ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

To‘plamdagi maqola Статья в сборнике Conference paper

Arab tilidan o‘zbek tiliga tarjimada lingvistik muammolar: ilmiy tadqiqot

Лингвистические проблемы перевода с арабского языка на узбекский: научное исследование

Linguistic problems in translation from Arabic into Uzbek: a research study

Abdumavlonova Sitora Baxrom qizi, Talipov Nodir BatirovichАбдумавлонова Ситора Бахром кизи, Талипов Нодир БатировичAbdumavlonova Sitora Baxrom qizi, Talipov Nodir Batirovich

To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only

Hujjat sahifadan chiqmasdan o'qiladi.Документ читается прямо здесь. Для удобства есть отдельная страница во весь экран.Readable inline; a full-screen page is also available.

AnnotatsiyaАннотацияAbstract

Ushbu tadqiqotning maqsadi arab tilidan oʻzbek tiliga tarjimada yuzaga keladigan lingvistik muammolarni aniqlash va tizimli tarzda tahlil qilish, jumladan grammatik, leksik, frazeologik va madaniy kontekstga oid qiyinchiliklarni oʻrganishdir. Tadqiqotda arab va oʻzbek tillarining grammatik va leksik xususiyatlarini solishtirish uchun qiyosiy-tahliliy metod, klassik, diniy va zamonaviy arab matnlarini tahlil qilish uchun lingvistik metod hamda soʻz va frazeologik birliklarning ma’nosini kontekstga qarab aniqlash uchun kontekstual yondashuv qoʻllanildi. Tadqiqot shuni koʻrsatdiki, grammatik va leksik farqlar, jumladan jins kategoriyasi, fe’l tizimi va koʻp ma’noli soʻzlar, tarjimada asosiy qiyinchiliklarni (taxminan 75%) yuzaga keltiradi. Frazeologik va madaniy kontekstga oid muammolar esa 25% ni tashkil qiladi. Idiomatik iboralarni soʻzma-soʻz tarjima qilish yoki madaniy kontekstni e’tiborsiz qoldirish notoʻgʻri talqin qilish xavfini oshiradi. Arab tilidan oʻzbek tiliga tarjima murakkab lingvistik jarayon boʻlib, yuqori sifatli tarjima uchun sun’iy intellekt tizimlaridan foydalanish tezlikni oshirsa-da, inson tarjimonining lingvistik bilimlari va madaniy kompetensiyasi zarur. Grammatik, leksik, frazeologik va madaniy toʻsiqlarni hisobga olish tarjimaning aniq va uslubiy mos boʻlishini ta’minlaydi

Цель данного исследования заключается в выявлении и систематическом анализе лингвистических проблем, возникающих при переводе с арабского на узбекский язык, включая трудности грамматического, лексического, фразеологического характера и особенности культурного контекста. В работе применялись сравнительно-аналитический метод для сопоставления грамматических и лексических особенностей арабского и узбекского языков, лингвистический анализ классических, религиозных и современных арабских текстов, а также контекстуальный подход для определения значений слов и фразеологических единиц в зависимости от контекста. Результаты исследования показывают, что грамматические и лексические различия, включая категории рода, систему глаголов и многозначные слова, составляют около 75% всех трудностей при переводе. Фразеологические и культурно-контекстуальные проблемы составляют 25%. Буквальный перевод идиом или игнорирование культурного контекста увеличивает риск неверной интерпретации. Перевод с арабского на узбекский является сложным лингвистическим процессом: использование систем искусственного интеллекта ускоряет перевод, но для высококачественного результата необходимы знания и культурная компетенция переводчика. Учет грамматических, лексических, фразеологических и культурных особенностей обеспечивает точность и стилистическую адекватность перевода

The purpose of this study is to identify and systematically analyze the linguistic challenges in translating from Arabic into Uzbek, including difficulties related to grammar, vocabulary, phraseology, and cultural context. The research applied a comparative-analytical method to contrast the grammatical and lexical features of Arabic and Uzbek, a linguistic analysis of classical, religious, and modern Arabic texts, and a contextual approach to determine the meanings of words and phraseological units. The findings indicate that grammatical and lexical differences, such as gender, verb systems, and polysemous words, account for approximately 75% of translation difficulties, while phraseological and cultural-contextual issues constitute 25%. Literal translation of idiomatic expressions or neglecting cultural context increases the risk of misinterpretation. Translating from Arabic into Uzbek is a complex linguistic process: while artificial intelligence systems can accelerate translation, high-quality output requires the translator’s linguistic knowledge and cultural competence. Considering grammatical, lexical, phraseological, and cultural challenges ensures accurate and stylistically appropriate translation

Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: arab tili oʻzbek tili tarjima lingvistik muammolar grammatika leksika frazeologiya sun’iy intellekt арабский язык узбекский язык перевод лингвистические проблемы грамматика лексика фразеология искусственный интеллект Arabic language Uzbek language translation linguistic challenges grammar vocabulary phraseology artificial intelligence

Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link

https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2026.001.pap35/

Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.

AdabiyotlarСписок литературыReferences

  1. Бархударов Л. С. Язык и перевод. Москва, 1975
  2. Комиссаров В. Н. Теория перевода. Москва, 1990
  3. Рецкер Я. И. Теория перевода и переводческая практика. Москва, 2004
  4. Newmark P. A Textbook of Translation. London, 1988
  5. Catford J. C. A Linguistic Theory of Translation. Oxford, 1965
  6. Ghazala, H. (2012). Arabic-English Translation: Theory and Practice. Cairo: Al-Hilal
  7. Hatim, B., & Mason, I. (1990). Discourse and the Translator. London: Longman
  8. Venuti, L. (2008). The Translator’s Invisibility. London: Routledge
  9. Nida, E. A. (1964). Toward a Science of Translating. Leiden: Brill. 78 Koehn, P. (2010). Statistical Machine Translation. Cambridge: Cambridge University Press. 79 Shunnaq, A. (2003). Arabic Syntax and Translation. Amman: Dar Al-Fikr. 175

Tarkibida:Входит в:Part of: Sharq filologiyasining dolzarb muammolari. Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to‘plami Актуальные проблемы восточной филологии. Сборник материалов международной научно-практической конференции Current Problems of Oriental Philology. Collection of Materials of the International Scientific and Practical Conference

Ma'lumotlarСведения об изданииRecord

TuriТипType
To‘plamdagi maqola Статья в сборнике Conference paper
RaqamНомерID
conf.2026.001.pap35
YilГодYear
2026
Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
172-175
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
arab tili, oʻzbek tili, tarjima, lingvistik muammolar, grammatika, leksika, frazeologiya, sun’iy intellektарабский язык, узбекский язык, перевод, лингвистические проблемы, грамматика, лексика, фразеология, искусственный интеллектArabic language, Uzbek language, translation, linguistic challenges, grammar, vocabulary, phraseology, artificial intelligence
KirishДоступAccess
Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
Nashr sanasiДата публикацииPublished
2026-05-13
YangilanganОбновленоUpdated
2026-09-24

Yana o'qingСмотрите такжеRelated

To‘plamdagi maqola Статья в сборнике Conference paper O‘zbek tili terminologiyasida o‘zlashma so‘zlarning o‘rni va ularning semantik o‘zgarishi xususida О месте заимствованных слов в терминологии узбекского языка и их семантических изменениях On the place of loanwords in Uzbek terminology and their semantic change Abduhamidova Gulnoza · 2026 · 6-8-b.Абдухамидова Гулноза · 2026 · с. 6-8Abduhamidova Gulnoza · 2026 · pp. 6-8TarkibidaВ выпускеIn issue: Sharq filologiyasining dolzarb muammolari. Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to‘plami Актуальные проблемы восточной филологии. Сборник материалов международной научно-практической конференции Current Problems of Oriental Philology. Collection of Materials of the International Scientific and Practical Conference https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2026.001.pap01/ To‘plamdagi maqola Статья в сборнике Conference paper Rus va o‘zbek tillaridagi tabu leksikaning tarjimada berilishi: lingvokognitiv va madaniy moslashuv muammolari Передача табуированной лексики русского и узбекского языков в переводе: лингвокогнитивные и культурно-адаптационные проблемы Rendering taboo vocabulary of Russian and Uzbek in translation: linguocognitive and cultural adaptation problems Yusupova Shoxsanam Mirzali kizi · 2026 · 258-262-b.Юсупова Шохсанам Мирзали кизи · 2026 · с. 258-262Yusupova Shoxsanam Mirzali kizi · 2026 · pp. 258-262TarkibidaВ выпускеIn issue: Sharq filologiyasining dolzarb muammolari. Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to‘plami Актуальные проблемы восточной филологии. Сборник материалов международной научно-практической конференции Current Problems of Oriental Philology. Collection of Materials of the International Scientific and Practical Conference https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2026.001.pap56/ To‘plamdagi maqola Статья в сборнике Conference paper Ta’lim tizimining transformatsiyasi: an’analardan innovatsiyalarga Трансформация системы образования: от традиций к инновациям Transformation of the education system: from traditions to innovations Ruzmetova Xilola Abdusharipovna, Mominova Madina Shukurulla kizi · 2026 · 293-298-b.Рузметова Хилола Абдушариповна, Моминова Мадина Шукурулла кизи · 2026 · с. 293-298Ruzmetova Xilola Abdusharipovna, Mominova Madina Shukurulla kizi · 2026 · pp. 293-298TarkibidaВ выпускеIn issue: Sharq filologiyasining dolzarb muammolari. Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to‘plami Актуальные проблемы восточной филологии. Сборник материалов международной научно-практической конференции Current Problems of Oriental Philology. Collection of Materials of the International Scientific and Practical Conference https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2026.001.pap63/ To‘plamdagi maqola Статья в сборнике Conference paper Mustag‘firiy hadis qabul qilib olish va yetkazishda qo‘llagan so‘zlar tahlili Анализ слов, употребляемых аль-Мустагфири при получении и передаче хадисов An analysis of the terms used by al-Mustaghfiri in receiving and transmitting hadith Mirzayev Bahodir · 2026 · 288-292-b.Мирзаев Баходир · 2026 · с. 288-292Mirzayev Bahodir · 2026 · pp. 288-292TarkibidaВ выпускеIn issue: Sharq filologiyasining dolzarb muammolari. Xalqaro ilmiy-amaliy konferensiya materiallari to‘plami Актуальные проблемы восточной филологии. Сборник материалов международной научно-практической конференции Current Problems of Oriental Philology. Collection of Materials of the International Scientific and Practical Conference https://orientalnashriyot.uz/id/conf.2026.001.pap62/