INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDAGI “FAMILY”- “OILA” KONSEPTINING
TA’RIFIY TAHLILI
DEFINITIVE ANALYSIS OF THE CONCEPT OF “FAMILY” IN ENGLISH
AND UZBEK LANGUAGES
ТЕКСТОВЫЙ АНАЛИЗ ПОНЯТИЯ «СЕМЬЯ» В АНГЛИЙСКОМ И
УЗБЕКСКОМ ЯЗЫКАХ
Nizamova Salomat Usmanovna
Oriental universiteti,
G‘arb tillari kafedrasi o‘qituvchisi
Tel. +998 91 135-25-00
e-mail: salomat068@gmail.com
Nizamova Zumrad Dilmuradovna
Oriental universiteti,
Pedagogika fakulteti talabasi
Tel.: +998 90 807-66-60
e-mail: nizamovazumrad707@gmail.com
Annotatsiya. Oila jamiyatning asosiy va birlamchi zarrasidir. Jamiyat ana shu
kichik zarralardan tashkil topadi. Lekin u shunchaki zarra emas, tirik vujudlar
ittifoqidir. Ingliz va o‘zbek xalqlarining madaniy hayotida “family-oila” asosiy
tushuncha hisoblanib, ular olamni ikki lingvistik manzarasini taqqoslash orqali
odamlar ongida atrofdagi voqelikni aks ettirish usuli sifatida ko‘rib chiqilishi kerak.
Mazkur tushunchalar muhim madaniy ma’lumotlarni saqlashga, uning ma’nosini til
birligida yashirishga qodirdir. Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek xalqlarining madaniy
hayotida asosiy tushuncha hisoblangan “family-oila” konseptining leksikografik
manbalardagi leksik-semantik ta’rifi tahlil qilindi. Mazkur tahlilning qanday metodlar
yordamida amalga oshirilgani, qanday natijalarga erishilgani maqola davomida bayon
etiladi.
Kalit so‘zlar: “family-oila”, Oxford Learner’s Dictionary, Merriam Webster’s
Dictionary, O‘zbek tilining izohli lug‘ati, leksik-semantik variantlar, ta’rifiy tahlil.
Annotation. The family constitutes the fundamental and primary unit of society.
Society itself is composed of these small units. However, it is not merely a unit but an
alliance of living entities. In the cultural life of both the English and Uzbek peoples,
the concept of “family” is regarded as a central notion, necessitating its examination as
a method of reflecting surrounding reality in human consciousness through the
comparison of two linguistic perspectives. These concepts are capable of preserving
significant cultural information, embedding its meaning within linguistic units. This
article analyzes the lexical-semantic definitions of the “family” concept, a key notion
in the cultural life of the English and Uzbek peoples, as represented in lexicographic
sources. The methodologies employed in this analysis and the results obtained are
elaborated upon throughout the article.
Key words: “family-oila”, Oxford Learner’s Dictionary, Merriam Webster’s
Dictionary, O‘zbek tilining izohli lug‘ati, lexico-semantic variants, definitional
analysis.
Аннотация. Семья является основной и первичной частицей общества.
Общество формируется из этих малых частиц. Однако семья — это не просто
частица, а союз живых существ. В культурной жизни английского и узбекского
народов понятие «family-семья» рассматривается как ключевое, которое следует
анализировать как способ отражения окружающей действительности в сознании
людей через сопоставление двух лингвистических картин мира. Данные понятия
способны сохранять важные культурные сведения, скрывая их значение в
языковой единице. В настоящей статье проанализировано лексикосемантическое определение концепта «family-семья», являющегося основным в
культурной жизни английского и узбекского народов, на основе данных
лексикографических источников. Методы, с помощью которых проводился
данный анализ, а также полученные результаты изложены в ходе статьи..
Ключевые слова: «семья», Oxford Learner’s Dictionary, Merriam Webster’s
Dictionary, толковый словарь узбекского языка, лексико-семантические
варианты, описательный анализ.
KIRISH
Til va madaniyat o‘rtasidagi munosabatlar muammosi tilshunoslikning abadiy
bahsli masalalaridan biridir. Madaniyat tilda so‘zlangan, asosiy tushunchalarni
to‘playdi, ularni ramziy timsolda ifodalaydi. Til birliklarining leksik-semantik jihatini
o‘rganib, inson dunyoqarashidagi qaysi belgilar uning uchun eng katta ahamiyatga ega
ekanligini aniqlash mumkin. Til nafaqat xalq madaniyatini yaqqol aks ettiradi, balki
uning dunyoqarashida ham vaqt o‘tishi bilan to‘plangan ijtimoiy-madaniy qatlam
mavjud. Bu qatlam keyingi avlodlarning shakllanishi va rivojlanishida eng muhim
element vazifasini bajaradi.
“Family-oila” konseptini giperkonsept sifatida tilini, uning xususiyatlari va
ushbu konseptni tashkil etuvchi mezonlarini o‘rganishda lingvistik materialni tahlil
qilish algoritmini ishlab chiqish zarur bo‘lib, bu esa ingliz tilidagi “family-oila”
konsepti faoliyatining lingvomadaniy parametrlarini to‘liq tushunishga imkon beradi.
Shu maqsadda biz maqolada “family-oila” konseptining ingliz tilidagi izohli
lug‘atlar (ingliz, amerika, o‘zbek tillaridagi) asosida ta’rifiy tahlil qilishga urindik. Bu
turdagi tahlil bizga asosiy leksik-semantik variantlar to‘plamini aniqlash, shuningdek,
ushbu konseptning leksik-semantik ifodalanish parametrlarini aniqlash imkonini
beradi. “Family-oila” konseptining leksik-semantik ma’nolarini va shunga mos
ravishda ma’lumot mazmunini aniqlash uchun biz birinchi navbatda lug‘atlarda
keltirilgan ta’riflarni tahlil qilishimiz lozim, chunki lug‘at manbalari voqelik va uni
ifodalashning lingvistik vositalari haqida birlamchi tasavvurni shakllantirishga imkon
beradi. Lug‘at tilning hozirgi va o‘tmishdagi lug‘at tarkibini to‘liq aks ettiruvchi
hisoblanadi. Tarixiy rivojlanish jarayonida til o‘zgaradi, ammo ma’lum bir so‘zga xos
bo‘lgan asosiy ma’nolar saqlanib qoladi.
Shu sababdan biz, avvalo, “family-oila” konseptining ta’rifiy tahlilini o‘zbek tili,
britan va amerika ingliz lug‘atlaridan foydalangan holda amalga oshirishga harakat
qildik. Ta’rifiy tahlil asosida so‘zlar o‘rtasida tizimli aloqalarni o‘rnatish va
o‘rganilayotgan “family-oila” konseptining asosiy xususiyatlarini og‘zaki ifodalovchi
leksemalarning eng to‘liq to‘plamini aniqlash, “family-oila” giperkonseptining asosiy
tarkibiy qismlarini aniqlash uchun o‘zbek, britaniya va amerika ingliz tillaridagi turli
madaniyatlar lug‘atlarida keltirilgan ta’riflardagi farqlarni belgilash maqsad qilib
olindi.
MAVZUGA OID ADABIYOTLAR TAHLILI
Hozirgi davrda lingvistika sohasida konseptologiya yo‘nalishiga katta e’tibor
qaratilib, bu sohada faol ravishda ilmiy tadqiqotlar olib borilmoqda. Til prizmasi orqali
biz milliy xarakter xususiyatlarini, axloqiy munosabatlarni, shuningdek, xulq-atvor
stereotiplarini aniqlashimiz mumkin.
“Family-oila” va boshqa konseptlarning leksik-semantik, pragma-semantik,
kognitiv-mazmuniy va boshqa yo‘nalishlari bo‘yicha yetarli darajada ilmiy tadqiqotlar
olib borilmoqda. Ushbu sohada turli tillar, xususan, rus, nemis, fransuz, ingliz, ispan,
shuningdek, turkiy tillar (masalan, tatar, edigey va o‘zbek tillari) misolida ko‘plab
tadqiqotlar amalga oshirilgan. Masalan, rus tilshunoslari N.N. Goncharova, Y.A.
Iksanova, V.I. Krasik, M.M. Kovalevskiy, V.A. Maslova, I.A. Zyuzina, D.G.
Larionova, N.Y. Kazakova, Z.A. Axmetjanova, V.B. Tyurin, N.V. Nagovitsina, A.N.
Pribilova, M.Y. Romanyuk, M.V. Zimina kabi ilmiy tadqiqotchilar rus, nemis, fransuz,
ingliz, ispan, edigey, tatar va boshqa tillardagi maqollarda “family-oila” konseptining
turli yo‘nalishlarini o‘z ishlarida ochib berganlar.
Quyida ushbu tadqiqotchilarning mavzuga oid ishlari haqida qisqacha ma’lumot
berib o‘tiladi:
1. N.N. Goncharova. Rus tilshunosligida leksik-semantik tahlil bo‘yicha yetakchi
mutaxassislardan biri sifatida tanilgan Goncharova “family” konseptini rus tilidagi
maqollar va iboralarda o‘rgangan. Uning tadqiqotlari oila tushunchasining rus xalq
og‘zaki ijodidagi aksini va bu konseptning ijtimoiy-madaniy qadimiy ma’nolarini
ochib beradi. Masalan, u “семья” (oila) so‘zining turli kontekstlarda qo‘llanilishi orqali
oilaning birlashuvchi va himoya funksiyalarini ko‘rsatadi.
2. Y.A. Iksanova. Iksanova asosan pragma-semantik yo‘nalishda ishlaydi va
“family” konseptini nutqiy aktlarda qanday pragmatik ma’nolar kasb etishini tahlil
qilgan. Uning ishlari rus tilidagi oila bilan bog‘liq iboralar (masalan, “семейный очаг”
– oilaviy o‘choq) va ularning kommunikativ vazifalarini o‘rganishga qaratilgan bo‘lib,
bu iboralarning hissiy va ijtimoiy yukini ta’kidlaydi.
3. V.I. Krasik. Krasik kognitiv lingvistika sohasida faoliyat yuritib, “family”
konseptining rus tilidagi maqollarda kognitiv modelini qurish bilan shug‘ullangan. U
oila tushunchasini boshqa tillar (masalan, ingliz va nemis) bilan solishtirib, uning
universal va milliy xususiyatlarini ajratib ko‘rsatadi. Masalan, “семья – это крепость”
(oila – qal’a) kabi iboralar orqali oilaning mustahkamlik ramzi sifatidagi ma’noni ochadi.
4. M.M. Kovalevskiy. Kovalevskiy sotsiolingvistik yondashuvni qo‘llagan holda,
“family” konseptini rus tilidagi turli ijtimoiy guruhlar nutqida o‘rgangan. Uning
tadqiqotlari oila tushunchasining ijtimoiy sinf va mintaqaviy farqlarga qarab
o‘zgarishini ko‘rsatadi. Masalan, u qishloq va shahar aholisi nutqidagi “семья”
so‘zining ishlatilish farqlarini tahlil qilgan.
5. V.A. Maslova. Taniqli kognitiv tilshunoslardan biri bo‘lgan Maslova “family”
konseptini rus tilidagi maqollarda madaniy kod sifatida o‘rganadi. Uning ishlari oila
tushunchasining axloqiy va dunyoviy qadimiyatlar bilan bog‘liqligini ko‘rsatadi.
Maslova, shuningdek, bu konseptni boshqa slavyan tillari va ingliz tili bilan qiyoslab,
uning universal va milliy jihatlarini ta’kidlaydi.
6. I.A. Zyuzina. Zyuzina frazeologik birliklar va maqollar orqali “family”
konseptini o‘rganib, uning rus tilidagi metaforik tasvirlarini tahlil qilgan. Masalan,
“семья – это гнездо” (oila – uya) kabi iboralar orqali oilaning iliqlik va mehr ramzi
sifatida qo‘llanilishini ko‘rsatadi.
7. D.G. Larionova. Larionova oila konsepti bilan bog‘liq semantik maydonni turli
tillarda (rus, ingliz, fransuz) solishtirib o‘rganadi. Uning tadqiqotlari “family”
so‘zining sinonimik qatorlari va antonimlarini tahlil qilishga qaratilgan bo‘lib, oila
tushunchasining ijobiy va salbiy ma’nolarini ochib beradi.
8. N.Y. Kazakova. Kazakova “family” konseptini rus va ingliz tillaridagi
maqollarda qiyosiy tahlil qilgan. Uning ishlari oila tushunchasining g‘arb va sharq
madaniyatlaridagi farqlarini ko‘rsatishga qaratilgan bo‘lib, ingliz tilidagi “family” va
rus tilidagi “семья” so‘zlarining emotsional ohangini taqqoslaydi.
9. Z.A. Axmetjanova. Axmetjanova turkiy tillar (tatar, boshqird) va rus tilidagi
“family-oila” konseptini qiyosiy tahlil qilgan. Uning tadqiqotlari oila tushunchasining
turkiy xalqlar madaniyatidagi o‘ziga xos jihatlarini, masalan, katta oila (qarindoshlik)
tushunchasining muhimligini ko‘rsatadi.
10. V.B. Tyurin. Tyurin leksikografik yondashuvdan foydalanib, “family”
konseptini rus tilidagi lug‘atlarda tahlil qilgan. U oila bilan bog‘liq so‘zlarning tarixiy
rivojlanishini o‘rganib, bu tushunchaning vaqt o‘tishi bilan qanday o‘zgarishini
ko‘rsatadi.
11. N.V. Nagovitsina. Nagovitsina “family” konseptini rus tilidagi xalq og‘zaki
ijodida, xususan, ertak va dostonlarda o‘rganadi. Uning ishlari oila tushunchasining
mifologik va folklorik ma’nolarini ochib beradi.
12. A.N. Pribilova. Pribilova “family” konseptini rus va nemis tillarida solishtirib,
uning madaniy-simvolik ma’nolarini tahlil qilgan. U oila tushunchasining nemis
tilidagi “Familie” va rus tilidagi “семья” so‘zlarining farqli ishlatilishini ko‘rsatadi.
13. M.Y. Romanyuk. Romanyuk oila konsepti bilan bog‘liq frazeologizmlarni
slavyan tillari va ingliz tilida o‘rganib, uning metaforik va obrazli ma’nolarini ochadi.
Uning tadqiqotlari oila tushunchasining universal va milliy xususiyatlarini ta’kidlaydi.
14. M.V. Zimina. Zimina “family” konseptini rus tilidagi zamonaviy nutqda
kontekstual tahlil qilgan. Uning ishlari oila tushunchasining zamonaviy ijtimoiy
o‘zgarishlar (masalan, yolg‘iz ota-onalar oilasi) ta’sirida qanday rivojlanayotganini
ko‘rsatadi.
Yuqoridagi tadqiqotchilarning ishlari “family-oila” konseptining turli tillardagi
leksik, semantik, kognitiv va madaniy jihatlarini o‘rganishga katta hissa qo‘shgan.
Ularning tadqiqotlari ingliz va o‘zbek tillaridagi ushbu konseptni qiyosiy tahlil qilish
uchun muhim asos bo‘lib xizmat qiladi. O‘zbek tilidagi “oila” tushunchasi bilan
bog‘liq tadqiqotlar esa, asosan, milliy mentalitet va an’anaviy qadimiyatlarga urg‘u
beradi, bu esa ingliz tilidagi “family” bilan taqqoslashda qiziqarli farqlarni ochib
beradi. O‘zbek tilshunosligida ham konsept masalasiga doir turli ishlar, ya’ni Z.I.
Saliyeva, A.M. Bazarbayeva, K.M. Amanullayeva, Sh.Q. Shamsiyeva, N.B.
Kuldosheva, D.K. Baxronova, Z.R. Gulyamova, Y.T. Nosirov va boshqalarning ilmiy
tadqiqot ishlari amalga oshirilgan, turli konseptlar, turli yo‘nalishlarda tadqiq etilgan.
Biroq aynan va “family-oila” konsepti o‘zbek lingvistikasida alohida tadqiqot
darajasida o‘rganilmagan.
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Ushbu maqolada yetakchi tadqiqot usullari sifatida, ta’rifiy, qiyosiy, tavsifiy,
uzluksiz tanlab olish usuli, konseptual tahlil usuli, lingvokulturologik usul va lug‘at
ta’riflarini tahlil qilish metodlari qo‘llanildi. “Family-oila” konseptining mazmuni va
tuzilishini tavsiflashda Oxford Learner’s Dictionary, Merriam Webster’s Dictionary,
O‘zbek tilining izohli lug‘ati kabi leksikografik manbalardan keng ko‘lamda
foydalanildi.
TAHLIL VA NATIJALAR
“Family-oila” so‘zining leksik va semantik tarkibini tashkil etuvchi asosiy
ma’nolarni oldindan ko‘rib chiqish va tahlil qilish uchun biz Oxford Learner’s
Dictionary, Merriam Webster’s Dictionary, O‘zbek tilining izohli lug‘atlari kabi
manbalardagi eng tez-tez uchraydigan so‘zlarning ma’nolarinigina o‘rganish bilan
cheklanamiz.
Oxford Learner’s Dictionary lug‘atidagi ta’riflar misolidan foydalanib, “familyoila” so‘zining leksik va semantik variantini ko‘rib chiqaylik:
1. [countable] a group consisting of one or two parents and their children.
2. [countable] a group consisting of one or two parents, their children and close
relations.
3. [countable] all the people who are related to each other, including those who
are now dead.
4. [countable] a couple’s or a person’s children, especially young children.
5. [countable] a group of related animals and plants; a group of related things,
especially languages2.
Merriam Webster’s Dictionary lug‘atida “family-oila” so‘zining quyidagi
ta’riflari keltirilgan:
1. a group of individuals living under one roof and usually under one head:
HOUSEHOLD
2. a: a group of persons of common ancestry: CLAN; b: a people or group
of peoples regarded as deriving from a common stock : RACE
3. a: a group of people united by certain convictions or a
common affiliation: FELLOWSHIP; b: the staff of a high official (such as the
President)
4. a group of things related by common characteristics, such as:
a: a closely related series of elements or chemical compounds; b: a group
of soils with similar chemical and physical properties (such as texture, pH, and
mineral content) that comprise a category ranking above the series and below
the subgroup in soil classification; c: a group of related languages descended
from a single ancestral language.
5. a: the basic unit in society traditionally consisting of two parents
rearing their children; also: any of various social units differing from but
regarded as equivalent to the traditional family; b: spouse and children.
6. a: a group of related plants or animals forming a category ranking below
an order and usually comprising several to many genera; b: in livestock
breeding (1): the descendants or line of a particular individual especially of
some outstanding female; (2): an identifiable strain within a breed.
7. a set of curves or surfaces whose equations differ only in parameters.
8. a unit of a crime syndicate (such as the Mafia) operating within a
geographical area3.
Ikkala lug‘at ham “family-oila” so‘zi ta’rifi sifatida birinchi ma’no ostida ma’lum
bir guruh odamlarni ajratib ko‘rsatganini ko‘ramiz. Oxford Learner’s Dictionary
lug‘atidagi ta’riflar britan lug‘atida bu guruhda bir yoki ikkita ota-ona va ularning
farzandlari namoyon etilgan bo‘lsa, amerikaliklar madaniyati vakillari uchun esa bu
shart majburiy emas. Merriam Webster’s Dictionary lug‘atiga ko‘ra, bir guruh odamlar
birga yashaydilar va “under one roof and usually under one head” oila boshlig‘iga
bog‘liqdirlar. Bizga ma’lumki, o‘tmishda birgalikda yashash oila institutining asosiy
xususiyati bo‘lgan, shuning uchun biz ushbu ta’rif tarixan singib ketgan va hozirgi
vaqtda ham uni dolzarb hisoblashimiz mumkin. Shu bilan birga, biz ko‘rib
2 Oxford Advanced English Learner's Dictionary. (elektron resurs) URL: http://www.oxfordlearnersdictionaries.com/
(Murojaat sanasi: 24.01.2025).
3 Merriam-Webster Online Dictionary (elektron resurs). URL: https://www.merriam-webster.com/c (Murojaat sanasi:
24.01.2025).
turganimizdek, ta’rifda bolalar yoki oilaviy munosabatlar mavjudligi haqida
gapirilmaydi. Biz shunga o‘xshash ma’lumotni faqat Merriam Webster’s Dictionary
lug‘atida keltirilgan beshinchi ta’rifda – “the basic unit in society traditionally
consisting of two parents rearing their children” – uchratishimiz mumkin. Bundan
tashqari, an’anaviy oila bu holda jamiyatning asosiy birligi sifatida qaraladi, bu
britaniyaliklar madaniyat vakillari uchun ahamiyatli emas. Bu britaniyaliklar
madaniyatining o‘ziga xos xususiyati bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin, chunki ular juda
odamovi shaxsdirlar.
Merriam Webster’s Dictionary lug‘atida “any of various social units differing
from but regarded as equivalent to the traditional family” qo‘shilgan beshinchi
ta’rif alohida e’tiborga loyiqdir, chunki bu ma’no bugungi kunda ayniqsa dolzarbdir.
Biz tabiatan an’anaviy oilaga o‘xshash har qanday munosabatlarni oila instituti deb
hisoblashimiz mumkin.
Ikkinchi ta’rifda ikkala lug‘at ham qarindoshlik mavzusiga bag‘ishlangan bo‘lib,
Oxford Learner’s Dictionary tomonidan taklif qilingan ta’rifda oila a’zolari yaqin
munosabatlar “close relations” orqali bog‘lanishlari kerak degan oldingi ma’noga
qo‘shimchalar mavjud. Merriam Webster’s Dictionary lug‘atida bu mavzu kengroq
ma’noda taqdim etilgan: “common ancestry” nafaqat oilani, balki urug‘ni ham
anglatishi mumkin. Qizig‘i shundaki, bu ta’rif britan lug‘atida oilaning uchinchi
ta’rifida kuzatilishi mumkin bo‘lgan “all the people who are related to each other,
including those who are now dead” ajdodlar ma’nosini ham o‘z ichiga oladi.
Merriam Webster’s Dictionary lug‘atining ma’nolarini o‘rganib chiqib, shunday
xulosaga kelish mumkinki, bolalar oilaning mavjudligi uchun shart emas, “children”
leksemasi faqat beshinchi ta’rifda “all the people who are related to each other,
including those who are now dead” bu ta’rifga qo‘shimcha ma’noda uchraydi.
Britaniya lug‘atining so‘nggi ta’rifidagi ma’no ham biologik, ham lingvistik
sohalarni qamrab oladi: “a group of related animals and plants; a group of related
things, especially languages”, ta’rifi hayvonlar va o‘simliklar oilasi ta’rifini,
shuningdek, tillar oilasini tavsiflaydi. Merriam Webster’s Dictionary lug‘ati mualliflari
hayvonlar va o‘simliklar oilasini oltinchi ta’rifda “a group of related plants or
animals” va tillar oilasini to‘rtinchi ta’rifda “a group of related languages
descended from a single ancestral language” izohini bergan holda tushunchani
ajratishga qaror qilganlar.
Z.M. Ma’rufov tahriri ostida chop etilgan “O‘zbek tilining izohli lug‘ati”da “oila”
so‘ziga quyidagicha ta’rif berilgan:
1. Er-xotin, ularning bola-chaqalari va eng yaqin tug‘ishganlaridan iborat birga
yashovchi kishilar majmui; xonadon.
2. Bir maqsad, maslak bilan birlashgan ko‘p kishilar, xalqlar, mamlakatlar.
3. O‘simliklar va hayvonlar sistemasida tuzilish jihatidan bir-biriga o‘xshash,
kelib chiqish jihatidan ham o‘zaro yaqin bir necha urug‘ni o‘z ichiga olgan guruh.
4. Rafiqa, xotin (Маъруфов З., 1981: 526).
A. Madvaliyev tahriri ostida nashr etilgan “O‘zbek tilining izohli lug‘ati”da “oila
quyidagicha ta’rif etilgan:
1. Er-xotin, ularning bola-chaqalari va eng yaqin tug‘ishganlaridan iborat birga
yashovchi kishilar majmui; xonadon.
2. Ko‘chma ma’noda. Bir maqsad, maslak bilan birlashgan ko‘p kishilar, xalqlar,
mamlakatlar.
3. O‘simliklar va hayvonlar sistemasida tuzilish jihatidan bir-biriga o‘xshash,
kelib chiqish jihatidan ham o‘zaro yaqin bir necha urug‘ni o‘z ichiga olgan guruh.
4. Qardosh tillar guruhi.
5. Rafiqa, xotin.4
Ko‘rib turganimizdek, mazkur ma’nolar yuqorida keltirilgan ta’riflarga o‘xshash.
Shunisi qiziqki, o‘zbeklar madaniyatida “bir maqsad, maslak bilan birlashgan guruh
kishilari” oila hisoblanishi (Маъруфов З., 1981: 526), britaniyalik va amerikaliklar
lingvomadaniyatidan farqli o‘laroq, o‘zbek madaniyatining o‘ziga xos xususiyatini
ko‘rsatadi. “O‘zbek tilining izohli lug‘ati”da Merriam Webster’s lug‘atidagi kabi oilani
birgalikda yashash asosi bayon etilgan. Bizga ma’lumki, o‘zbek oilasida bunday an’ana
qadimdan boshlangan bo‘lib, oila a’zolari birgalikda uy xo‘jaligi ishlarini bajarib, bir
hududda istiqomat qilganlar.
XULOSA VA TAKLIFLAR
Shunday qilib, lug‘at ta’riflari tahlilini umumlashtirib, biz shunday xulosaga
kelishimiz mumkin:
Oila tushunchasini:
1) bir xil hududda yashovchi odamlar guruhi;
2) bolalar bilan va bolalarsiz yaqin munosabatlar bilan bog‘langan odamlar
guruhi;
3) oila rishtalari bilan birlashgan odamlar guruhi, shu jumladan ajdodlar;
4) bir xil turdagi hayvonlar va o‘simliklar guruhi;
5) qarindosh tillar guruhi.
Demak, “family-oila” leksemasining yadro komponentlari uchta asosiy ma’noga
qisqaradi:
1) “dwelling”: “muayyan munosabatlar bilan birlashgan bir guruh odamlar
yashaydigan uy, xonadon yoki boshqa yashash joyi”;
2) “relations”: “qarindoshchilik, yaqin munosabatlar, qondoshlik munosabatlari”;
3) “children”: “bolalar, farzandlar”.
“Family-oila” konseptining ta’rifini tahlil qilishda, kontekstdan oldingi, faqat
uning asosiy/yadro ma’nolari ko‘rib chiqildi. “Family-oila” konseptining barcha
xilma-xil ma’nolarini tahlil qilish natijalari, shubhasiz, lingvomadaniy ahamiyatga ega
va kelajakda “family-oila” konseptining amal qilish mexanizmini yaratishda
foydalaniladi.
4 O‘zbek tilining izohli lug‘ati. (elektron resurs). https://ziyouz.uz lug‘atlar. (murojaat sanasi: 24.01.2025)
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1. Oxford Advanced English Learner's Dictionary. (elektron resurs) URL:
http://www.oxfordlearnersdictionaries.com/ (Murojaat sanasi: 24.01.2025).
2. Merriam-Webster Online Dictionary (elektron resurs). URL:
https://www.merriam-webster.com/ (Murojaat sanasi: 24.01.2025).
3. Ўзбек тилининг изоҳли луғати. Биринчи жилд. З.М. Маъруфов таҳрири
остида. – Москва: “Рус тили” нашриёти. 1981.
4. O‘zbek tilining izohli lug‘ati. (elektron resurs). https://ziyouz.uz. (Murojaat
sanasi: 24.01.2025).
5. Баранов, Х.К. (1994) Арабско-русский словарь. Том 2. – Тошкент: Шарқ.
6. Раҳматуллаев, Ш. (2000) Ўзбек тилининг этимологик луғати (туркий
сўзлар). 2-жилд. – Тошкент: Университет.
7. Longman Dictionary of Contemporary English. – London: II Summers
Della, 2005.
8. Macmillan English dictionary of advanced learners. – London: Macmillan
Publishers Limited, 2002.
9. The Oxford English Dictionary. – Oxford: Clarendon Press, 1993.
10. Cambridge Learner's dictionary 2007: 94 https://www.amazon.co.uk
/Cambridge-Learners-Dictionary-Kate-Woodford
REFERENCES:
1. Oxford Advanced English Learner's Dictionary. (electronic source) URL:
http://www.oxfordlearnersdictionaries.com/ (Date of view: 24.01.2025).
2. Merriam-Webster Online Dictionary (electronic source). URL:
https://www.merriam-webster.com/ (Date of view: 24.01.2025).
3. O‘zbek tilining izohli lug‘ati. Birinchi jild. Z.M. Ma’rufov tahriri ostida. –
Moskva: “Rus tili” nashriyoti. 1981. (In Uzbek)
4. O‘zbek tilining izohli lug‘ati. (electronic source). https://ziyouz.uz. (M Date
of view: 24.01.2025). (In Uzbek)
5. Baranov, X.K. (1994) Arabsko-russkiy slovar. Tom 2. – Toshkent: Sharq. (In
Russian)
6. Rahmatullayev, Sh. (2000) O‘zbek tilining etimologik lug‘ati (turkiy so‘zlar).
2-jild. – Toshkent: Universitet. (In Uzbek)
7. Longman Dictionary of Contemporary English. – London: II Summers
Della, 2005.
8. Macmillan English dictionary of advanced learners. – London: Macmillan
Publishers Limited, 2002.
9. The Oxford English Dictionary. – Oxford: Clarendon Press, 1993.
10. Cambridge Learner's dictionary 2007: 94 https://www.amazon.co.uk
/Cambridge-Learners-Dictionary-Kate-Woodford