ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

Maqola Статья Article

Mental xususiyatlarning til birliklarida namoyon bo‘lishi

Проявление ментальных характеристик в языковых единицах

Manifestation of mental characteristics in Language units

Alimbayeva Shahlo TursunovnaАлимбаева Шахло ТурсуновнаAlimbayeva Shahlo Tursunovna

Innovatsion pedagogika va psixologiya Инновационная педагогика и психология Innovative Pedagogy and Psychology · ISSN 2181-4465

To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only

Hujjat sahifadan chiqmasdan o'qiladi.Документ читается прямо здесь. Для удобства есть отдельная страница во весь экран.Readable inline; a full-screen page is also available.

AnnotatsiyaАннотацияAbstract

Ushbu maqola turli xalqlarda qo‘llaniluvchi turlicha o‘xshatish timsollarini etnopsixologik jihatdan o‘rganishga qaratilgan. Tadqiqotning maqsadi mental xususiyatlarning til birliklarida, jumladan folklorda, o‘xshatish vositalarida namoyon bo‘lishini tadqiq etishdan iborat. Maqolada o‘zbek, rus, ingliz tillaridagi til birliklarining namoyon bo‘lish shakllari asosida shu xalq vakillariga xos bo‘lgan etnopsixologik xususiyatlar psixolingvistik vositalar yordamida qiyosiy tahlil qilindi. Tilda mental xususiyatlarning aks etishiga oid mavjud ilmiy ishlarni o‘rganish natijasida o‘zbek, rus, ingliz tillariga xos bo‘lgan milliy xususiyatlarning o‘ziga xos jihatlari aniqlandi. Shuningdek, maqolada xalqlarning milliy xususiyatlarini o‘zida mujassam etuvchi asosiy vosita sifatida tillar o‘z grammatik tuzilishi jihatidan ham bir- biridan tubdan farq qilishi va bu o‘ziga xos etnopsixologik xususiyatlar aksi ekanligi isbotlandi. Tadqiqot natijalari o‘sib kelayotgan yosh avlodda milliy mental xususiyatlarni shakllantirishga, milliy iftixor tuyg‘usini rivojlantirishga asos bo‘la oladi.

Данная статья направлена на изучение этнопсихологических аспектов различных метафор, используемых разными народами. Целью исследования является изучение проявления ментальных особенностей в языковых единицах, в том числе фольклорных, в метафорах. В статье дается сравнительный анализ этнопсихологических особенностей представителей этих народов с использованием психолингвистического инструментария на основе форм проявления языковых единиц в узбекском, русском и английском языках. В результате изучения существующих научных работ по отражению ментальных особенностей в языке были выявлены специфические аспекты национальных особенностей, присущие узбекскому, русскому и английскому языкам. В статье также доказывается, что языки, как основные средства воплощения национальных особенностей народов, принципиально отличаются друг от друга по своему грамматическому строю, и это является отражением их собственных этнопсихологических особенностей. Результаты исследования могут служить основой для формирования национальных ментальных особенностей у подрастающего молодого поколения и развития чувства национальной гордости.

This study examines the ethnopsychological dimensions of metaphors employed across diverse cultural groups. Its primary objective is to investigate how mental characteristics are manifested in linguistic units, particularly metaphors, within folklore. The research conducts a comparative analysis of ethnopsychological traits among speakers of Uzbek, Russian, and English, utilizing psycholinguistic methodologies to explore the expression of linguistic units in these languages. Through a review of existing scholarly literature on the reflection of mental attributes in language, distinct national characteristics specific to Uzbek, Russian, and English were identified. The study further demonstrates that languages, as primary vehicles for expressing national identity, exhibit fundamental differences in grammatical structure, reflecting their unique ethnopsychological profiles. The findings provide a foundation for fostering national mental characteristics in younger generations and cultivating a sense of national pride.

Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: o‘zbek rus ingliz tillari o‘xshatish timsoli gap tuzilishi mental munosabatlar etnopsixologik xususiyatlar узбекский русский английский языки метафора структура предложения ментальные отношения этнопсихологические характеристики Uzbek language Russian language English language metaphor sentence structure mental attributes ethnopsychological characteristics

Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link

https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.011.art12/

Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.

AdabiyotlarСписок литературыReferences

  1. Abduazizov A. (2010). Tilshunoslik nazariyasiga kirish. – Toshkent: Sharq. (In Uzbek)
  2. Abdurahimova F. (2014). Ingliz, rus va o‘zbek tillari maqollarining semantik xususiyatlari. – Urganch. (In Uzbek)
  3. Botirov B. (2011). O‘zbek mentalitetining psixologik xususiyatlari. – Toshkent: Fan va texnologiyalar markazi. (In Uzbek)
  4. Gvozdeva A. (2004). Yazikovaya kartina mira: lingvokulturologicheskie i gendernie osobennosti (na materiale xudojestvennix proizvedeniy russkoyazichnix i angloyazichnix avtorov). Avtoreferat dissertasii na soiskanie uchenoy stepeni k. filol. n. – Krasnodar. (In Russian)
  5. Ergashev P., Ubaydullayev A. (2014). Tartibli va tartibsiz xulq-atvor psixologiyasi. – Toshkent. (In Uzbek)
  6. Maslova M. (2001) Lingvokulturologiya. – Moskva: Akademiya. (In Russian)
  7. Mahmudov N., Xudoyberganova D. (2013). O‘zbek tili o‘xshatishlarining izohli lug‘ati. – Toshkent: Ma’naviyat. (In Uzbek)
  8. Raxmatullayev Sh. (2009). O‘zbek tilining etimologik lug‘ati (forscha, tojikcha birliklar va ular bilan hosilalar). – Toshkent: Universitet. (In Uzbek)
  9. Sh. Shomaqsudov, Sh. Shorahmedov. (1990). Hikmatnoma: O‘zbek maqollarining izohli lug‘ati. – Toshkent. (In Uzbek)
  10. Wierzbicka A. (1997). Understanding cultures through their key words: English, Russian, Polish, German, and Japanese. – Oxford: Oxford University Press. - 117

Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications

Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.

Tarkibida:Входит в:Part of: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2025 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2025 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2025

Ma'lumotlarСведения об изданииRecord

TuriТипType
Maqola Статья Article
RaqamНомерID
son.2025.011.art12
YilГодYear
2025
JurnalЖурналJournal
Innovatsion pedagogika va psixologiya Инновационная педагогика и психология Innovative Pedagogy and Psychology
Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
2181-4465
SonВыпускIssue
3-son (3), 2025№ 3 (3), 2025No. 3 (3), 2025
Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
106-117
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
o‘zbek, rus, ingliz tillari, o‘xshatish timsoli, gap tuzilishi, mental munosabatlar, etnopsixologik xususiyatlarузбекский, русский, английский языки, метафора, структура предложения, ментальные отношения, этнопсихологические характеристикиUzbek language, Russian language, English language, metaphor, sentence structure, mental attributes, ethnopsychological characteristics
LitsenziyaЛицензияLicense
CC BY 4.0
KirishДоступAccess
Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
Nashr sanasiДата публикацииPublished
2025-08-29
YangilanganОбновленоUpdated
2026-08-18
Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at

Yana o'qingСмотрите такжеRelated

Maqola Статья Article Raqamli iqtisodiyot sharoitida kichik biznes va tadbirkorlikni logistika tizimi orqali rivojlantirish Развитие малого бизнеса и предпринимательства посредством логистической системы в условиях цифровой экономики Developing small business and entrepreneurship through the logistics system in the digital economy Mardonova O‘g‘iloy Ilhom qizi · 2026 · 142-149-b.Mardonova O‘g‘iloy Ilhom qizi · 2026 · с. 142-149Mardonova O‘g‘iloy Ilhom qizi · 2026 · pp. 142-149TarkibidaВ выпускеIn issue: Iqtisod, menejment va pul. 3-son, 2026 Экономика, менеджмент и деньги. Выпуск 3, 2026 Economics, Management and Money. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.008.art14/ Maqola Статья Article Talabalarda akademik prokrastinatsiyani kamaytirishning psixologik determinantlari Психологические детерминанты снижения академической прокрастинации у студентов Psychological determinants of reducing academic procrastination among students Odilbekov Mansurbek Maxmudjon oʻgʻli · 2026 · 108-117-b.Одилбеков Мансурбек Махмуджон угли · 2026 · с. 108-117Odilbekov Mansurbek Maxmudjon oʻgʻli · 2026 · pp. 108-117TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art11/ Maqola Статья Article Davlat boshqaruvi terminlarining shakllanish manbalari Источники формирования терминов государственного управления Sources of the formation of public administration terms G‘aniyeva Lobar Sa’dulla qizi · 2026 · 33-46-b.Ганиева Лобар Садулла кизи · 2026 · с. 33-46G‘aniyeva Lobar Sa’dulla qizi · 2026 · pp. 33-46TarkibidaВ выпускеIn issue: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 3-son, 2026 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 3, 2026 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.007.art04/ Maqola Статья Article Gapning til birligi, ifodaning esa nutq birligi sifatidagi lingyistik tahlili Лингвистический анализ предложения как единицы языка и высказывания как единицы речи A linguistic analysis of the sentence as a unit of language and the utterance as a unit of sreech Усманова Шоира, Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · 24-32-b.Усманова Шоира, Худайбердиева Светлана Владимировна · 2026 · с. 24-32Усманова Шоира, Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · pp. 24-32TarkibidaВ выпускеIn issue: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 3-son, 2026 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 3, 2026 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.007.art03/