ORIENTAL UNIVERSITETIQidiruvПоискSearch
Oriental universiteti nashriyotiIlmiy jurnallar platformasiПлатформа научных журналовScholarly journals platform

Maqola Статья Article

Bolalar va o‘smirlar uchun sxematerapiya: niqobli rol o‘yinlari va ifodali guruh mashqlarini qo‘llash

Схема-терапия для детей и подростков: Масочные ролевые игры и экспрессивные групповые упражнения

Schema therapy for children and adolescents: Mask role-play and expressive group exercises

Quyliyeva Orzigul RajabboyevnaКуйлиева Орзигул РажаббоевнаQuyliyeva Orzigul Rajabboyevna

Innovatsion pedagogika va psixologiya Инновационная педагогика и психология Innovative Pedagogy and Psychology · ISSN 2181-4465

To'liq ekranda o'qishЧитать во весь экранRead full screen → Butun sonni yuklab olishСкачать весь выпускDownload full issue Faqat maqolaТолько эту статьюThis article only

Hujjat sahifadan chiqmasdan o'qiladi.Документ читается прямо здесь. Для удобства есть отдельная страница во весь экран.Readable inline; a full-screen page is also available.

AnnotatsiyaАннотацияAbstract

Sxema-terapiya – Jeffrey Young tomonidan kognitiv-xulq-atvor terapiyasining kengaytmasi sifatida ishlab chiqilgan bo‘lib, erta hayot tajribasi va qondirilmagan asosiy ehtiyojlardan kelib chiqqan chuqur kognitiv-emotsional sxemalarni aniqlash hamda o‘zgartirishga qaratilgan. Ushbu maqolada bolalar va o‘smirlar bilan ishlashda emotsional regulyatsiya va shaxslararo munosabatlarni yaxshilashga yo‘naltirilgan tajribaviy usullar yoritilgan. Asosiy tamoyillar – sxemalarni aniqlash, kelib chiqishini tahlil qilish, nosog‘lom munosabatlarni o‘zgartirish va yangi ko‘nikmalarni rivojlantirish – batafsil bayon etilgan. Birlamchi va ikkilamchi his-tuyg‘ularni ajratishga alohida e’tibor qaratilib, innovatsion intervansiyalar – sxema rejimlarini tashqiylashtirish uchun “niqobli rol o‘yinlari”, munosabat dinamikasini o‘rganish uchun guruh mashqlari va g‘azabni xavfsiz ifodalash uchun o‘yin usullari (“qalamlar urushi”, “qor to‘plari”) – taqdim etilgan. Ushbu yoshga mos strategiyalar zaif bola rejimlariga kirishni osonlashtiradi, qochish/kompensatsiya reaksiyalarini kamaytiradi va ijobiy xulq-atvor repertuarini shakllantiradi. Sxema-terapiya yoshlarda hissiy barqarorlikni oshirish, sog‘lom strategiyalarni rivojlantirish va munosabatlarni tiklashda yuqori samaradorlik ko‘rsatadi.

Схема-терапия – это психотерапевтический подход, направленный на выявление и изменение глубинных, долгосрочных когнитивно-эмоциональных схем личности, сформированных в результате неудовлетворённых базовых потребностей и раннего жизненного опыта. Метод был разработан Джеффри Янгом и основан на расширении когнитивно-поведенческой терапии. В тексте рассматриваются основные принципы схемной терапии: идентификация схем, понимание их происхождения, трансформация дезадаптивных установок и развитие новых навыков. Особое внимание уделено работе с детьми и подростками, эмоциональными состояниями, первичными и вторичными чувствами, а также терапевтическим техникам — масочной терапии, групповым упражнениям и игровым методам («война карандашами», «снежки»). Схема-терапия демонстрирует эффективность в улучшении эмоциональной устойчивости, формировании здоровых стратегий поведения и восстановлении межличностных отношений.

Schema Therapy, developed by Jeffrey Young as an extension of cognitive-behavioral therapy, targets deep-rooted cognitive-emotional schemas arising from early life experiences and unmet core needs. This article examines experiential techniques for children and adolescents to improve emotional regulation and interpersonal relationships. Core principles—schema identification, origin analysis, maladaptive pattern modification, and skill development—are detailed. Special attention is given to differentiating primary and secondary emotions, alongside innovative interventions: mask-based role-play to externalize schema modes, group exercises to explore relational dynamics, and play methods (“pencil battles” and “snowball fights”) for safe anger expression. These age-appropriate strategies facilitate access to vulnerable child modes, reduce avoidance/compensatory responses, and build adaptive behavioral repertoires. Schema Therapy demonstrates high efficacy in enhancing emotional stability, fostering healthy strategies, and restoring relationships in youth.

Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords: sxema-terapiya bolalar o‘smirlar niqobli rol o‘yinlari tajribaviy usullar emotsional regulyatsiya guruh o‘yinlari Jeffri Yang схема-терапия дети подростки масочные ролевые игры экспериенциальные техники эмоциональная регуляция групповые игры Джеффри Янг schema therapy children adolescents mask role-play experiential techniques emotional regulation group play Jeffrey Young

Doimiy havolaПостоянная ссылкаPermanent link

https://orientalnashriyot.uz/id/son.2025.011.art14/

Bu havola o'zgarmaydi. DOI olingach, u shu sahifaga yo'naltiriladi.Эта ссылка не изменится. После получения DOI он будет вести на эту же страницу.This link never changes. A DOI will later resolve to this same page.

AdabiyotlarСписок литературыReferences

  1. Farrell, J., Reiss, N., & Shaw, I. (2014). The Schema Therapy Clinician’s Guide: A Complete Resource for Creating and Delivering Individual, Group, and Integrated Schema Therapy Treatment Programs. Oxford: Wiley-Blackwell
  2. Farrell, J., & Shaw, I. (2012). Group Schema Therapy for Borderline Personality Disorder: Step-by-Step Treatment Manual with Patient Workbook. Oxford: Wiley-Blackwell
  3. Gardner, R. (1999a). Working with Parents in Individual and Group Therapy and Adolescent Psychotherapy. Northvale/New Jersey/London: Jason Aronson Inc
  4. Gardner, R. (1999b). Working with Parents in Individual and Group Therapy and Adolescent Psychotherapy
  5. Grawe, K. (2017). Neuropsychotherapy: What Neuroscience Tells Us About Effective Psychotherapy. Routledge
  6. Greenberg, L. (2006). Emotion-Focused Therapy: A Synopsis. Journal of Contemporary Psychotherapy, 36(2), 87–93. http://dx.doi.org/10.1007/s10879-006- 9011
  7. Holmes, D. J. (1964). Psychotherapy of Antisocial Behavior and Depression in Adolescence. Northvale, New Jersey, London: Jason Aronson Inc
  8. Loose, S. (2018). Outpatient Schema Therapy for a 15-Year-Old with Hypochondria in the Context of a Car Accident Leading to Childhood-Onset Paraplegia. Amsterdam: ISST Conference
  9. Loose, S., & Graaf, P. (2016). Visual Representation of Early Maladaptive Schemas and Modes – For the Young and the Old. Poster. Stockholm: 46th EAFTA Congress on CBT
  10. Roediger, E., Stevens, V. A., & Brockman, R. (2018). Contextual Schema Therapy: An Integrated Approach to Personality Disorders, Emotional Dysregulation, and Interpersonal Relationships. Oakland, California: Context Press
  11. Schulz von Thun, F. (1998). Miteinander reden 3 – The Inner State of the Team and Managing Communication. Hamburg: Rowohlt
  12. Young, J. E., Klosko, J. S., & Weishaar, M. E. (2003). Schema Therapy: A Practitioner’s Guide. Guilford Press

Tashqi yozuvlar va tasdiqlarВнешние записи и подтвержденияExternal records and verifications

Havolalarni mualliflar yoki nashriyot koʻrsatgan. «Tasdiqlangan» — tegishli xizmatning oʻzi yozuvni tasdiqladi.Ссылки указали авторы или издательство. «Подтверждено» означает, что запись подтвердил сам сервис.Links are supplied by the authors or the publisher. “Verified” means the service itself confirmed the record.

Tarkibida:Входит в:Part of: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2025 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2025 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2025

Ma'lumotlarСведения об изданииRecord

TuriТипType
Maqola Статья Article
RaqamНомерID
son.2025.011.art14
YilГодYear
2025
JurnalЖурналJournal
Innovatsion pedagogika va psixologiya Инновационная педагогика и психология Innovative Pedagogy and Psychology
Jurnal ISSNISSN журналаJournal ISSN
2181-4465
SonВыпускIssue
3-son (3), 2025№ 3 (3), 2025No. 3 (3), 2025
Nashrdagi betlarСтраницы в изданииPages in issue
130-143
Kalit so'zlarКлючевые словаKeywords
схема-терапия, дети, подростки, масочные ролевые игры, экспериенциальные техники, эмоциональная регуляция, групповые игры, Джеффри Янгсхема-терапия, дети, подростки, масочные ролевые игры, экспериенциальные техники, эмоциональная регуляция, групповые игры, Джеффри Янгschema therapy, children, adolescents, mask role-play, experiential techniques, emotional regulation, group play, Jeffrey Young
LitsenziyaЛицензияLicense
CC BY 4.0
KirishДоступAccess
Ochiq kirishОткрытый доступOpen access
Nashr sanasiДата публикацииPublished
2025-08-29
YangilanganОбновленоUpdated
2026-08-18
Boshqa platformalardaРазмещено такжеAlso available at

Yana o'qingСмотрите такжеRelated

Maqola Статья Article Raqamli iqtisodiyot sharoitida kichik biznes va tadbirkorlikni logistika tizimi orqali rivojlantirish Развитие малого бизнеса и предпринимательства посредством логистической системы в условиях цифровой экономики Developing small business and entrepreneurship through the logistics system in the digital economy Mardonova O‘g‘iloy Ilhom qizi · 2026 · 142-149-b.Mardonova O‘g‘iloy Ilhom qizi · 2026 · с. 142-149Mardonova O‘g‘iloy Ilhom qizi · 2026 · pp. 142-149TarkibidaВ выпускеIn issue: Iqtisod, menejment va pul. 3-son, 2026 Экономика, менеджмент и деньги. Выпуск 3, 2026 Economics, Management and Money. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.008.art14/ Maqola Статья Article Talabalarda akademik prokrastinatsiyani kamaytirishning psixologik determinantlari Психологические детерминанты снижения академической прокрастинации у студентов Psychological determinants of reducing academic procrastination among students Odilbekov Mansurbek Maxmudjon oʻgʻli · 2026 · 108-117-b.Одилбеков Мансурбек Махмуджон угли · 2026 · с. 108-117Odilbekov Mansurbek Maxmudjon oʻgʻli · 2026 · pp. 108-117TarkibidaВ выпускеIn issue: Innovatsion pedagogika va psixologiya. 3-son, 2026 Инновационная педагогика и психология. Выпуск 3, 2026 Innovative Pedagogy and Psychology. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.009.art11/ Maqola Статья Article Davlat boshqaruvi terminlarining shakllanish manbalari Источники формирования терминов государственного управления Sources of the formation of public administration terms G‘aniyeva Lobar Sa’dulla qizi · 2026 · 33-46-b.Ганиева Лобар Садулла кизи · 2026 · с. 33-46G‘aniyeva Lobar Sa’dulla qizi · 2026 · pp. 33-46TarkibidaВ выпускеIn issue: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 3-son, 2026 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 3, 2026 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.007.art04/ Maqola Статья Article Gapning til birligi, ifodaning esa nutq birligi sifatidagi lingyistik tahlili Лингвистический анализ предложения как единицы языка и высказывания как единицы речи A linguistic analysis of the sentence as a unit of language and the utterance as a unit of sreech Усманова Шоира, Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · 24-32-b.Усманова Шоира, Худайбердиева Светлана Владимировна · 2026 · с. 24-32Усманова Шоира, Xudayberdiyeva Svetlana Vladimirovna · 2026 · pp. 24-32TarkibidaВ выпускеIn issue: Al-Buxoriy. Ilmiy jurnal. 3-son, 2026 Ал-Бухорий. Научный журнал. Выпуск 3, 2026 Al-Bukhari. Scientific journal. Issue 3, 2026 https://orientalnashriyot.uz/id/son.2026.007.art03/