторский текст.
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: feʼl kategoriyasi feʼl zamonlari feʼl mayllari feʼl semantikasi arab va oʻzbek tilshunosligi bu mavzuni arab olimlari tomonidan oʻrganilishi asarlari категория глагола времена глагола наклонения глагола семантика глагола арабское и узбекское языкознание исследования арабских учёных научные труды verb category verb tenses verb moods verb semantics Arabic and Uzbek linguistics research by Arab scholars scholarly works
Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link
https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2025.002.pap09/
Mirzamuxamedova Zilola Iskandarovna. Arab va o‘zbek tillarida harakat fe’llarining qo‘llanilishi xususida // Zamonaviy ilm-fan va taʼlimning dolzarb masalalari: muammolar, vazifalar va yechimlar. Xalqaro ilmiy-amaliy anjuman materiallari. II qism. — Toshkent: Oriental universiteti, 2025. — B. 39-47. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2025.002.pap09/
Мирзамухамедова Зилола Искандаровна. Об употреблении глаголов движения в арабском и узбекском языках // Актуальные вопросы современной науки и образования: проблемы, задачи и решения. Материалы международной научно-практической конференции. Часть II. — Ташкент: Oriental University, 2025. — С. 39-47. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2025.002.pap09/
Mirzamuxamedova Zilola Iskandarovna. On the use of verbs of motion in Arabic and Uzbek // Contemporary Issues of Science and Education: Problems, Tasks and Solutions. Proceedings of the International Scientific-Practical Conference. Part II. — Tashkent: Oriental University, 2025. — pp. 39-47. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2025.002.pap09/
Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.
Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications
- Zenodo TasdiqlanganПодтвержденоVerifiedZenodoARAB VA OʻZBEK TILLARIDA HARAKAT FE'LLARINING QOʻLLANILISHI XUSUSIDAhttps://zenodo.org/records/17731570
Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.
Ma'lumotlarСведения об изданииRecord
- TuriТипType
- To‘plamdagi maqola Статья в сборнике Conference paper
- RaqamНомерID
- conf.2025.002.pap09
- YilГодYear
- 2025
- Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
- 39-47
- Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
- feʼl kategoriyasi, feʼl zamonlari, feʼl mayllari, feʼl semantikasi, arab va oʻzbek tilshunosligi, bu mavzuni arab olimlari tomonidan oʻrganilishi, asarlariкатегория глагола, времена глагола, наклонения глагола, семантика глагола, арабское и узбекское языкознание, исследования арабских учёных, научные трудыverb category, verb tenses, verb moods, verb semantics, Arabic and Uzbek linguistics, research by Arab scholars, scholarly works
- KirishДоступAccess
- Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
- Nashr sanasiДата публикацииPublished
- 2025-10-14
- YangilanganОбновленоUpdated
- 2026-09-24
- Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at
- Zenodo DOI 10.5281/zenodo.17731570
- Butun toʻplam:Весь сборник:Full volume: Zenodo DOI 10.5281/zenodo.23059715



