ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

To‘plamdagi maqola Статья в сборнике Conference paper

“Kitobi Dada Qo‘rqut” dostonida Bayandur xon va Qozon xon obrazlari kosmik tartib himoyachisi sifatida

Образы Баяндур-хана и Казан-хана в дастане «Китаби-Деде Коркуд» как хранителей космического порядка

Bayandur Khan and Qazan Khan in the “Book of Dede Korkut” as guardians of the cosmic order

Zümrüd İbrahim qızı Mənsimova iDЗюмрюд Ибрагим кызы Мансимова iDZümrüd İbrahim qızı Mənsimova iD

To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only

Hujjat sahifadan chiqmasdan o'qiladi.Документ читается прямо здесь. Для удобства есть отдельная страница во весь экран.Readable inline; a full-screen page is also available.

AnnotatsiyaАннотацияAbstract

Maqolada “Dada Qo‘rqut kitobi” eposi asosida o‘g‘uz dunyoqarashidagi vatan, ajdodlar kulti va kosmik tartib tushunchalari o‘rtasidagi bog‘liqlik o‘rganiladi. Eposda vatan shunchaki geografik makon emas, balki tarixiy xotira, axloqiy qadriyatlar va ajdodlar ruhi saqlanadigan muqaddas joy sifatida anglanishi ko‘rsatiladi. Bayandur xon o‘g‘uz jamiyatida hokimiyat ramzi bo‘lib, kosmik tartibni o‘rnatadi, ijtimoiy adolatni himoya qiladi va birlikni tartibga soladi. Epos qadimgi turkiy mifologik tafakkurda hokimiyatning ilohiy-kosmik kelib chiqishini aks ettiruvchi murakkab model sifatida taqdim etiladi; bu doirada ijtimoiy tuzilma bilan koinot tartibi o‘rtasida parallel o‘tkaziladi. Bu modelda Bayandur xon hokimiyati faqat siyosiy boshqaruv emas, balki ilohiy asosga ega va o‘g‘uzlar birligini ta’minlovchi sakral institut sifatida talqin qilinadi. Shunday qilib, maqola vatan, ajdodlar kulti va hokimiyatning kosmik qonuniyligi o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlikni ochib, bu tushunchalar birgalikda o‘g‘uz dunyoqarashining g‘oyaviy va ma’naviy asosini tashkil etishini ko‘rsatadi.

В статье на материале эпоса «Китаби-Деде Коркуд» рассматривается взаимосвязь понятий родины, культа предков и космического порядка в огузском мировоззрении. Показано, что родина в эпосе понимается не просто как географическое пространство, а как сакральное место, где хранятся историческая память, нравственные ценности и дух предков. Баяндур-хан выступает символом власти в огузском обществе: он устанавливает космический порядок, охраняет социальную справедливость и поддерживает единство. Эпос представлен как сложная модель, отражающая божественно-космическое происхождение власти в древнетюркском мифологическом мышлении; проводится параллель между общественным устройством и устройством мироздания. В этой модели власть Баяндур-хана трактуется не только как политическое правление, но и как сакральный институт, имеющий божественное основание и обеспечивающий единство огузов. Статья раскрывает органическую связь родины, культа предков и космической легитимности власти, показывая, что вместе они составляют идейную и духовную основу огузского мировоззрения.

The article examines the interrelation between the concepts of homeland, the cult of ancestors, and cosmic order in the Oghuz worldview on the basis of the epic The Book of Dede Korkut. It is demonstrated that, in the epic, the homeland is understood not merely as a geographical space, but also as a sacred locus in which historical memory, moral values, and the spirit of the ancestors are preserved. The study shows that Bayandur Khan functions as a symbol of authority within the Oghuz community, establishing cosmic order, safeguarding social justice, and regulating unity. The epic is presented as a complex model reflecting the divine-cosmic origin of power in ancient Turkic mythological thought. Within this framework, a parallel is drawn between the social structure and the order of the universe. In this model, the authority of Bayandur Khan is interpreted not only as political governance but also as a sacral institution grounded in divine origin and ensuring the unity of the Oghuz people. Thus, the article reveals the organic interconnection between the homeland, the cult of ancestors, and the cosmic legitimacy of power, demonstrating that these concepts together constitute the ideological and spiritual foundation of the Oghuz worldview

Annotatsiya tarjimasi nashriyot tomonidan qilingan, muallif matni emas.

Перевод аннотации выполнен издательством, это не авторский текст.

Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: “Dada Qo‘rqut kitobi” o‘g‘uz dunyoqarashi vatan ajdodlar kulti kosmik tartib Bayandur xon Qozon xon «Китаби-Деде Коркуд» огузское мировоззрение родина культ предков космический порядок Баяндур-хан Казан-хан The Book of Dede Korkut Oghuz worldview homeland ancestor cult cosmic order Bayandur Khan Qazan Khan

Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link

https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2026.001.pap27/

Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.

AdabiyotlarСписок литературыReferences

  1. Altun, K.Y. Türk Kültüründə Atalar Kültü / K.Y.Altun. – Ankara: Gazi Kitab Evi, – 2020, – 573 s. s. 249
  2. Baybörənin oğlu Bamsı Beyrək boyu. https://portal.azertag.az/az/node/8184)
  3. Əsgər, Ə. Böyük Türkmanlar və türk dastan yaradıcılığı tarixinin oğuznamə dövrü / Ə.Əsgər. – Bakı: Sabnah, – 2024, – 408 s. s. 175-176
  4. “Kitabi-Dədə Qorqud” dastanı: biblioqrafiya /tərt. ed.: M.Vəliyeva, M.İbrahimova, G.Misirova; ixt. red. və burax. məsul K.Tahirov; red.G.Səfərəliyeva; Azərbaycan Milli Kitabxanası.- Bakı, 2015.- 590 s
  5. Kitabi-Dədə Qorqud. Müqəddimə, tərtib və transkripsiya F.Zeynalov və S.Əlizadənindir / – Bakı: Yazıçı, – 1988, – 265 s., s. 222
  6. Kazımoğlu (İmanov), M. Dövlətçilik düşüncəsinin əsas istiqamətləri və folklor // Folklor və dövlətçilik düşüncəsi. I kitab. – Bakı: Elm və təhsil, – 2016, – 312 s., s. 26-28
  7. Qazılıq Qoca oğlu Yeynək" boyu. https://portal.azertag.az/az/node/8326 139 INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “CURRENT PROBLEMS OF ORIENTAL PHILOLOGY”, MAY 15-16, 2026

Tarkibida:Входит в:Part of: Sharq filologiyasining dolzarb muammolari. Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to‘plami Актуальные проблемы восточной филологии. Сборник материалов международной научно-практической конференции Current Problems of Oriental Philology. Collection of Materials of the International Scientific and Practical Conference

Ma'lumotlarСведения об изданииRecord

TuriТипType
To‘plamdagi maqola Статья в сборнике Conference paper
RaqamНомерID
conf.2026.001.pap27
YilГодYear
2026
Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
134-140
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
“Dada Qo‘rqut kitobi”, o‘g‘uz dunyoqarashi, vatan, ajdodlar kulti, kosmik tartib, Bayandur xon, Qozon xon«Китаби-Деде Коркуд», огузское мировоззрение, родина, культ предков, космический порядок, Баяндур-хан, Казан-ханThe Book of Dede Korkut, Oghuz worldview, homeland, ancestor cult, cosmic order, Bayandur Khan, Qazan Khan
ORCID
Zümrüd İbrahim qızı Mənsimova — 0000-0002-8529-9018
KirishДоступAccess
Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
Nashr sanasiДата публикацииPublished
2026-05-13
YangilanganОбновленоUpdated
2026-09-24

Yana o'qingСмотрите такжеRelated

To‘plamdagi maqola Статья в сборнике Conference paper O‘zbek tili terminologiyasida o‘zlashma so‘zlarning o‘rni va ularning semantik o‘zgarishi xususida О месте заимствованных слов в терминологии узбекского языка и их семантических изменениях On the place of loanwords in Uzbek terminology and their semantic change Abduhamidova Gulnoza · 2026 · 6-8-b.Абдухамидова Гулноза · 2026 · с. 6-8Abduhamidova Gulnoza · 2026 · pp. 6-8TarkibidaВ выпускеIn issue: Sharq filologiyasining dolzarb muammolari. Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to‘plami Актуальные проблемы восточной филологии. Сборник материалов международной научно-практической конференции Current Problems of Oriental Philology. Collection of Materials of the International Scientific and Practical Conference https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2026.001.pap01/ To‘plamdagi maqola Статья в сборнике Conference paper Rus va o‘zbek tillaridagi tabu leksikaning tarjimada berilishi: lingvokognitiv va madaniy moslashuv muammolari Передача табуированной лексики русского и узбекского языков в переводе: лингвокогнитивные и культурно-адаптационные проблемы Rendering taboo vocabulary of Russian and Uzbek in translation: linguocognitive and cultural adaptation problems Yusupova Shoxsanam Mirzali kizi · 2026 · 258-262-b.Юсупова Шохсанам Мирзали кизи · 2026 · с. 258-262Yusupova Shoxsanam Mirzali kizi · 2026 · pp. 258-262TarkibidaВ выпускеIn issue: Sharq filologiyasining dolzarb muammolari. Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to‘plami Актуальные проблемы восточной филологии. Сборник материалов международной научно-практической конференции Current Problems of Oriental Philology. Collection of Materials of the International Scientific and Practical Conference https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2026.001.pap56/ To‘plamdagi maqola Статья в сборнике Conference paper Ta’lim tizimining transformatsiyasi: an’analardan innovatsiyalarga Трансформация системы образования: от традиций к инновациям Transformation of the education system: from traditions to innovations Ruzmetova Xilola Abdusharipovna, Mominova Madina Shukurulla kizi · 2026 · 293-298-b.Рузметова Хилола Абдушариповна, Моминова Мадина Шукурулла кизи · 2026 · с. 293-298Ruzmetova Xilola Abdusharipovna, Mominova Madina Shukurulla kizi · 2026 · pp. 293-298TarkibidaВ выпускеIn issue: Sharq filologiyasining dolzarb muammolari. Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to‘plami Актуальные проблемы восточной филологии. Сборник материалов международной научно-практической конференции Current Problems of Oriental Philology. Collection of Materials of the International Scientific and Practical Conference https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2026.001.pap63/ To‘plamdagi maqola Статья в сборнике Conference paper Mustag‘firiy hadis qabul qilib olish va yetkazishda qo‘llagan so‘zlar tahlili Анализ слов, употребляемых аль-Мустагфири при получении и передаче хадисов An analysis of the terms used by al-Mustaghfiri in receiving and transmitting hadith Mirzayev Bahodir · 2026 · 288-292-b.Мирзаев Баходир · 2026 · с. 288-292Mirzayev Bahodir · 2026 · pp. 288-292TarkibidaВ выпускеIn issue: Sharq filologiyasining dolzarb muammolari. Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to‘plami Актуальные проблемы восточной филологии. Сборник материалов международной научно-практической конференции Current Problems of Oriental Philology. Collection of Materials of the International Scientific and Practical Conference https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2026.001.pap62/