Maqola Статья Article
Inson ruhiyatini aks ettirishning milliy o‘ziga xosligi
Национальная специфика отражения человеческой психики
National specificity of reflecting human psyche
Muratxodjayeva Feruza XotamovnaМуратходжаева Феруза ХотамовнаMuratxodjayeva Feruza Xotamovna
Innovatsion pedagogika va psixologiya Инновационная педагогика и психология Innovative Pedagogy and Psychology · ISSN 2181-4465
To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only
AnnotatsiyaАннотацияAbstract
Inson ruhiyatining o‘ziga xos xususiyatlarini tabiiy tilda aks ettiruvchi leksik material ba’zan o‘zaro to‘g‘ridan-to‘g‘ri qarama-qarshilikka kirishadigan psixologik va lingvistik deb ataluvchi ikki yondashuvga asoslanib tuziladi. Psixologiyada shaxs xususiyatlarini tuzishda qo‘llaniladigan usullar, ularning ruhiy xususiyatlarni ifodalovchi so‘zlar o‘rtasidagi semantik yaqinlikka asoslanishi, aslida ularning lingvistik leksikologiya, semasiologiya va leksikografiya bilan juda kam aloqaga ega ekanligiga qaramay, ba’zan “leksikografik” deb ataladi. Asosiy farq so‘zning muhim xususiyati sifatida uning qanday semantikasini asos qilib olish kerakligini aniqlashda, ya’ni so‘zlarning lug‘atdagi ta’riflarda aks ettirilgan leksik mazmuninimi yoki ma’lum bir til egalarining ongida paydo bo‘ladigan so‘zlarning bir- biri bilan assotsiativ bog‘lanishlari asosida anglanadigan semantikasinimi, bu borada tilshunoslar birinchi yondashuvga tayanadilar, psixologlar esa ikkinchi turdagi semantikaning muhim rolini ta’kidlashda “psixosemantika” atamasi ostida mavjud bo‘lgan tushunchaga tayanadilar. Psixologlarning fikriga ko‘ra, bu semantika, odamning kundalik ongi va uning paradokslarini tushuntirishda, mantiqiy-lisoniy tuzilmalar va normativ lug‘at ma’nolariga qaraganda yaxshiroq yordam beradi.
Лексический материал, отражающий особенности психики человека в естественном языке, формируется на основе двух подходов, иногда называемых психологическим и лингвистическим, которые находятся в прямой оппозиции друг к другу. Методы, используемые в психологии для составления характеристик личности, основанные на семантической близости слов, выражающих психологические черты, иногда называют «лексикографическими», несмотря на то, что они фактически имеют весьма слабое отношение к лингвистической лексикологии, семасиологии и лексикографии. Основное различие заключается в определении того, какую семантику следует брать за основу для важного признака слова: лексическое содержание слов, отраженное в словарных определениях, или семантику, понимаемую на основе ассоциативных связей слов друг с другом, возникающих в сознании носителей данного языка. В связи с этим лингвисты опираются на первый подход, в то время как психологи, подчёркивая важную роль второго типа семантики, опираются на понятие, существующее под термином «психосемантика». По мнению психологов, эта семантика помогает лучше, чем логико-лингвистические конструкции и нормативные словарные значения, объяснить обыденное сознание человека и его парадоксы.
The lexical material that reflects the distinctive features of the human psyche in natural language is constructed on the basis of two approaches, sometimes termed psychological and linguistic, which stand in direct opposition to each other.
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: krossmadaniy etnografiya antropologiya madaniy relyativizm absolyutizm universalizm кросс-культурный этнография антропология культурный релятивизм абсолютизм универсализм Abstracts cross-cultural ethnography anthropology cultural relativism absolutism universalism
Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link
https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.011.art10/
Muratxodjayeva Feruza Xotamovna. Inson ruhiyatini aks ettirishning milliy o‘ziga xosligi // Innovatsion pedagogika va psixologiya. — 2025. — 3-son (3). — B. 89-96. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.011.art10/
Муратходжаева Феруза Хотамовна. Национальная специфика отражения человеческой психики // Инновационная педагогика и психология. — 2025. — № 3 (3). — С. 89-96. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.011.art10/
Muratxodjayeva Feruza Xotamovna. National specificity of reflecting human psyche // Innovative Pedagogy and Psychology. — 2025. — No. 3 (3). — pp. 89-96. — URL: https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.011.art10/
Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.
AdabiyotlarСписок литературыReferences
- Абдурахманов Р.А. Введение в общую психологию. – Москва-Воронеж. – С. 345
- Baxronova D. K. (2023) Olamning lisoniy manzarasi: til, tafakkur va madaniyat. – UK: GlobeEdit. – 213 b
- Friedenberg J., Silverman G. (2006) Cognitive science: An introduction to the study of mind. – Thousand Oaks, CA: Sage. – 544 p
- Frodeman R., Klein J.T., Mitcham C. (2010) The Oxford handbook of interdisciplinary. – Oxford: Oxford University Press. – 620 p
- Gardner H. (1985) The mind’s new science: A history of the cognitive revolution. – New York: Basic Books. – 448 p
- Garman M. (1990) Psycholinguistics. – Cambridge, New York: CUP. – 548 p
- Garnham A. (1994) Thinking and Reasoning. – Blackwell Pub. – 389 p
- Залевская А.А. (1990) Слово в лексиконе человека: психолингвистическое исследование. – Воронеж: Изд-во Воронежского ун-та. – 205 с
- Зуфарова М.Э. (2010) Umumiy psixologiya. – Toshkent. – 306 b
- Леонтьев А.А. (1990) Основы психолингвистики. – Москва: Смысл. – 288 с
- B.N.Sirliyev, A.A.Beknazarov, D.N. Arziqulov (2005) Psixologiya. – Toshkent. – 138 b
- В.И.Слободчиков., Е.И.Исаев (1995) Основы психологической антропологии. Человеческая психология: Введение в психологию субъективности. – Россия: Школа-Пресс. – 384 с. 13.Солсо Р. (2014) Когнитивная психология. – СПб. – Серия № 4. – С. 342. 14. Шмелев А.Г. (2002) Психодиагностика личностных черт. – СПб.: Речь. – 480 с
Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications
- Zenodo TasdiqlanganПодтвержденоVerifiedПолный текст в ZenodoInson ruhiyatini aks ettirishning milliy o‘ziga xosligihttps://zenodo.org/records/23063093
Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.
Tarkibida:Входит в:Part of: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2025 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2025 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2025
Ma'lumotlarСведения об изданииRecord
- TuriТипType
- Maqola Статья Article
- RaqamНомерID
- son.2025.011.art10
- YilГодYear
- 2025
- JurnalЖурналJournal
- Innovatsion pedagogika va psixologiya Инновационная педагогика и психология Innovative Pedagogy and Psychology
- Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
- 2181-4465
- SonВыпускIssue
- 3-son (3), 2025№ 3 (3), 2025No. 3 (3), 2025
- Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
- 89-96
- Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
- krossmadaniy, etnografiya, antropologiya, madaniy relyativizm, absolyutizm, universalizmкросс-культурный, этнография, антропология, культурный релятивизм, абсолютизм, универсализм Abstractscross-cultural, ethnography, anthropology, cultural relativism, absolutism, universalism
- LitsenziyaЛицензияLicense
- CC BY 4.0
- KirishДоступAccess
- Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
- Nashr sanasiДата публикацииPublished
- 2025-08-29
- YangilanganОбновленоUpdated
- 2026-08-18
- Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at
- Zenodo DOI 10.5281/zenodo.23063093
- Butun son:Весь выпуск:Full issue: Zenodo DOI 10.5281/zenodo.23059574



