ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

Maqola Статья Article

Inson ruhiyatini aks ettirishning milliy o‘ziga xosligi

Национальная специфика отражения человеческой психики

National specificity of reflecting human psyche

Muratxodjayeva Feruza XotamovnaМуратходжаева Феруза ХотамовнаMuratxodjayeva Feruza Xotamovna

Innovatsion pedagogika va psixologiya Инновационная педагогика и психология Innovative Pedagogy and Psychology · ISSN 2181-4465

To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only

Hujjat sahifadan chiqmasdan o'qiladi.Документ читается прямо здесь. Для удобства есть отдельная страница во весь экран.Readable inline; a full-screen page is also available.

AnnotatsiyaАннотацияAbstract

Inson ruhiyatining o‘ziga xos xususiyatlarini tabiiy tilda aks ettiruvchi leksik material ba’zan o‘zaro to‘g‘ridan-to‘g‘ri qarama-qarshilikka kirishadigan psixologik va lingvistik deb ataluvchi ikki yondashuvga asoslanib tuziladi. Psixologiyada shaxs xususiyatlarini tuzishda qo‘llaniladigan usullar, ularning ruhiy xususiyatlarni ifodalovchi so‘zlar o‘rtasidagi semantik yaqinlikka asoslanishi, aslida ularning lingvistik leksikologiya, semasiologiya va leksikografiya bilan juda kam aloqaga ega ekanligiga qaramay, ba’zan “leksikografik” deb ataladi. Asosiy farq so‘zning muhim xususiyati sifatida uning qanday semantikasini asos qilib olish kerakligini aniqlashda, ya’ni so‘zlarning lug‘atdagi ta’riflarda aks ettirilgan leksik mazmuninimi yoki ma’lum bir til egalarining ongida paydo bo‘ladigan so‘zlarning bir- biri bilan assotsiativ bog‘lanishlari asosida anglanadigan semantikasinimi, bu borada tilshunoslar birinchi yondashuvga tayanadilar, psixologlar esa ikkinchi turdagi semantikaning muhim rolini ta’kidlashda “psixosemantika” atamasi ostida mavjud bo‘lgan tushunchaga tayanadilar. Psixologlarning fikriga ko‘ra, bu semantika, odamning kundalik ongi va uning paradokslarini tushuntirishda, mantiqiy-lisoniy tuzilmalar va normativ lug‘at ma’nolariga qaraganda yaxshiroq yordam beradi.

Лексический материал, отражающий особенности психики человека в естественном языке, формируется на основе двух подходов, иногда называемых психологическим и лингвистическим, которые находятся в прямой оппозиции друг к другу. Методы, используемые в психологии для составления характеристик личности, основанные на семантической близости слов, выражающих психологические черты, иногда называют «лексикографическими», несмотря на то, что они фактически имеют весьма слабое отношение к лингвистической лексикологии, семасиологии и лексикографии. Основное различие заключается в определении того, какую семантику следует брать за основу для важного признака слова: лексическое содержание слов, отраженное в словарных определениях, или семантику, понимаемую на основе ассоциативных связей слов друг с другом, возникающих в сознании носителей данного языка. В связи с этим лингвисты опираются на первый подход, в то время как психологи, подчёркивая важную роль второго типа семантики, опираются на понятие, существующее под термином «психосемантика». По мнению психологов, эта семантика помогает лучше, чем логико-лингвистические конструкции и нормативные словарные значения, объяснить обыденное сознание человека и его парадоксы.

The lexical material that reflects the distinctive features of the human psyche in natural language is constructed on the basis of two approaches, sometimes termed psychological and linguistic, which stand in direct opposition to each other.

Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: krossmadaniy etnografiya antropologiya madaniy relyativizm absolyutizm universalizm кросс-культурный этнография антропология культурный релятивизм абсолютизм универсализм Abstracts cross-cultural ethnography anthropology cultural relativism absolutism universalism

Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link

https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.011.art10/

Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.

AdabiyotlarСписок литературыReferences

  1. Абдурахманов Р.А. Введение в общую психологию. – Москва-Воронеж. – С. 345
  2. Baxronova D. K. (2023) Olamning lisoniy manzarasi: til, tafakkur va madaniyat. – UK: GlobeEdit. – 213 b
  3. Friedenberg J., Silverman G. (2006) Cognitive science: An introduction to the study of mind. – Thousand Oaks, CA: Sage. – 544 p
  4. Frodeman R., Klein J.T., Mitcham C. (2010) The Oxford handbook of interdisciplinary. – Oxford: Oxford University Press. – 620 p
  5. Gardner H. (1985) The mind’s new science: A history of the cognitive revolution. – New York: Basic Books. – 448 p
  6. Garman M. (1990) Psycholinguistics. – Cambridge, New York: CUP. – 548 p
  7. Garnham A. (1994) Thinking and Reasoning. – Blackwell Pub. – 389 p
  8. Залевская А.А. (1990) Слово в лексиконе человека: психолингвистическое исследование. – Воронеж: Изд-во Воронежского ун-та. – 205 с
  9. Зуфарова М.Э. (2010) Umumiy psixologiya. – Toshkent. – 306 b
  10. Леонтьев А.А. (1990) Основы психолингвистики. – Москва: Смысл. – 288 с
  11. B.N.Sirliyev, A.A.Beknazarov, D.N. Arziqulov (2005) Psixologiya. – Toshkent. – 138 b
  12. В.И.Слободчиков., Е.И.Исаев (1995) Основы психологической антропологии. Человеческая психология: Введение в психологию субъективности. – Россия: Школа-Пресс. – 384 с. 13.Солсо Р. (2014) Когнитивная психология. – СПб. – Серия № 4. – С. 342. 14. Шмелев А.Г. (2002) Психодиагностика личностных черт. – СПб.: Речь. – 480 с

Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications

Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.

Tarkibida:Входит в:Part of: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2025 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2025 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2025

Ma'lumotlarСведения об изданииRecord

TuriТипType
Maqola Статья Article
RaqamНомерID
son.2025.011.art10
YilГодYear
2025
JurnalЖурналJournal
Innovatsion pedagogika va psixologiya Инновационная педагогика и психология Innovative Pedagogy and Psychology
Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
2181-4465
SonВыпускIssue
3-son (3), 2025№ 3 (3), 2025No. 3 (3), 2025
Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
89-96
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
krossmadaniy, etnografiya, antropologiya, madaniy relyativizm, absolyutizm, universalizmкросс-культурный, этнография, антропология, культурный релятивизм, абсолютизм, универсализм Abstractscross-cultural, ethnography, anthropology, cultural relativism, absolutism, universalism
LitsenziyaЛицензияLicense
CC BY 4.0
KirishДоступAccess
Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
Nashr sanasiДата публикацииPublished
2025-08-29
YangilanganОбновленоUpdated
2026-08-18
Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at

Yana o'qingСмотрите такжеRelated

Maqola Статья Article Raqamli iqtisodiyot sharoitida kichik biznes va tadbirkorlikni logistika tizimi orqali rivojlantirish Развитие малого бизнеса и предпринимательства посредством логистической системы в условиях цифровой экономики Developing small business and entrepreneurship through the logistics system in the digital economy Mardonova O‘g‘iloy Ilhom qizi · 2026 · 142-149-b.Mardonova O‘g‘iloy Ilhom qizi · 2026 · с. 142-149Mardonova O‘g‘iloy Ilhom qizi · 2026 · pp. 142-149TarkibidaВ выпускеIn issue: Iqtisod, menejment va pul. 3-son, 2026 Экономика, менеджмент и деньги. Выпуск 3, 2026 Economics, Management and Money. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.008.art14/ Maqola Статья Article Talabalarda akademik prokrastinatsiyani kamaytirishning psixologik determinantlari Психологические детерминанты снижения академической прокрастинации у студентов Psychological determinants of reducing academic procrastination among students Odilbekov Mansurbek Maxmudjon oʻgʻli · 2026 · 108-117-b.Одилбеков Мансурбек Махмуджон угли · 2026 · с. 108-117Odilbekov Mansurbek Maxmudjon oʻgʻli · 2026 · pp. 108-117TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art11/ Maqola Статья Article Davlat boshqaruvi terminlarining shakllanish manbalari Источники формирования терминов государственного управления Sources of the formation of public administration terms G‘aniyeva Lobar Sa’dulla qizi · 2026 · 33-46-b.Ганиева Лобар Садулла кизи · 2026 · с. 33-46G‘aniyeva Lobar Sa’dulla qizi · 2026 · pp. 33-46TarkibidaВ выпускеIn issue: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 3-son, 2026 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 3, 2026 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.007.art04/ Maqola Статья Article Gapning til birligi, ifodaning esa nutq birligi sifatidagi lingyistik tahlili Лингвистический анализ предложения как единицы языка и высказывания как единицы речи A linguistic analysis of the sentence as a unit of language and the utterance as a unit of sreech Усманова Шоира, Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · 24-32-b.Усманова Шоира, Худайбердиева Светлана Владимировна · 2026 · с. 24-32Усманова Шоира, Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · pp. 24-32TarkibidaВ выпускеIn issue: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 3-son, 2026 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 3, 2026 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.007.art03/