Maqola Статья Article
Fonologik jarayonlarning lingvistik tahlili
Лингвистический анализ фонологических процессов
Linguistic analysis of phonological processes
Ismatova Maftuna Baxtiyor qizi
Innovatsion pedagogika va psixologiya Инновационная педагогика и психология Innovative Pedagogy and Psychology · ISSN 2181-4465
To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only
AnnotatsiyaАннотацияAbstract
Mazkur maqolada fonologik jarayonlarning lingvistik tabiati, ularning til tizimidagi o‘rni hamda funksional xususiyatlari tizimli tarzda tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida ingliz va o‘zbek tillaridagi fonologik hodisalar qiyosiy asosda o‘rganilib, assimilyatsiya, dissimilyatsiya, eliziya, epenteza kabi jarayonlarning yuzaga kelish sabablari, shakllanish mexanizmlari va nutqdagi kommunikativ roli aniqlashtirildi. Maqolada fonologik nazariyalar doirasida N.Chomsky va M.Halle generativ fonologiya nazariyasi, D.Jones fonetika va fonologiya o‘rtasidagi farq, shuningdek, o‘zbek tilshunoslari A.G‘ulomov va Sh.Rahmatullayevlarning fonologik tizimga oid ilmiy qarashlari asos qilib olindi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, fonologik jarayonlar tilning fonetik barqarorligini ta’minlabgina qolmay, so‘z va jumla darajasidagi semantik uyg‘unlikni ham mustahkamlaydi, nutqni soddalashtiradi va uning samaradorligini oshiradi.
В данной статье проводится детальный анализ лингвистической природы фонологических процессов, их роли в языковой системе и функциональных особенностей. В исследовании сопоставляются фонологические явления английского и узбекского языков, рассматриваются процессы ассимиляции, диссимиляции, элизии и эпентезы, а также выявляются их причины, механизмы возникновения и коммуникативная функция в реальной речи. Работа опирается на теоретические концепции Н.Хомского и М.Халле по генеративной фонологии, различия между фонетикой и фонологией, выделенные Д.Джонсом, а также на научные исследования узбекских лингвистов А.Гуломова и Ш.Рахматуллаева. Результаты показывают, что фонологические процессы обеспечивают фонетическую и семантическую стабильность языка, упрощают речевую продукцию и повышают её эффективность.
This article provides a detailed analysis of the linguistic nature of phonological processes, their role in the language system, and their functional characteristics. The study conducts a comparative analysis of phonological phenomena in English and Uzbek, examining processes such as assimilation, dissimilation, elision, and epenthesis. The causes, mechanisms, and communicative functions of these processes in real speech are explored. The research draws on theoretical perspectives of N.Chomsky and M.Halle’s generative phonology, D.Jones’s distinctions between phonetics and phonology, as well as insights from Uzbek linguists A.G‘ulomov and Sh.Rahmatullayev. The findings demonstrate that phonological processes ensure phonetic stability, semantic coherence, and facilitate efficient speech production.
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: fonologiya fonologik jarayonlar assimilyatsiya dissimilyatsiya eliziya epenteza fonema allofon lingvistik tahlil qiyosiy tahlil фонология фонологические процессы ассимиляция диссимиляция элизия эпентеза фонема аллофон лингвистический анализ сравнительный анализ phonology phonological processes assimilation dissimilation elision epenthesis phoneme allophone linguistic analysis comparative analysis
Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link
https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.006.art10/
Ismatova Maftuna Baxtiyor qizi. Fonologik jarayonlarning lingvistik tahlili // Innovatsion pedagogika va psixologiya. — 2026. — 2-son (2). — B. 85-91. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.006.art10/
Ismatova Maftuna Baxtiyor qizi. Лингвистический анализ фонологических процессов // Инновационная педагогика и психология. — 2026. — № 2 (2). — С. 85-91. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.006.art10/
Ismatova Maftuna Baxtiyor qizi. Linguistic analysis of phonological processes // Innovative Pedagogy and Psychology. — 2026. — No. 2 (2). — pp. 85-91. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.006.art10/
Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.
AdabiyotlarСписок литературыReferences
- Belcher D. (2006). English for specific purposes: Linguistic insights. London: Routledge. – B.1-245
- Belcher D. (2023). Developments in applied linguistics and phonological studies. London: Routledge. – B. 5-260
- Chomsky N., Halle M. (1968). The sound pattern of English. New York: Harper & Row. – B.1-336
- Darvin R. (2020). Modern approaches to phonological analysis. London: Routledge. – B. 1-210
- Darvin R. (2023). Phonological variation and change. London: Routledge. – B. 5-260
- G‘ulomov A. (2005). O‘zbek tilining fonologik tizimi. Toshkent: Fan. – B. 1-180
- Jones D. (1960). An outline of English phonetics. Cambridge: Heffer. – B. 1- 210
- Rahmatullayev Sh. (2010). O‘zbek tili fonologiyasi va talaffuzi. Toshkent: Akademnashr. – B. 1-200
- Viana F. va boshqalar (2019). Cross-linguistic approaches to phonology. London: Palgrave Macmillan. – B. 10-300
- Crystal D. (2008). A dictionary of linguistics and phonetics (6th ed.). Oxford: Blackwell. – B. 1-425
- Roach P. (2009). English phonetics and phonology (4th ed.). Cambridge: Cambridge University Press. – B. 1-320
- Ladefoged P., Johnson K. (2014). A course in phonetics (7th ed.). Boston: Cengage Learning. – B. 1-400. - 91
Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications
- Zenodo TasdiqlanganПодтвержденоVerifiedZenodoFONOLOGIK JARAYONLARNING LINGVISTIK TAHLILIhttps://zenodo.org/records/20665851
Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.
Tarkibida:Входит в:Part of: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 2-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 2, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 2, 2026
Ma'lumotlarСведения об изданииRecord
- TuriТипType
- Maqola Статья Article
- RaqamНомерID
- son.2026.006.art10
- YilГодYear
- 2026
- JurnalЖурналJournal
- Innovatsion pedagogika va psixologiya Инновационная педагогика и психология Innovative Pedagogy and Psychology
- Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
- 2181-4465
- SonВыпускIssue
- 2-son (2), 2026№ 2 (2), 2026No. 2 (2), 2026
- Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
- 85-91
- Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
- fonologiya, fonologik jarayonlar, assimilyatsiya, dissimilyatsiya, eliziya, epenteza, fonema, allofon, lingvistik tahlil, qiyosiy tahlilфонология, фонологические процессы, ассимиляция, диссимиляция, элизия, эпентеза, фонема, аллофон, лингвистический анализ, сравнительный анализphonology, phonological processes, assimilation, dissimilation, elision, epenthesis, phoneme, allophone, linguistic analysis, comparative analysis
- LitsenziyaЛицензияLicense
- CC BY 4.0
- KirishДоступAccess
- Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
- Nashr sanasiДата публикацииPublished
- 2026-04-28
- YangilanganОбновленоUpdated
- 2026-11-07
- Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at



